Safahat Ne Demek?
Safahat, Türk Dil Kurumu sözlüğünde “evreler” anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir ve “evre, faz” demek olan safha sözcüğünün çoğuludur (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Kelime bugün iki yerde sık karşımıza çıkar. Edebiyatta Mehmed Âkif Ersoy’un 1911 ile 1933 arasında yayımlanan yedi kitaplık şiir külliyatının adıdır (TDV İslâm Ansiklopedisi, Safahat maddesi). Hukukta ise bir dava ya da icra dosyasının başından sonuna kadar geçirdiği aşamaların tamamını, UYAP ekranındaki “safahat” listesini anlatır. Yazılışı benzeyen sefahat ile anlamı tamamen farklıdır.
Safahat ne demek?
Kelimenin sözlük karşılığı tek kelimedir, evreler. Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlüğü safahat maddesini “evreler” diye açıklar ve kökenini Arapça ṣafaḥāt olarak verir (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Yani kelime bir şeyin geçirdiği aşamaların, dönemlerin ve evrelerin bütününü anlatır.
Kelimenin tekili safhadır. Safha da Arapça kökenlidir ve sözlükte “evre” ve “faz” karşılıklarıyla yer alır (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Bir olayın safhaları dendiğinde o olayın birbirini izleyen bölümleri kastedilir. Çoğul biçim bu bölümlerin hepsini bir arada anlatır.
Günlük dilde kelime seyrek kullanılır, ama belirli alanlarda hâlâ canlıdır. Nerelerde karşılaşıldığı şöyle sıralanabilir.
- Dil ve sözlük: “Olayın safahatı”, “görüşmelerin safahatı” gibi kalıplarda bir sürecin geçirdiği aşamalar anlamında (TDK Güncel Türkçe Sözlük).
- Edebiyat: Mehmed Âkif Ersoy’un yedi kitaptan oluşan şiir külliyatının adı olarak (TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Hukuk: Bir dosyanın açılışından kapanışına kadar geçirdiği işlemlerin listesi, UYAP’taki dosya safahatı anlamında.
- Askerlik: Bir kişinin yoklama, sevk, terhis gibi askerlik aşamalarının tamamı anlamında.
Safahat kelime anlamı nedir?
Evreler ve aşamalar demektir. Kelime bir sürecin art arda gelen dönemlerini ifade eder ve tekili olan safha “evre, faz” anlamındadır (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Bir yolculuğun safahatı, yola çıkıştan varışa kadar yaşanan her dönemi kapsar.
Kelime soyut bir sürece de somut bir dosyaya da uygulanabilir. Bir hastalığın safahatı, bir davanın safahatı, bir ülkenin siyasi safahatı gibi kullanımlar aynı anlamı taşır. Hepsinde ortak olan nokta zaman içinde ilerleyen ve bölümlere ayrılabilen bir süreçtir.
Safahat ne demek TDK’ya göre?
TDK sözlüğünde kelimenin karşılığı yalnız “evreler” olarak verilir ve başka bir anlam eklenmez (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Madde başı safahat olarak yazılır, kökeninde Arapça ṣafaḥāt gösterilir. Yapay zekâ araçlarının “hayatın değişik yüzleri” gibi eklediği karşılıklar resmî sözlükte bulunmaz.
Kelimenin yazımı safahat biçimindedir. Şapkalı harf kullanılmaz, “safahât” yazımı eski metinlerde görülse de güncel yazım kılavuzunda yoktur. TDK karşılığını arayanların bulacağı cevap budur.
Safahat ile sefahat arasındaki fark nedir?
İki kelime yalnız bir harfle ayrılır ama anlamları birbirine zıttır. Sefahat, TDK sözlüğünde “uçarılık” ve “eğlence” karşılıklarıyla yer alır ve Arapça sefāhet kökünden gelir (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Evreler anlamındaki kelime ise Arapça ṣafaḥāt kökünden türemiştir.
| Ölçüt | Safahat | Sefahat |
|---|---|---|
| Yazım | s-a-f-a-h-a-t | s-e-f-a-h-a-t |
| Köken | Arapça ṣafaḥāt, safha’nın çoğulu | Arapça sefāhet |
| TDK anlamı | Evreler | Uçarılık, eğlence |
| Örnek | Davanın safahatı dosyada görülür. | Sefahat içinde yaşamak |
| Kullanım alanı | Edebiyat, hukuk, askerlik | Ahlak ve yaşam tarzı |
Mehmed Âkif’in eserinin adını sefahat diye yazmak sık yapılan bir yanlıştır. Şair kitabına hayatın ve toplumun geçirdiği evreleri anlattığı için Safahat adını vermiştir. Eğlence düşkünlüğü anlamına gelen sefahat ile bu başlığın hiçbir ilgisi yoktur.
Safahat hangi dilden gelir, kökeni nedir?
Arapçadan gelir. TDK sözlüğü hem safahat hem de tekili safha için Arapça kökeni açıkça gösterir (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Hangi dilden geldiği sorulduğunda cevap tek kelimedir, Arapça. Kelime Osmanlı Türkçesi döneminde yazı diline yerleşmiş, Arapça çoğul yapısıyla birlikte Türkçeye geçmiştir. Aynı kökten gelen sahife ve sayfa kelimeleri de Türkçede yaşamaya devam eder.
Arapçada tekil bir ismin çoğulu farklı bir kalıpla kurulur. Safha kelimesi bu kurala göre safahat biçimini alır. Türkçede ise aynı kelime “safhalar” diye de çoğullanabilir. Bu yüzden iki biçim aynı anlamı taşır, biri Arapça kalıpla biri Türkçe ekle kurulmuştur.
Bugünkü kullanımda kelime iki alanda tutunmuştur. Edebiyat öğrencileri Mehmed Âkif’in eseri sebebiyle, hukukçular ise dosya safahatı terimi sebebiyle kelimeyi her gün kullanır. Diğer alanlarda yerini büyük ölçüde evre, aşama ve süreç kelimeleri almıştır.
Safahat kimin eseri?
Mehmed Âkif Ersoy’un eseridir. TDV İslâm Ansiklopedisi Safahat’ı “Mehmed Âkif Ersoy’un (ö. 1936) yedi kitaptan oluşan şiir külliyatı” olarak tanımlar (TDV İslâm Ansiklopedisi, Safahat maddesi). Şair hayattayken yedi kitap ayrı ayrı basılmış, ölümünden sonra yedisi tek ciltte toplanmıştır.
Cevap tek bir isimdir ama eser tek seferde yazılmamıştır. İlk kitap 1911’de İstanbul’da basılmış, son kitap Gölgeler 1933’te Kahire’de yayımlanmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Aradaki yirmi iki yıl Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanır.
Külliyat sözlükte “bir yazarın bütün eserlerini içeren dizi” demektir (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Eser için bu kelimenin kullanılması, yedi kitabın birbirinden bağımsız şiir kitapları değil tek bir bütünün parçaları sayılmasındandır. Her kitap aynı üst başlıkla ve ayrı bir adla çıkmıştır.
Safahat ne zaman yazıldı?
Şiirlerin yazım tarihleri 1904 ile 1933 arasına yayılır. Külliyattaki en eski şiir 23 Haziran 1904 tarihli “Bir Mersiye”, şairin sağlığında basılan son şiir ise 22 Ağustos 1933 tarihli “Sanatkâr” manzumesidir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Yani yazım süreci yaklaşık otuz yıllık bir dönemi kapsar.
Kitap olarak basım 1911’de başlar ve Safahat’ın ne zaman yazıldığı sorusuna bu yıl verilir. İlk kitap o yıl İstanbul’da çıkmış ve 1908 ile 1910 arasında Sırât-ı Müstakîm dergisinde yayımlanan şiirleri toplamıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Sonraki kitaplar önce dergide tefrika edilmiş, sonra ayrı kitap olarak basılmıştır.
Safahat bölümleri nelerdir?
Yedi bölümden, daha doğru deyişle yedi kitaptan oluşur. Her kitabın kendi adı, kendi basım yılı ve kendi konusu vardır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Bölümler aşağıdaki tabloda sırasıyla verilmiştir.
| Sıra | Kitabın adı | İlk baskı | Öne çıkan özelliği |
|---|---|---|---|
| 1 | Safahat | 1911, İstanbul | Kırk dört şiir, hacimce en geniş kitap, toplum manzaraları |
| 2 | Süleymaniye Kürsüsünde | 1912, İstanbul | Tek ve uzun bir metin, kürsüdeki vâizin İslâm dünyası anlatımı |
| 3 | Hakkın Sesleri | 1913, İstanbul | Balkan savaşları yıllarının acılarını anlatan on şiir |
| 4 | Fâtih Kürsüsünde | 1914, İstanbul | Çalışma konulu vaaz, “Çalış, çalış ki bekā sa’y olursa hak edilir” |
| 5 | Hâtıralar | 1917, İstanbul | On manzume, Berlin ve Necid seyahat izlenimleri |
| 6 | Âsım | 1924, İstanbul | Hocazâde ile Köse İmam diyalogu, Çanakkale şehitleri bölümü |
| 7 | Gölgeler | 1933, Kahire | Kırk bir şiir, Mısır yılları, mistik şiirler |
Basım yılları kitapların ilk baskılarına göredir ve TDV İslâm Ansiklopedisi’nde hicri takvimle verilen tarihlerin yaygın künyelerdeki karşılıklarıdır. Bazı baskılarda bir yıl fark görülebilir. Kitapların sırası ve adları bütün baskılarda aynıdır.
Bölümlerin her biri farklı bir anlatım biçimi taşır. Bunları kısaca şöyle özetlemek mümkündür.
- Safahat (1): Hasta, Küfe, Seyfi Baba gibi küçük manzum hikâyelerle toplumun yoksul kesimini anlatır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Süleymaniye Kürsüsünde (2): Galata Köprüsü’nden Süleymaniye’ye uzanan bir yürüyüşle başlar, kürsüdeki vâizin gezdiği İslâm ülkelerini anlatmasıyla sürer.
- Hakkın Sesleri (3): Balkan savaşlarının ardından yazılmış, çoğu âyet yorumuna dayanan şiirlerdir.
- Fâtih Kürsüsünde (4): Vâizin çalışma ve gayret üzerine konuşmasını işler.
- Hâtıralar (5): I. Dünya Savaşı yıllarının şiirleriyle Mısır, Berlin ve Medine yolculuklarının izlenimlerini toplar.
- Âsım (6): Manzum bir diyalogdur, eski ve yeni nesil tartışması etrafında Çanakkale’yi anlatır.
- Gölgeler (7): Şairin Mısır’daki yıllarında yazdığı şiirlerle en lirik parçalarını içerir.
Safahat kaç bölümden oluşur, kaç kitaptan oluşur?
Yedi kitaptan oluşur ve bu yedi kitap yaygın kullanımda yedi bölüm diye de anılır. TDV İslâm Ansiklopedisi eseri “yedi kitaptan oluşan şiir külliyatı” diye tanımlar (TDV İslâm Ansiklopedisi). Altı ya da sekiz gibi sayılar yanlıştır.
Karışıklık, Safahat’ı oluşturan kitapların şairin sağlığında ayrı ayrı basılmasından doğar. Yedi kitap tek ciltte toplandığında her kitap bir bölüm gibi görünür. Bu sebeple “yedinci bölüm Gölgeler’dir” cümlesi de “yedinci kitap Gölgeler’dir” cümlesi de doğrudur.
Safahat’ın birinci bölümünün ismi nedir?
Birinci kitabın adı külliyatın adıyla aynıdır, Safahat. 1911’de basılan bu ilk kitap kırk dört şiir içerir ve hacimce yedi kitabın en genişidir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Küfe, Hasta ve Seyfi Baba gibi en çok bilinen manzum hikâyeler bu kitaptadır.
İlk kitabın başında şairin okuyucuya seslendiği beş beyitlik kısa bir parça vardır. Şair burada sanat kaygısından uzak olduğunu ve yalnız gördüklerini anlatmak istediğini söyler (TDV İslâm Ansiklopedisi). Sonraki bir şiirindeki “İnan ki her ne demişsem görüp de söylemişim” dizesi bu tutumun özeti sayılır.
Safahat ne anlatıyor, konusu nedir?
Toplumun yaşadığı dönemleri ve insan manzaralarını anlatır. Şair ilk kitapta yoksulluk, hastalık, ölüm ve kötü yönetim karşısındaki çaresizliği küçük manzum hikâyeler biçiminde işler (TDV İslâm Ansiklopedisi). Soru kitap kitap farklı cevaplar alır, çünkü her kitap kendi döneminin meselesini taşır.
Eserin başlıca konuları şu şekilde toplanabilir.
- Toplum manzaraları: Mahalle kahvesi, meyhane, mezarlık, bayram yeri gibi mekânlarda yoksul halkın hayatı (Safahat, 1. kitap).
- İslâm dünyasının durumu: Kürsüdeki vâizin gezdiği ülkeleri anlatması ve çöküşün sebeplerini sorgulaması (Süleymaniye Kürsüsünde).
- Savaş acıları: Balkan savaşları ve I. Dünya Savaşı yıllarının şiirleri (Hakkın Sesleri, Hâtıralar).
- Çalışma ve gayret: Tembellikten kurtuluş ve çalışmanın bir görev olduğu düşüncesi (Fâtih Kürsüsünde).
- Nesil çatışması ve Çanakkale: Eski ve yeni neslin tartışması, Çanakkale şehitlerine yazılan uzun parça (Âsım).
- Gurbet ve iç dünya: Mısır yıllarının karamsarlığı ve mistik duygular (Gölgeler).
Şiirlerin ortak özelliği gerçekçiliktir. TDV İslâm Ansiklopedisi ilk kitaptaki şiirlerin toplumun acılarını “bir fotoğraf gerçekçiliğiyle” anlattığını belirtir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Şair hayal kurmak yerine gördüğünü yazmayı seçmiş, bu seçim külliyatın bütününe damgasını vurmuştur.
Safahat şiirleri nelerdir?
Külliyatın yedi kitabında yüzü aşkın şiir vardır ve en bilinenleri ilk kitaptaki manzum hikâyelerdir. Küfe, Hasta, Seyfi Baba, Mahalle Kahvesi ve Bülbül okul kitaplarına da girmiş parçalardır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Kitaplara göre öne çıkan şiirler şöyle sıralanır.
- Safahat (1): Hasta, Küfe, Hasır, Meyhane, Mezarlık, Bayram, Selma, Seyfi Baba, Kör Neyzen, İstibdat, Mahalle Kahvesi, Köse İmam, Âhiret Yolu, Yemişçi İhtiyar, Durmayalım, Azim, Fâtih Camii, Tevhid yahud Feryad.
- Süleymaniye Kürsüsünde (2): Aynı adı taşıyan tek uzun şiir.
- Hakkın Sesleri (3): Balkan savaşı döneminin on şiiri.
- Fâtih Kürsüsünde (4): Aynı adı taşıyan uzun vaaz şiiri.
- Hâtıralar (5): Uyan, el-Uksur’da, Berlin Hâtıraları, Necid Çöllerinden Medine’ye.
- Âsım (6): Çanakkale şehitleri için yazılan uzun lirik bölümün de yer aldığı tek diyalog.
- Gölgeler (7): Hâlâ mı Boğuşmak, Yeis Yok, Azimden Sonra Tevekkül, Hüsran, Şark, Bülbül, Leylâ, Gece, Hicran, Secde, Said Paşa İmamı, Hüsam Efendi Hoca, Sanatkâr.
Şiir adları TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki listelerden alınmıştır. Şiirlerin tam metinleri için Diyanet İşleri Başkanlığı’nın çevrimiçi yayını olan Dijital Safahat kullanılabilir.
Safahat’ta kaç şiir var?
Sayı kitaba göre değişir ve toplam, sayım yöntemine göre farklı verilir. İlk kitapta kırk dört, Hakkın Sesleri’nde on, Hâtıralar’da on, Gölgeler’de kırk bir şiir vardır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Süleymaniye Kürsüsünde ve Fâtih Kürsüsünde birer uzun metin, Âsım ise tek bir uzun diyalogdur.
Safahat’ta toplam şiir sayısı yüzü aşar. Gölgeler’deki kırk bir şiirin on yedisi kıta biçimindedir, bazı sayımlar bu kısa parçaları ayrı saymaz (TDV İslâm Ansiklopedisi). Bu yüzden 100 ile 110 arasında verilen rakamların hepsi bir sayım yöntemine dayanır.
İstiklal Marşı Safahat’ta var mı?
Hayır, yer almaz. Mehmed Âkif İstiklal Marşı’nı yedi kitaptan hiçbirine koymamıştır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin yedi kitabın içeriğini tek tek sıralayan maddesinde de marş geçmez (TDV İslâm Ansiklopedisi). Şair marşı kendi eseri değil milletin eseri saydığı için kitabına almadığı yaygın olarak nakledilir.
Bu bilgi sınavlarda sık sorulur. Külliyatın içindeki şiirler sorulduğunda İstiklal Marşı seçeneği yanlıştır. Çanakkale şehitleri için yazılan parça ise Âsım kitabının içinde yer alır ve çoğu zaman bağımsız bir şiir gibi okunur.
Küfe şiiri hangi kitapta?
İlk kitapta, yani 1911 tarihli Safahat’ta yer alır. Küfe, şairin toplumun yoksul kesimini manzum hikâye biçiminde anlattığı şiirlerden biridir ve Hasta, Seyfi Baba, Mahalle Kahvesi ile aynı kitaptadır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Ders kitaplarında en çok yer verilen şiir budur. Küfe şiiri, babasını kaybeden bir çocuğun küfeyle hamallık yapmak zorunda kalışını anlatır ve şairin toplum gözlemciliğinin en bilinen örneğidir.
Safahat türü nedir, şiir kitabı mı?
Şiir kitabıdır, daha doğrusu yedi şiir kitabından oluşan bir külliyattır. Ancak içindeki şiirlerin çoğu klasik lirik şiirden farklı olarak olay anlatır. TDV İslâm Ansiklopedisi bu şiirleri “küçük manzum hikâyeler” olarak niteler ve Süleymaniye Kürsüsünde’yi “birinci şahıs ağzından bir tahkiye” diye tanımlar (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Tahkiye sözlükte “bir olayı anlatmadaki düzen, anlatış düzeni” demektir (TDK Güncel Türkçe Sözlük). Safahat türü sorulduğunda bu anlatım düzeni belirleyicidir. Yani tür sorusuna “manzum hikâye ağırlıklı şiir külliyatı” cevabı en doğru olanıdır. Eserde vaaz biçiminde yazılmış uzun şiirler, diyaloglar ve kısa kıtalar da bulunur.
Bu çeşitlilik eseri tek bir kalıba sokmayı zorlaştırır. Aynı külliyat içinde köprüden camiye yürüyen bir anlatıcı, kürsüde konuşan bir vâiz, iki eski dostun sohbeti ve gurbette yazılmış mistik parçalar yan yana durur. Okul müfredatında eser genellikle Millî Edebiyat döneminin bağımsız şairleri başlığı altında işlenir.
Safahat kaç sayfa, kaç cilt?
Sayfa sayısı baskıya göre değişir, bu yüzden tek bir rakam verilemez. Yedi kitap bugün genellikle tek ciltte basılır ama şairin sağlığında her kitap ayrı ayrı çıkmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Cevap elinizdeki yayınevinin künyesindedir.
Baskı sayısı da sayfa sayısını etkiler. TDV İslâm Ansiklopedisi, şairin vefatının ellinci yılından itibaren yedi kitabın bir arada yüzden fazla baskısının yapıldığını ve eserin Türkiye’de en çok tiraja ulaşan şiir kitaplarından biri olduğunu yazar (TDV İslâm Ansiklopedisi). Açıklamalı ve lügatçeli baskılar sade metin baskılarından çok daha kalındır. Okul için alınan baskılarda genellikle yalnız ilk kitaptaki manzum hikâyeler ya da seçmeler bulunur, bu baskılar yedi kitabın tamamını içermez.
Başlıca basım türleri şunlardır.
- Sade metin baskıları: Yedi kitabı tek ciltte, eski kelimeler için kısa dipnotlarla verir.
- Edisyon kritik: M. Ertuğrul Düzdağ’ın 1990 tarihli çalışması şiirlerin ilk yayın tarihlerini ve baskı farklarını karşılaştırır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Lügatçeli külliyat: İsmail Hakkı Şengüler’in on ciltlik Mehmed Âkif Külliyatı’nın ilk dört cildi Safahat’a ayrılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Dijital yayın: Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Dijital Safahat sitesi tam metni çevrimiçi sunar.
Safahat sözlüğü nedir?
Eserde geçen eski ve bugün az kullanılan kelimelerin anlamlarını veren listedir. Şiirler yüz yılı aşkın bir süre önce Osmanlı Türkçesiyle yazıldığı için meskenet, tasannu, iptila gibi pek çok kelime bugünkü okur için açıklama gerektirir. Böyle bir sözlük bu kelimeleri toplar ve okuyucuya metni anlama kolaylığı sağlar.
Kelime listeleri okullarda da kullanılır. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü’nün yürüttüğü Safahat okumaları etkinlikleri kapsamında öğrenciler eserdeki kelimelerle sözlük ve cümle çalışmaları yapar. “Sözlükten üç kelimeyle cümle kurma” ödevi bu etkinliklerin yaygın örneğidir.
Safahat sözlüğünden cümleler
Aşağıdaki tablo eserde sık geçen on dört kelimeyi, TDK Güncel Türkçe Sözlük’teki karşılıklarını ve bugünkü dille kurulmuş birer örnek cümleyi gösterir. Anlamlar sözlükten birebir alınmış, örnek cümleler bu yazı için yazılmıştır.
| Kelime | TDK anlamı | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Safahat | Evreler | Davanın safahatı dosyada tarih sırasıyla görülür. |
| Meskenet | Miskinlik, yoksulluk | Şair halkı meskenetten uyanmaya çağırır. |
| Beka | Kalıcılık, ölümsüzlük | Beka, çalışmanın karşılığında hak edilir. |
| Tasannu | Yapmacık, doğallıktan uzaklaşma | Şiirinde tasannudan kaçındığını söyler. |
| Müşahede | Görme, gözlem | Şiirler müşahedeye dayanır, hayale değil. |
| İptila | Düşkünlük | İptilalar yoksul mahallenin derdi olarak anlatılır. |
| İstibdat | Hiçbir hak ve özgürlük tanımayan sınırsız monarşi | İstibdat adlı şiir dönemin yönetimini eleştirir. |
| Hüsran | Beklenilen şeyin elde edilememesi yüzünden duyulan acı | Gölgeler’deki Hüsran şiiri gurbet yıllarının ürünüdür. |
| Vahdet | Bir olma, tek olma | Vahdet, külliyatın son kitabındaki şiirlerden biridir. |
| Tevekkül | Elinden geleni yapıp sonrasını Allah’a bırakma | Azimden Sonra Tevekkül şiiri önce çalışmayı öğütler. |
| Yeis | Umutsuzluktan doğan karamsarlık | Yeis Yok şiiri umutsuzluğa karşı yazılmıştır. |
| Hicran | Ayrılık, ayrılığın verdiği acı | Hicran, Mısır’da yazılan mistik şiirlerdendir. |
| Mersiye | Ağıt | Külliyatın en eski şiiri bir mersiyedir. |
| Manzume | Şiir | Her kitap manzumelerden oluşur. |
Üç kelimeyle cümle kurma ödevinde bu tablodaki kelimelerden herhangi üçü seçilebilir. Kelimenin önce TDK anlamına bakılması, sonra günümüz Türkçesiyle kısa bir cümle kurulması yeterlidir. Eserdeki dizenin aynen kopyalanması yerine kendi cümlenizi yazmanız beklenir.
Hukukta safahat ne demek?
Bir dava ya da icra dosyasının açıldığı günden itibaren geçirdiği bütün işlemlerin tarih sırasıyla tutulan kaydıdır. Dilekçenin verilmesi, tensip, tebligatlar, duruşma tarihleri, ara kararlar, bilirkişi raporu ve karar bu kaydın satırlarını oluşturur. Soru çoğu zaman UYAP ekranında bu kelimeyi gören vatandaştan gelir.
UYAP’ta her dosyanın bir safahat sekmesi bulunur. Vatandaş ya da avukat bu sekmeyi açtığında dosyada yapılan her işlemi, işlemin tarihini ve açıklamasını alt alta görür. Terimin ayrıntılı anlatımı ve ekrandaki ibarelerin karşılıkları için dosya safahatı sayfasına bakılabilir.
Mahkemede kullanılan anlam da aynıdır. Hâkim ya da avukat “dosyanın safahatına göre” dediğinde, dosyada bugüne kadar olup bitenleri kasteder. Kelimenin sözlük anlamı olan evreler burada bir dosyanın evreleri biçiminde somutlaşır. Avukatlar müvekkiline dosyanın durumunu anlatırken de bu listeyi okur, çünkü yapılan ve yapılacak her işlem bu satırlardan izlenir.
Hukuk dilinde kelimenin kullanıldığı başlıca yerler şunlardır.
- Dava dosyası safahatı: Hukuk ve ceza davalarında dilekçeden karara kadar yapılan işlemlerin listesi.
- İcra dosyası safahatı: Takip talebinden haciz ve satışa kadar icra dairesinde yapılan işlemler.
- Dosya durumu bilgileri: Dosyanın derdest, karara çıkmış ya da kapalı olduğunu gösteren alan.
- Karar gerekçeleri: “Dosyanın safahatı incelendiğinde” kalıbıyla başlayan gerekçe paragrafları.
UYAP’ta dosya safahatı nasıl görülür?
Vatandaş için e-Devlet’teki Adalet Bakanlığı hizmetleri ve UYAP Vatandaş Portal, avukat için UYAP Avukat Portal kullanılır. Dosya seçildikten sonra safahat ya da işlem geçmişi sekmesi açılır ve işlemler tarih sırasıyla listelenir. İcra dosyaları için adım adım anlatım icra dosyası sorgulama yazısında, avukat girişi için UYAP avukat portal yazısında yer alır.
Ekranda görülen ibarelerin çoğu kısa ve teknik kalıplardır. “Duruşma evrakı hazırlandı”, “tensip zaptı hazırlandı” gibi ifadeler safahat listesinin tipik satırlarıdır ve her biri bir işlem aşamasını gösterir. Bu kalıpların anlamı için e-Devlet duruşma durumları yazısına bakılabilir. Sorgulama diye aranan işlem de bu sekmenin açılmasından ibarettir.
Askerlikte safahat ne demek?
Bir yükümlünün yoklama, sevk, celp, terhis ya da muafiyet gibi askerlik aşamalarının tamamı anlamında kullanılır. Kelime burada da sözlük anlamını korur, kişinin askerlik sürecinin evrelerini anlatır. Askerlik safahatı dendiğinde bu aşamaların kayıtlı dökümü kastedilir. Yoklama kaçağı ya da bakaya durumu, tecil kararları ve sevk tarihi bu dökümün satırlarıdır.
Resmî belgenin adı ise safahat değildir. e-Devlet’te Millî Savunma Bakanlığı’na bağlı “Askerliğim” hizmetinden askerlik bilgileri görüntülenir ve “Askerlik Durum Belgesi” alınır (e-Devlet Kapısı, Millî Savunma Bakanlığı hizmetleri). “Safahat belgesi” adıyla bir hizmet bulunmaz, bu ad halk arasında askerlik durum belgesi için kullanılır.
Dijital Safahat nedir?
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Safahat’ın tam metnini çevrimiçi sunduğu resmî sitenin adıdır. Site safahat.diyanet.gov.tr adresinde yayındadır ve sayfa başlığı Dijital Safahat olarak görünür (Diyanet İşleri Başkanlığı, safahat.diyanet.gov.tr). Eserin metnine ücretsiz ve güvenilir biçimde ulaşmak isteyenler için ilk adres budur. Site adındaki “dijital” kelimesi, basılı kitabın elektronik ortama aktarıldığını anlatır, ayrı bir eser ya da yeni bir baskı değildir.
PDF diye arayanların çoğu aslında bu siteyi arar. İnternette dolaşan taranmış dosyalar baskı farkları ve okuma hataları taşıyabilir. Diyanet’in yayını ise metni düzenli bir biçimde sunar ve şiirleri kitap kitap bulmayı kolaylaştırır. Basılı bir baskı isteyenler için Düzdağ’ın edisyon kritiği ve Şengüler’in lügatçeli külliyatı en kapsamlı yayınlardır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Safahat nasıl okunur, nereden başlanır?
Kısa manzum hikâyelerden başlamak en kolay yoldur. İlk kitaptaki Küfe, Hasta ve Seyfi Baba gibi şiirler olay anlattığı için eski kelimelere rağmen rahat izlenir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Pratik cevap, kitapların basım sırasını değil güçlük sırasını izlemektir.
Safahat’ı ilk kez okuyacaklar için önerilen bir sıra şöyledir.
- İlk kitaptaki manzum hikâyeler: Küfe, Hasta, Seyfi Baba, Mahalle Kahvesi, Bayram.
- Süleymaniye Kürsüsünde: Tek metin olduğu için bütün hâlinde okunur, kürsü anlatımına alıştırır.
- Hakkın Sesleri ve Hâtıralar: Savaş yıllarının kısa şiirleri, Berlin ve Necid yolculukları.
- Âsım: En uzun diyalogdur, Çanakkale bölümü için ayrı zaman ayrılır.
- Gölgeler: En lirik ve en kişisel şiirler, külliyatın kapanışı.
Okurken açıklamalı bir baskı ya da yanınızda bir kelime sözlüğü bulunması işi kolaylaştırır. Yukarıdaki kelime tablosu ilk adım için yeterlidir, ayrıntılı açıklama için lügatçeli baskılar kullanılır. Her kitabın sonundaki vâiz duası ya da kapanış şiiri o kitabın ana fikrini özetler. Şiirlerin altındaki tarih kayıtları da yazılış sırasını gösterir, bu kayıtlar sayesinde bir şiirin hangi dönemin ürünü olduğu anlaşılır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Safahat.ai adı nereden gelir?
Hukuktaki dosya safahatı teriminden gelir. Avukatların her gün UYAP’ta açtığı safahat sekmesi, dosyanın geçirdiği bütün evreleri tek listede gösterir. Dosya takibini bu liste üzerinden yürüten bir hukuk yazılımı için kelime doğal bir ad olmuştur ve UYAP entegrasyonu sayfasında bu bağ anlatılır. Adın Mehmed Âkif’in eseriyle ilgisi yalnız kelimenin ortak kökenidir.
Safahat kelimesini doğru kullanma rehberi
KONTROL LİSTESİ
- Yazım: safahat, ilk hece “sa” ile yazılır. “Sefahat” ayrı bir kelimedir ve eğlence düşkünlüğü demektir (TDK Güncel Türkçe Sözlük).
- Anlam: Evreler. Tekili safha, “evre, faz” anlamındadır.
- Eser adı: Büyük harfle Safahat. Mehmed Âkif Ersoy’un yedi kitaplık şiir külliyatı (TDV İslâm Ansiklopedisi).
- Hukukta: “Dosyanın safahatı” dosyada yapılan işlemlerin tarih sıralı listesidir, UYAP’ta ayrı sekmede görülür.
- Askerlikte: Askerlik aşamalarının dökümü. Resmî belge adı “Askerlik Durum Belgesi”dir.
- Çoğul kullanımı: Kelime zaten çoğuldur, “safahatlar” yazılmaz. Türkçe ekle çoğul gerekiyorsa “safhalar” denir.
- Tamlama: “Davanın safahatı”, “olayın safahatı” biçiminde kullanılır, “safahatın davası” yanlıştır.
- Dijital Safahat: Diyanet’in çevrimiçi tam metin sitesinin özel adıdır, genel bir terim değildir.
Sık sorulan sorular
Safahat ne demek kısaca? Evreler demektir. Arapça safha kelimesinin çoğuludur ve bir sürecin geçirdiği aşamaların tamamını anlatır (TDK Güncel Türkçe Sözlük).
Safahat ne demektir, ne anlama gelir? Aşamalar, dönemler ve evreler anlamına gelir. Edebiyatta Mehmed Âkif’in eserinin, hukukta dosyanın işlem geçmişinin adıdır.
Safahat ne demek din açısından? Kelimenin dinî bir anlamı yoktur. Mehmed Âkif’in şiirlerinde dinî konular işlendiği için kelime dinle ilişkilendirilir, ama sözlük anlamı yalnız evrelerdir.
Safahat kimin şiiri? Mehmed Âkif Ersoy’un şiir külliyatının adıdır, tek bir şiir değil yedi kitaptan oluşan bir bütündür (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Safahat şiir kitabı mı? Evet. Yedi şiir kitabından oluşur ve şiirlerin çoğu manzum hikâye biçimindedir.
Safahat hangi dönemin eseridir? 1911 ile 1933 arasında basılmıştır. Osmanlı’nın son yıllarından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan dönemi kapsar.
Safahat konusu nedir? Toplumun yoksul kesiminin hayatı, İslâm dünyasının durumu, Balkan ve I. Dünya Savaşı acıları, çalışma düşüncesi, Çanakkale ve gurbet yıllarıdır.
Safahat kaç yılında yazıldı? Şiirler 1904 ile 1933 arasında yazılmış, ilk kitap 1911’de, son kitap 1933’te basılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Safahat kaç bölüm? Yedi bölüm, yani yedi kitaptır. Sırasıyla Safahat, Süleymaniye Kürsüsünde, Hakkın Sesleri, Fâtih Kürsüsünde, Hâtıralar, Âsım ve Gölgeler.
Safahat kaç cilt? Bugünkü baskıların çoğu yedi kitabı tek ciltte toplar. Açıklamalı külliyat baskılarında eser birden fazla cilde yayılabilir.
İcra safahat nedir? İcra dosyasında takip talebinden haciz ve satışa kadar yapılan işlemlerin tarih sıralı listesidir. UYAP ve e-Devlet üzerinden görülür.
Safahat sorgulama nedir? UYAP ya da e-Devlet’te bir dosyanın işlem geçmişinin açılmasıdır. Ayrı bir sorgulama hizmeti değildir, dosya sorgusunun bir sekmesidir.
Safahat belgesi nedir? Halk arasında askerlik aşamalarını gösteren belge için kullanılan addır. e-Devlet’teki resmî adı Askerlik Durum Belgesi’dir.
Safahat kaç yaş için uygundur? Yaş sınırı yoktur. Ders kitaplarında ortaokul ve lise düzeyinde Küfe, Hasta gibi şiirlerine yer verilir, eski kelimeler için açıklamalı baskı tercih edilir.
Kaynakça
Sözlük ve ansiklopedi
- Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, “safahat”, “safha”, “sefahat” maddeleri (erişim 30.10.2026)
- M. Orhan Okay, “Safahat”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2008 (erişim 30.10.2026)
Resmî kaynaklar
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Dijital Safahat
- Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü, Safahat okumaları etkinlikleri (okul duyuruları)
- e-Devlet Kapısı, Millî Savunma Bakanlığı hizmetleri, Askerliğim ve Askerlik Durum Belgesi
