Aydınlatma Yükümlülüğü Nedir?
Aydınlatma yükümlülüğü, kişisel verileri işleyen veri sorumlusunun, verileri elde ettiği sırada ilgili kişiye verilerinin kim tarafından, hangi amaçla, hangi yöntemle ve hangi hukuki sebeple işlendiğini bildirme yükümlülüğüdür. Bilgilendirme beş asgari unsuru içerir, ilgili kişinin talebine bağlı değildir ve açık rıza alınsa da alınmasa da yapılır. Aykırılığın 2026 yılındaki idari para cezası 85.437 TL ile 1.709.200 TL arasındadır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1 ve m. 18/1-a).
Yükümlülüğün ayrıntıları 10 Mart 2018 tarihli Aydınlatma Tebliği ile belirlenmiştir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu ilgili kişinin, kişisel verisinin işlendiği her durumda aydınlatılması gerektiğini açıkça belirtir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğü sayfası).
Aydınlatma Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği
Veri sorumlusu için kanundan doğan bir yükümlülük, kişisel verisi işlenen gerçek kişi için ise bilgi edinmeye yönelik bir haktır. Kurum bu yükümlülüğü kişisel veri işlemenin hukuka uygun olması için olmazsa olmaz bir şart olarak tanımlar (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Amaç, veri işleme faaliyetini ilgili kişi bakımından şeffaf hâle getirmektir. Veri sorumlusu ilgili kişinin talepte bulunmasını bekleyemez, bilgilendirmeyi kendiliğinden yapar (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-d).
Aydınlatma tek başına veri işlemek için hukuki sebep oluşturmaz. Veri sorumlusu ayrıca Kanun’un 5. ya da 6. maddesindeki işleme şartlarından birine dayanmak zorundadır, aydınlatma metninde de bu şartı açıkça gösterir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-h).
Aydınlatma Yükümlülüğünü Kim Yerine Getirir?
Yükümlülüğün muhatabı veri sorumlusudur. Kanun, bilgilendirmenin veri sorumlusu ya da onun yetkilendirdiği kişi tarafından yapılabileceğini öngörür (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1).
Veri sorumlusu, kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sistemini kuran ve yöneten gerçek ya da tüzel kişidir (Aydınlatma Tebliği m. 3/1-g). Bir şirket müşteri bilgilerini kendi amaçları için topluyorsa aydınlatmadan şirket sorumludur.
Bilgilendirmeyi çalışan, çağrı merkezi ya da başka bir yetkili kişi yapabilir. Kurum, yetkilendirilecek kişilerin Kanun ve Tebliğ hakkında güncel bilgiye sahip olmasını önerir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Yetkilendirme sorumluluğu devretmez. İspat yükü ve idari para cezası yine veri sorumlusuna aittir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-e, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/2).
Aydınlatma Yükümlülüğü Ne Zaman Yerine Getirilir?
Bilgilendirme kişisel verilerin elde edilmesi sırasında yapılır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1). Veri toplandıktan uzun süre sonra genel bir metin yayımlamak bu zamanlama şartını karşılamaz.
Verinin toplandığı ortam kuralı değiştirmez. İnternet formu, kamera, çağrı merkezi, iş başvurusu ya da kâğıt form için bilgilendirme o anda sunulur.
İşleme amacı sonradan değişirse yeni aydınlatma gerekir. Veri sorumlusu, yeni amaçla işlemeye başlamadan önce bu amaç için ayrıca bilgilendirme yapar (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-b).
Aydınlatma yükümlülüğü ne şekilde yerine getirilebilir?
Sözlü, yazılı, ses kaydı ya da çağrı merkezi gibi fiziksel veya elektronik ortamlar kullanılarak yerine getirilir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1). Hangi yöntemin seçileceğine veri sorumlusu kendisi karar verir.
Veriler İlgili Kişiden Alınmadıysa Aydınlatma Ne Zaman Yapılır?
Tebliğ bu durum için üç ayrı an belirler. Hangisi önce gerçekleşirse bilgilendirme o anda yapılır (Aydınlatma Tebliği m. 6/1).
| Durum | Aydınlatmanın en geç zamanı | Dayanak |
|---|---|---|
| Veri doğrudan ilgili kişiden alınıyor | Verinin elde edildiği an | Kanun m. 10/1 |
| Veri başka kaynaktan alındı | Elde edilmesinden itibaren makul süre içinde | Tebliğ m. 6/1-a |
| Veri ilgili kişiyle iletişim için kullanılacak | İlk iletişim kurulduğu anda | Tebliğ m. 6/1-b |
| Veri üçüncü kişiye aktarılacak | En geç ilk aktarım anında | Tebliğ m. 6/1-c |
| İşleme amacı değişti | Yeni amaçla işlemeden önce | Tebliğ m. 5/1-b |
Kurum bu hükmü fiilî imkânsızlık ya da ilgili kişiye ulaşılamaması nedeniyle verinin doğrudan alınamadığı durumlar için açıklar. Dolaylı elde edilen veride de bilgilendirmenin beş unsuru eksiksiz verilir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Aydınlatma Yükümlülüğü Hangi Yollarla Yerine Getirilebilir?
Kanun tek bir biçim şartı koymaz, Tebliğ örnek yöntemleri sayar (Aydınlatma Tebliği m. 5/1). Kurum rehberi her yöntem için uygulama örneği verir.
- Sözlü: Yüz yüze yapılan, şifahi bilgilendirme.
- Yazılı: Web sayfasındaki metin, bina girişindeki levha, kameranın altına monte edilmiş bilgi panosu.
- Ses kaydı: İlgili kişiye kayıtlı bir bilgilendirmenin dinletilmesi.
- Çağrı merkezi: Operatörle görüşmeden önce bir ses dosyasının dinletilmesi.
- Elektronik ortam: Web sayfasında katmanlı aydınlatma, açılan pencere ya da mobil uygulama içi metin.
Kaynak, Kurum’un aydınlatma rehberidir. Rehber ayrıca görme engellilerin bilgilendirmeye erişebilmesi için erişilebilirlik mevzuatındaki uygulamaların yapılmasını önerir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Katmanlı aydınlatma nedir?
Veri elde edilirken ilgili kişiye kısa bir ön bilgi verilip ayrıntılı metne yönlendirilmesidir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi, Tanımlar). Kamera uyarı levhası ve telefon karşılama anonsu en yaygın örneklerdir.
Ön bilgi tek başına yeterli sayılmaz. İlgili kişinin, Kanun’daki beş unsuru içeren ayrıntılı metne kolayca ulaşabilmesi gerekir.
Aydınlatma Metninde Neler Bulunmalıdır?
Beş asgari unsur bulunmalıdır. Bunlar Kanun’da sayılır ve Tebliğ’de aynen tekrarlanır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1, Aydınlatma Tebliği m. 4/1).
| Unsur | Metne ne yazılır | Dayanak |
|---|---|---|
| Veri sorumlusunun kimliği | Unvan ya da ad soyad, varsa temsilci, telefon, e-posta, posta adresi | Kanun m. 10/1-a |
| İşleme amacı | Belirli, açık ve meşru amaç, muğlak ifade olmadan | Tebliğ m. 5/1-g |
| Aktarım | Alıcı grupları ve aktarım amacı | Tebliğ m. 5/1-ı |
| Toplama yöntemi ve hukuki sebep | Otomatik ya da otomatik olmayan yöntem ve Kanun m. 5 veya m. 6’daki şart | Tebliğ m. 5/1-h ve i |
| İlgili kişinin hakları | Kanun m. 11’deki haklar ve başvuru yolu | Kanun m. 10/1-d |
Kurum alıcı gruplarına iş ortağı, tedarikçi, iştirak, hissedar, kanunen yetkili kamu kurumu ve topluluk şirketini örnek gösterir. Hakların metinde sayılması ya da Kanun maddesine atıf yapılması yeterlidir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Bilgiler soyut ifadelerle geçiştirilemez. Eksik, yanıltıcı ya da yanlış bilgiye yer verilmesi Tebliğ’e aykırıdır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-j).
İlgili kişinin hakları nelerdir?
Kanun’un 11. maddesi dokuz hak sayar. Aydınlatma metni bu hakları ve nasıl kullanılacağını gösterir.
- Öğrenme: Kişisel verinin işlenip işlenmediğini öğrenme ve işlenmişse bilgi isteme.
- Amaç: İşleme amacını ve verinin bu amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme.
- Aktarım: Yurt içinde ya da yurt dışında verinin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme.
- Düzeltme ve silme: Eksik ya da yanlış veriyi düzeltme, şartları varsa silme veya yok etme isteme.
- Bildirim: Düzeltme ve silmenin aktarılan üçüncü kişilere bildirilmesini isteme.
- İtiraz: Yalnız otomatik sistemlerle yapılan analizin aleyhe sonucuna itiraz etme.
- Tazminat: Kanuna aykırı işleme nedeniyle uğranılan zararın giderilmesini isteme.
Bu liste Kurum’un ilgili kişinin hakları sayfasında aynı sırayla yer alır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 11/1).
Aydınlatma Metni Nasıl Hazırlanmalıdır?
Önce yazılı bir taslak hazırlanır, yöntem ne olursa olsun bu taslak esas alınır. Kurum metnin teknik terimlere boğulmamasını ve geri dönüşlere göre güncellenmesini önerir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
- Veri tespiti: Hangi tür kişisel verilerin işlendiği belirlenir.
- Amaç eşleştirme: Her veri için işleme amacı ayrı ayrı belirlenir ve metne açıkça yazılır.
- Aktarım: Yurt içi ya da yurt dışı aktarım varsa amacı ve alıcıları yazılır.
- Hukuki sebep: Kanun’un 5. ya da 6. maddesindeki hangi şarta dayanıldığı ve toplama yöntemi tespit edilir.
- Haklar: Kanun’un 11. maddesindeki haklar uygun biçimde belirtilir.
Dil anlaşılır, açık ve sade olmalıdır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-ğ). “Kişisel verilerinizi yeni hizmetler geliştirmek için kullanabiliriz” gibi ifadeler Kurum rehberinde muğlak ifade örneği olarak gösterilir.
Kişisel veri işleme envanteri neden gerekir?
Envanter, veri sorumlusunun hangi süreçte hangi veriyi hangi amaçla işlediğini gösteren tablodur ve aydınlatma metninin dayanağıdır. VERBİS kaydı yapan veri sorumlusunun aydınlatmada verdiği bilgiler Sicile bildirdiği bilgilerle uyumlu olmalıdır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-ç).
Envanter hazırlama yükümlülüğü yalnız Sicile kayıtla yükümlü olanlar içindir. Kurum yine de bütün veri sorumlularına envanter hazırlamayı önerir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Aydınlatma metni örneği nasıl görünür?
Aşağıdaki iskelet, Kurum rehberindeki uygun örneklerin yapısını izler. Köşeli parantezli alanlar veri sorumlusuna göre doldurulur.
ÖRNEK AYDINLATMA METNİ
[Unvan] Müşteri Kişisel Verilerinin İşlenmesine İlişkin Aydınlatma Metni
Bu metin, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca veri sorumlusu sıfatıyla [unvan, adres, e-posta, telefon] tarafından hazırlanmıştır.
Ad, soyad, telefon ve teslimat adresi bilgileriniz [siparişin teslim edilmesi ve faturalandırılması] amacıyla işlenir.
Bu veriler Kanun’un 5. maddesindeki [sözleşmenin kurulması veya ifası] hukuki sebebine dayanarak, internet sitesindeki sipariş formu aracılığıyla otomatik yolla toplanır.
Verileriniz yalnız [kargo şirketi ve kanunen yetkili kamu kurumları] ile, siparişin teslimi ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla paylaşılır.
Kanun’un 11. maddesindeki haklarınızı Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ’e göre [başvuru adresi ve e-posta] üzerinden kullanabilirsiniz.
Pazarlama için ayrıca açık rıza gerekiyorsa bu rıza aynı metne eklenmez, ayrı bir beyanla alınır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-f).
Çalışan, müşteri ve ziyaretçi için ayrı aydınlatma metni mi gerekir?
Kişi grubuna göre işleme amacı, hukuki sebep ve alıcılar değiştiği için uygulamada ayrı metinler hazırlanır. Kurum, insan kaynakları sürecinde çalışan verisinin işleme amacının açıkça yazılmasını örnek gösterir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Ziyaretçi ve kamera metni ile müşteri metni aynı belgede birleştirilebilir ama her grubun amacı ve hukuki sebebi ayrı başlık altında gösterilmelidir.
Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirildiğini Kim İspatlar?
İspat yükü veri sorumlusundadır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-e). Kurum rehberi de aynı kuralı Kanun’un 18. maddesinin hemen ardından vurgular.
Metni hazırlamak tek başına yetmez. Bilgilendirmenin uygun zamanda ve uygun yöntemle ilgili kişiye sunulduğunu gösteren kayıtlar tutulur.
- Sürüm kaydı: Metnin yayın tarihi ve önceki sürümleri saklanır.
- Elektronik iz: Formda metnin gösterildiğine ilişkin sistem kaydı ve denetim izi tutulur.
- Çağrı merkezi: Görüşme başındaki anonsun ses kaydı muhafaza edilir.
- Fiziki ortam: Levhanın konumu ve fotoğrafı, teslim edilen formun nüshası saklanır.
Açık Rıza Alınmışsa Aydınlatma Yapmak Gerekir mi?
Gerekir, çünkü açık rıza ile aydınlatma birbirinden bağımsızdır. Açık rızaya bağlı işlemede de aydınlatma yapılır ve iki işlem ayrı ayrı yerine getirilir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-a ve f).
Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 3/1-a). Bilgilendirme yapılmadan alınan rıza bu tanımı karşılamaz.
Kurum bu yüzden açık rızaya dayalı işlemede aydınlatmanın işleme başlamadan önce yapılmasını ister (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Açık Rıza Gerekmiyorsa Aydınlatma Yapılır mı?
Yapılır. Veri sözleşmenin ifası, kanunda açıkça öngörülme ya da meşru menfaat gibi başka bir şarta dayansa da aydınlatma yükümlülüğü devam eder (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-a).
Uygulamadaki en yaygın hata bu noktadadır. “Açık rıza gerekmiyor” sonucundan “aydınlatma da gerekmiyor” sonucu çıkarılamaz, Kurum ilgili kişinin her durumda aydınlatılması gerektiğini açıkça yazar (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğü sayfası).
Aydınlatma ve Açık Rıza Metinleri Neden Ayrı Hazırlanır?
Tebliğ iki işlemin ayrı ayrı yerine getirilmesini emreder, Kurul da 2026’da bu konuda ilke kararı yayımlamıştır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-f). Kararın adı “Veri Sorumluları Tarafından Açık Rıza ve Aydınlatma Metinlerinin Ayrı Ayrı Düzenlenmesi Gerektiği Hakkında İlke Kararı”dır.
Kurul kararı 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılıdır. Karar 24.03.2026 tarihli ve 33203 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır (KVKK, Seçilmiş Güncel Gelişmeler, Mart 2026).
Ayrımın gerekçesi işlemlerin niteliğidir. Aydınlatma tek taraflı bir bilgilendirmedir, açık rıza ise ilgili kişinin irade beyanıdır ve geri alınabilir. İkisi tek kutucukta birleştirilirse rızanın özgür iradeyle verildiği gösterilemez.
Kurum rehberindeki uygun olmayan örnekte de “Bu formu imzalayarak bilgilerinizin işleneceğine rıza göstermiş olacaksınız” ifadesi eleştirilir. Rehber, açık rıza ile aydınlatmanın aynı metinde birleşmemesi gerektiğini yazar (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Aydınlatma Metni İmzalatılır mı?
İmza şartı yoktur. Aydınlatma bir bilgilendirmedir, ilgili kişinin kabulüne ya da onayına bağlanmaz (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-d).
Veri sorumlusu ispat için ilgili kişiden metni okuduğuna ilişkin bir beyan alabilir. Bu beyan “kabul ediyorum” ya da “rıza veriyorum” biçiminde kurulursa aydınlatma ile açık rıza birbirine karışır.
Kurum rehberinde imzalı formla tek rıza alınan örnek, pek çok farklı işleme amacı için tek rıza alınmasına dair uygun olmayan örnek olarak gösterilir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Aydınlatma Metni ile Gizlilik Politikası Aynı Şey midir?
Her zaman aynı şey değildir. Genel bir gizlilik politikası, belirli bir veri işleme faaliyetine ilişkin beş unsuru içermiyorsa Kanun’daki aydınlatma yükümlülüğünü karşılamaz (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1).
Aydınlatma, verinin elde edildiği faaliyete özgü olmalıdır. Sitenin altındaki genel politika sipariş formu, iş başvurusu ya da kamera kaydı için ayrı ayrı bilgi vermiyorsa eksik kalır.
Bu nedenle “gizlilik politikası”, “kişisel veri politikası” ve “aydınlatma metni” hukuken eş anlamlı değildir.
Kamera Kaydında Aydınlatma Yükümlülüğü Var mıdır?
Vardır. Kişinin belirlenebildiği görüntü kaydı kişisel veri işlemedir ve Kanun’un uygulanma şartları varsa aydınlatma yapılır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1).
Kurum rehberi kamera için katmanlı aydınlatmayı örnek verir. Girişteki levhada bina içinde güvenlik amacıyla 7 gün 24 saat kamera kaydı yapıldığı yazılır ve ayrıntılı metnin adresi gösterilir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Ayrıntılı metinde kameraların bulunduğu alanlar, kayıt amacı, hukuki sebep ve kayıtların hangi hâlde adli makamlara aktarılabileceği yer alır. Sadece “kamera ile izlenmektedir” yazan levha beş unsuru karşılamaz.
İnternet Sitesi ve Çerezlerde Aydınlatma Yapılması Gerekir mi?
Çerezler aracılığıyla kişisel veri işleniyorsa aydınlatma yapılır. Bu yükümlülük, çerezin açık rıza gerektirip gerektirmediğinden bağımsızdır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-a).
Kurum bu alan için ayrıca “Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber” yayımlamıştır. Kurum kendi sitesinde de çerezlere dair aydınlatma metnini ayrı bir belge olarak sunar.
Web formlarında aydınlatma, formun gönderilmesinden önce görülebilecek yerde olmalıdır. Açılan pencere ya da katmanlı bağlantı Kurum rehberinde elektronik ortam örneği olarak sayılır.
Avukatların Aydınlatma Yükümlülüğü Nasıl Yerine Getirilir?
Avukat, müvekkil ve karşı taraf verilerini kendi mesleki faaliyeti için işlediğinde veri sorumlusudur ve aydınlatma yükümlülüğü ona aittir. Kurum ile Türkiye Barolar Birliği bu konuda Temmuz 2026’da ortak bir uygulama rehberi yayımlamıştır (KVKK, Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi).
Rehber kademeli bir aydınlatma örneği verir. Büroyu arayan kişiye otomatik karşılama sisteminde temel bilgi verilir, ayrıntılı metin büronun internet adresinde gösterilir.
Yüz yüze görüşmeden önce yazılı aydınlatma metni sunulur. Bu metinde verilerin hukuki danışmanlık hizmeti, avukat ile müvekkil ilişkisi ve mevzuattaki saklama yükümlülükleri için işleneceği açıklanır.
Randevu aşamasında yalnız kimlik ve iletişim bilgisi alınır. Hukuki talebin içeriği bu aşamada işlenmez, böylece veri minimizasyonu ilkesine uyulur (KVKK, Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi).
VERBİS muafiyeti aydınlatmayı kaldırır mı?
Kaldırmaz. Kurul’un 02.04.2018 tarihli ve 2018/32 sayılı kararı avukatları yalnız Veri Sorumluları Siciline kayıt yükümlülüğünden muaf tutar, diğer yükümlülükler devam eder.
Rehber, bu muafiyetin avukatlarda “Kanun kapsamında yükümlülüğümüz yok” şeklinde yanlış bir kanaate yol açtığını açıkça not eder. Büroda müvekkil dosyalarının takibi, çıkar çatışması kontrolü ve UYAP işlemlerinde veri güvenliği aynı uyum sürecinin parçasıdır.
Büro süreçlerini dijital ortamda yürüten avukat için aydınlatma metni de bu akışa eklenir. Hukuk otomasyonu kullanan bürolarda formun hangi aşamada gösterildiği sistem kaydıyla ispatlanabilir.
Aydınlatma Yükümlülüğünün İstisnaları Var mıdır?
Vardır ve iki gruptadır. Kanun’un 28. maddesinin birinci fıkrası Kanun’un hiç uygulanmadığı hâlleri, ikinci fıkrası ise yalnız aydınlatma, haklar ve Sicil hükümlerinin uygulanmadığı hâlleri sayar (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 28).
Kanun’un hiç uygulanmadığı hâller (m. 28/1)
- Aile içi: Gerçek kişinin, üçüncü kişilere vermemek ve veri güvenliğine uymak kaydıyla, kendisi ya da aynı konuttaki aile fertleriyle ilgili faaliyetleri.
- İstatistik: Resmî istatistik ile anonim hâle getirilerek araştırma, planlama ve istatistik amacıyla işleme.
- Sanat ve ifade: Millî güvenliği, özel hayatı ve kişilik haklarını ihlal etmemek kaydıyla sanat, tarih, edebiyat, bilim ve ifade özgürlüğü kapsamında işleme.
- İstihbarat: Kanunla yetkili kamu kurumlarının millî savunma ve güvenliğe yönelik önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetleri.
- Yargı: Soruşturma, kovuşturma, yargılama ve infaz işlemlerinde yargı makamları ile infaz mercilerinin işlemesi.
Aydınlatmanın uygulanmadığı hâller (m. 28/2)
- Suç önleme: Veri işlemenin suç işlenmesinin önlenmesi ya da suç soruşturması için gerekli olması.
- Alenileştirme: İlgili kişinin kendisinin alenileştirdiği verilerin işlenmesi.
- Denetim ve disiplin: Yetkili kamu kurumları ve meslek kuruluşlarının denetleme, düzenleme ve disiplin görevleri.
- Mali çıkar: Bütçe, vergi ve mali konularda Devletin ekonomik ve mali çıkarlarının korunması.
İkinci fıkradaki istisnalar ancak Kanun’un amacına ve temel ilkelerine uygun ve orantılı olmak kaydıyla uygulanır. Kurum rehberi emniyetin suç önleme amacıyla trafik ve MOBESE kayıtlarını işlemesini örnek gösterir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Alenileştirme istisnası dar yorumlanır. İlgili kişinin veriyi alenileştirme iradesi ortaya konmalı ve veri yalnız bu amaç doğrultusunda kullanılmalıdır (KVKK, Kişisel Verilerin Korunması Kanununa İlişkin Uygulama Rehberi).
İstisna yalnız o faaliyetle sınırlıdır. İstatistik için veri işleyen kurum, insan kaynakları ya da muhasebe gibi diğer faaliyetleri için aydınlatma yapmaya devam eder.
Aydınlatma Yükümlülüğünün İhlali Ne Sonuç Doğurur?
İhlal kabahattir ve idari para cezasıyla yaptırıma bağlanır. Cezayı Kişisel Verileri Koruma Kurulu verir, karara karşı idare mahkemesinde dava açılabilir (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/1-a ve m. 18/3).
Ceza veri sorumlusu olan gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine uygulanır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/2). Kamu kurumlarında ise görevliler hakkında disiplin hükümleri işletilir ve sonuç Kurul’a bildirilir (m. 18/4).
Kurul ceza yanında eksik metnin Kanun’a uygun hâle getirilmesi için talimat da verebilir. Talimata uyulmaması ayrı bir kabahat oluşturur (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/1-c).
Aydınlatma Yükümlülüğüne Aykırılığın 2026 Cezası Ne Kadar?
2026 yılında 85.437 TL ile 1.709.200 TL arasındadır. Kanun’daki ilk tutar 5.000 TL ile 100.000 TL’dir ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/1-a, Kabahatler Kanunu m. 17/7).
| Dönem | Alt sınır | Üst sınır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kanun’daki ilk tutar | 5.000 TL | 100.000 TL | Kanun m. 18/1-a |
| 2026 yılı | 85.437 TL | 1.709.200 TL | 2025 yeniden değerleme oranı %25,49 |
2026 tutarı, 2025 yılı için %25,49 olarak ilan edilen yeniden değerleme oranıyla bulunur (Gelir İdaresi Başkanlığı, VUK Genel Tebliği No 585). Kurul cezayı bu iki sınır arasında, somut ihlale göre belirler.
2027 yılı tutarı, 2026 yılı yeniden değerleme oranı Gelir İdaresi Başkanlığınca ilan edildiğinde aynı yöntemle hesaplanır.
Aydınlatma Yükümlülüğünün Yasal Dayanağı
Temel dayanak 24.03.2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 10. maddesidir. Kanun 07.04.2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir (KVKK, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi).
Uygulama ayrıntıları Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ile düzenlenmiştir. Tebliğ 10.03.2018 tarihli ve 30356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, 28.04.2019 tarihli ve 30758 sayılı Resmî Gazete’de değiştirilmiştir.
Tebliğ, Kanun’un 22. maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (g) bentlerine dayanır (Aydınlatma Tebliği m. 2). Kurul’un ilke kararları ve Kurum rehberleri yükümlülüğün uygulamadaki yorumuna yön verir.
Aydınlatma Yükümlülüğü ile Açık Rıza Arasındaki Fark
Aydınlatma bilgi verme yükümlülüğü, açık rıza ise bir veri işleme şartıdır. İkisi sık karıştırılır, Tebliğ ikisinin ayrı ayrı yerine getirilmesini ister (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-f).
| Ölçüt | Aydınlatma yükümlülüğü | Açık rıza |
|---|---|---|
| Dayanak | Kanun m. 10, Aydınlatma Tebliği | Kanun m. 3/1-a, m. 5/1 ve m. 6 |
| Niteliği | Tek taraflı bilgilendirme | İlgili kişinin irade beyanı |
| Ne zaman gerekir | Her veri işlemede | Başka işleme şartı yoksa |
| Onay aranır mı | Aranmaz | Aranır |
| Geri alınabilir mi | Söz konusu değil | İlgili kişi geri alabilir |
| İspat yükü | Veri sorumlusu | Veri sorumlusu |
| Metin | Ayrı aydınlatma metni | Ayrı açık rıza beyanı (İlke Kararı 2026/347) |
Aydınlatma yapılması ilgili kişinin onay verdiği anlamına gelmez. Açık rıza alınması da aydınlatma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Uygulamada Aydınlatma Yükümlülüğü
Bir e-ticaret şirketi müşteriden ad, soyad, adres ve telefon bilgisi alır. Şirket bu bilgileri elde ettiği sipariş ekranında veri sorumlusunu, amacı, alıcıları, yöntemi, hukuki sebebi ve hakları gösterir.
Siparişin teslimi için açık rıza gerekmez, sözleşmenin ifası şartı yeterlidir (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 5/2-c). Aydınlatma ise yine yapılır.
Şirket aynı telefon numarasını sonradan kampanya mesajı için kullanmak isterse işleme amacı değişmiş olur. Yeni amaç için ayrıca aydınlatma yapılır, gerekiyorsa ayrı açık rıza alınır (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-b).
Başka bir örnekte işveren personel girişlerini kamerayla kaydeder. Çalışan ve ziyaretçiler girişte levhayla, ayrıntılarda ise yazılı metinle bilgilendirilir.
Örnek Olay
Bir spor salonu yeni üyeden kimlik, iletişim ve ödeme bilgilerini çevrim içi üyelik formuyla toplar. Formun altında yalnız işaretlenmesi zorunlu “KVKK’yı kabul ediyorum” kutusu bulunur.
Veri sorumlusunun kimliği, hukuki sebep ve alıcılar açıklanmamıştır. Bu kutu Kanun’un 10. maddesindeki aydınlatmayı karşılamaz ve aydınlatma ile açık rızayı tek işleme dönüştürür.
Doğru uygulamada form gönderilmeden önce ayrıntılı metne bağlantı verilir. Pazarlama izni isteniyorsa işaretlenmesi zorunlu olmayan ayrı bir rıza kutusu konur (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-f).
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Zaman: Aydınlatma veriler elde edilirken yapılır, dolaylı veride Tebliğ’in 6. maddesindeki üç an esas alınır.
- Muhatap: Yükümlülük veri sorumlusuna aittir, yetkilendirme sorumluluğu devretmez.
- Talep: İlgili kişinin ayrıca talepte bulunması gerekmez.
- Açık rıza: Rıza alınması aydınlatmayı kaldırmaz, iki metin ayrı hazırlanır.
- Amaç: İşleme amacı belirli, açık ve meşru yazılır, muğlak ifade kullanılmaz.
- Hukuki sebep: Kanun’un 5. veya 6. maddesindeki şart adıyla gösterilir.
- Aktarım: Alıcı grupları ve aktarım amacı birlikte yazılır.
- Dil: Metin anlaşılır, açık ve sade olur.
- Uyum: VERBİS kaydı varsa metin Sicil bilgileriyle uyumlu tutulur.
- Yeni amaç: Amaç değişince işlemeden önce yeniden aydınlatma yapılır.
- İspat: Bilgilendirmenin yapıldığını gösteren kayıtlar saklanır.
- İstisna: Kanun’un 28. maddesi dar yorumlanır ve yalnız ilgili faaliyetle sınırlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Aydınlatma yükümlülüğü nedir? Veri sorumlusunun, kişisel verileri elde ederken ilgili kişiye kimliğini, işleme amacını, alıcıları, toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile haklarını bildirmesidir (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 10/1).
Aydınlatma metninde hangi bilgiler bulunmalıdır? Veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarılan alıcılar ve aktarım amacı, toplama yöntemi ve hukuki sebep ile Kanun’un 11. maddesindeki haklar bulunmalıdır (Aydınlatma Tebliği m. 4/1).
Aydınlatma yükümlülüğü aşağıdakilerden hangisi yoluyla yerine getirilebilir? Sözlü, yazılı, ses kaydı ve çağrı merkezi gibi fiziksel ya da elektronik ortamların hepsiyle yerine getirilebilir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1).
Aydınlatma metnini imzalamak zorunlu mudur? Zorunlu değildir, aydınlatma onaya bağlanmaz, ancak ispat yükü veri sorumlusunda olduğu için bilgilendirmenin kaydı tutulur (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-e).
Aydınlatma metnini kabul etmek gerekir mi? Gerekmez, ilgili kişiden kabul değil en fazla okuduğuna ilişkin bir beyan alınabilir, açık rıza ayrı bir beyanla alınır.
Açık rıza alınmışsa ayrıca aydınlatma gerekir mi? Gerekir, iki işlem ayrı ayrı yerine getirilir (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-f).
Açık rıza gerekmeyen işlemlerde aydınlatma yapılır mı? Yapılır, veri hangi işleme şartına dayanırsa dayansın aydınlatma yükümlülüğü devam eder (Aydınlatma Tebliği m. 5/1-a).
Aydınlatma yükümlülüğü ne zaman yerine getirilmelidir? Veri elde edilirken yerine getirilir, veri başka kaynaktan alındıysa makul süre içinde, ilk iletişimde ya da en geç ilk aktarımda yapılır (Aydınlatma Tebliği m. 6/1).
Aydınlatma yükümlülüğüne uyulmamasının cezası var mıdır? Vardır, 2026 yılında 85.437 TL ile 1.709.200 TL arasında idari para cezası uygulanır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 18/1-a).
İnternet sitesindeki gizlilik politikası aydınlatma için yeterli midir? Belirli işleme faaliyetine ilişkin beş unsuru içermiyorsa yeterli değildir.
Kamera kaydı için aydınlatma nasıl yapılır? Girişte kısa bir levha ile ön bilgi verilir ve ayrıntılı metnin adresi gösterilir, bu yönteme katmanlı aydınlatma denir.
Avukatlar aydınlatma yapmak zorunda mı? Zorundadır, VERBİS kaydından muaf olmaları aydınlatma yükümlülüğünü kaldırmaz (Kurul Kararı 2018/32).
Veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğünün istisnaları nelerdir? Suç önleme ve soruşturma, ilgili kişinin alenileştirdiği veri, kamu denetim ve disiplin görevleri ile Devletin mali çıkarlarıdır (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 28/2).
Aydınlatma yükümlülüğü ile hekimin aydınlatma yükümlülüğü aynı mı? Değildir, bu yazı kişisel verilerin korunması hukukundaki yükümlülüğü anlatır, hekimin hastayı tedavi hakkında bilgilendirmesi ayrı bir kavramdır.
Kaynakça
Mevzuat
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m. 3, 5, 6, 10, 11, 18 ve 28 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ, RG 10.03.2018/30356, değişik RG 28.04.2019/30758 (Kişisel Verileri Koruma Kurumu)
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m. 17/7 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı İlke Kararı, RG 24.03.2026/33203
Resmî kaynaklar
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aydınlatma Yükümlülüğü
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi Rehberi, KVKK Yayınları No 60 (Mart 2025)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu ve Türkiye Barolar Birliği, Avukatların Mesleki Faaliyetlerinde Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Uygulama Rehberi, KVKK Yayınları No 115 (Temmuz 2026)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Verilerin Korunması Kanununa İlişkin Uygulama Rehberi, KVKK Yayınları No 58 (Mart 2025)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, İlgili Kişinin Hakları
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, İlke Kararları
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Verilerin Korunması ile İlgili Seçilmiş Güncel Gelişmeler (Mart 2026)
- Gelir İdaresi Başkanlığı, Yeniden Değerleme Oranları (2025 yılı %25,49, VUK Genel Tebliği No 585)
