Yapay Zeka Halüsinasyonu Nedir?
Hukukta yapay zeka halüsinasyonu, yapay zeka araçlarının gerçekte var olmayan mahkeme kararlarını, mevzuat hükümlerini veya alıntıları doğruymuş gibi üretmesidir. Yapay zeka uydurma içtihat ürettiğinde sorumluluk, o atfı dilekçeye taşıyan avukattadır: Türkiye’de bu durum disiplin soruşturmasına, müvekkile karşı tazminat sorumluluğuna ve savcılığa bildirime konu olabilir. Uydurma bir karar; künyenin Yargıtay Karar Arama, UYAP Emsal veya Resmî Gazete gibi resmî kaynaklarda aranması, alıntının kararın tam metninde bulunması ve kararın hâlâ geçerli olup olmadığının kontrol edilmesiyle anlaşılır.
Yapay zekanın ürettiği uydurma bir karar çoğu zaman eksiksiz bir künyeyle (daire, esas ve karar numarası, tarih) ve aranan görüşü doğrudan destekleyen bir alıntıyla birlikte sunulur; ancak böyle bir karar hiç verilmemiştir.
Yapay zeka araçları, gerçekte var olmayan mahkeme kararlarını, mevzuat hükümlerini ve alıntıları gerçekmiş gibi üretebilir. Bu duruma “halüsinasyon” denir. Uydurma bir kararı dilekçeye taşıyan avukat, kullandığı aracın kim tarafından geliştirildiğinden bağımsız olarak bu atıftan sorumludur.
2023’te New York’taki Mata v. Avianca davasıyla gündeme gelen bu sorun, 2026’da Ankara’da bir avukat hakkında hem baro hem savcılık soruşturması açılmasıyla Türkiye’de de görüldü. Bu yazıda halüsinasyonun neden oluştuğunu, Türkiye’deki vakaları ve uydurma atıfın Türk hukukunda avukatı neyle karşı karşıya bıraktığını, TBB rehberinin ne söylediğini, uydurma bir kararın nasıl anlaşılacağını ve bir şirket hukuk departmanının bu riski nasıl kontrol altına alabileceğini anlatıyoruz.
Yapay zeka halüsinasyonu avukatlar için neden önemli?
Yapay zeka halüsinasyonu avukatlar için önemlidir, çünkü uydurma bir içtihat dilekçeye girdiğinde sorumluluk avukata aittir ve bu risk Türkiye’de de somut sonuçlar doğurmaya başlamıştır.
- Sorunun ölçeği: Mahkemelerin, bir tarafın yapay zekanın uydurduğu içeriğe dayandığını tespit ettiği kararları derleyen veri tabanında 10 Ekim 2026 itibarıyla 2.184 karar yer alıyor; bunların 864’ünde yapay zekayı kullanan taraf bir avukat (AI Hallucination Cases Database).
- Türkiye’den örnek: Haziran 2026’da Ankara’da, dilekçesindeki Yargıtay künyeleri UYAP’ta bulunamayan bir avukat hakkında mahkeme aynı gün hem baroya hem savcılığa bildirimde bulundu.
- TBB’nin tutumu: Türkiye Barolar Birliği’nin 28 Ağustos 2026’da yayımladığı tavsiye rehberi, yapay zeka kullanımını yasaklamıyor; ancak yapay zekadan alınan hiçbir içtihat, mevzuat hükmü veya atıfın resmî kaynaktan teyit edilmeden mahkemeye sunulamayacağını ve uydurma içtihat sunmanın mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali sayılabileceğini belirtiyor.
- Sorumluluk: Avukat, görevini özen ve doğrulukla yerine getirmekle yükümlüdür (Avukatlık Kanunu md. 34). Bu yükümlülüğe aykırılık disiplin yaptırımına (md. 134, 135) ve müvekkile karşı hukuki sorumluluğa (TBK md. 506) yol açabilir.
- Çözüm: Yapay zekanın verdiği her atıf, kullanılmadan önce resmî kaynakta doğrulanır. Nasıl yapılacağını aşağıdaki 7 kontrolde, bir hukuk departmanında nasıl kurumsallaştırılacağını da 4 adımlı kontrol akışında anlatıyoruz.
Yapay zeka halüsinasyonu nedir?
Yapay zeka halüsinasyonu, bir dil modelinin gerçekte var olmayan bir bilgiyi akıcı ve kendinden emin bir dille, doğruymuş gibi üretmesidir. OpenAI bu olguyu, dil modellerinin ürettiği “makul görünen ama yanlış ifadeler” olarak tanımlıyor (OpenAI, 2025).
TBB’nin tavsiye rehberi de kavramı hukuk diliyle tanımlıyor: halüsinasyon, “yapay zekanın gerçekte bulunmayan mevzuat, içtihat, kaynak, olay veya hukuki sonucu, doğruymuş gibi üretmesi”dir (TBB Rehberi, bölüm 2). Bu tanımın önemli yanı kapsamıdır: yalnızca uydurma karar değil, uydurma olay ve uydurma hukuki sonuç da halüsinasyondur.
Hukukta halüsinasyonun en bilinen biçimi, hiç verilmemiş bir Yargıtay kararını, gerçek görünen esas ve karar numarasıyla birlikte sunmaktır. Ancak tek biçimi bu değildir. Stanford araştırmacıları iki türü ayırıyor: hukuku yanlış anlatan cevaplar ve hukuku doğru anlatıp bunu desteklemeyen bir kaynağa bağlayan cevaplar (Stanford HAI, 2024). İkinci türün tespiti daha güçtür: atıf yapılan karar gerçektir, ancak kendisine atfedilen görüşü içermez.
Hukukta yapay zeka halüsinasyonu hangi biçimlerde görülür?
Hukukta yapay zeka halüsinasyonu altı biçimde görülür: hiç verilmemiş karar, gerçek karara yanlış künye, gerçek karara yanlış içerik, aşılmış içtihat, uydurma mevzuat veya doktrin ve uydurma vakıa. Bu ayrım, TBB rehberinin doğrulama tablosuna ve yasak kullanımlar listesine dayanıyor (TBB Rehberi, bölüm 3, 4 ve 6):
- Hiç verilmemiş karar: Daire, esas ve karar numarası ile tarih bilgilerinin tamamı uydurmadır. Resmî veri tabanında künyeyle de konuyla da bulunamaz.
- Gerçek karara yanlış künye: Kararın içeriği gerçek bir karardan gelir, ancak numaralar yanlıştır. Türkiye’de kamuoyuna yansıyan Kızılcahamam vakası bu türdendir.
- Gerçek karara yanlış içerik: Künye doğrudur, ancak karar alıntılanan cümleyi içermez ya da tam tersi bir sonuca varır.
- Aşılmış veya dayanağı kalkmış içtihat: Karar gerçektir, alıntı doğrudur; ancak karar bozulmuş, bir içtihadı birleştirme kararıyla aşılmış ya da dayandığı madde yürürlükten kalkmıştır.
- Uydurma mevzuat veya doktrin: Var olmayan bir fıkra, yanlış numaralanmış bir madde ya da hiç yazılmamış bir kitap veya makale. TBB rehberi, doğrulanmadan sunulamayacak çıktılar arasında “akademik kaynak”ı da açıkça sayıyor (bölüm 4).
- Uydurma vakıa, tarih veya hesap: Model, dosyada olmayan bir olayı, tarihi, tutarı ya da süre hesabını metne ekleyebilir. Rehber bu yüzden “yapay zekanın eklediği her olay, tarih, kişi, tutar ve delil”in dosya içeriğiyle karşılaştırılmasını istiyor (bölüm 6).
Yapay zeka neden olmayan Yargıtay kararı uydurur?
Yapay zeka olmayan Yargıtay kararları uydurabilir, çünkü dil modeli bir veritabanında arama yapmaz; bir sonraki kelimeyi tahmin eder. OpenAI’ın Eylül 2025 tarihli araştırmasına göre modeller ön eğitimde yalnızca akıcı metin örnekleri görür, “bu ifade yanlış” etiketi görmez. Yazım kuralları gibi düzenli kalıplar ölçekle öğrenilir; ancak seyrek ve keyfi bilgiler kalıptan tahmin edilemez (OpenAI, 2025).
Karar künyesi de bu tür bir bilgidir: daire numarası, esas yılı ve karar sırası mantık yoluyla çıkarılamaz. Model, bir Yargıtay kararının biçimsel kalıbını öğrenebilir; ancak belirli bir kararın numarasını bilmeyebilir. Sonuç, biçim olarak doğru görünen ancak içeriği uydurma bir künyedir.
İkinci neden teşviklerdir. Aynı araştırma, modellerin doğruluk odaklı testlerde “bilmiyorum” demek yerine tahmin etmeye yönlendirildiğini savunuyor. Araştırma bu durumu, boş bırakılan sorunun sıfır puan aldığı, tahminle doğru cevaplanan sorunun ise puan getirdiği çoktan seçmeli bir sınava benzetiyor.
Üçüncü neden hukuka özgü: Stanford ekibi, modellerin sorudaki yanlış varsayımı sorgulamadan kabul etme eğiliminde olduğunu gösterdi (Stanford HAI, 2024). Ekip, yapay zekanın kullanıcının yanlış varsayımlarına katılma eğiliminin hukukta özel bir risk taşıdığını da vurguluyor (Stanford HAI, 2024). Bu nedenle belirli bir görüşü destekleyen kararlar istendiğinde model, gerçekte bulunmayan bir dayanak üretebilir.
TBB rehberi de bu riske açıkça yer veriyor. Rehbere göre yapay zeka çıktıları “çoğu zaman ikna edici ve tutarlı görünse de her zaman doğru, güncel veya hukuken isabetli olmayabilir” (Sunuş). Halüsinasyon, onaylama yanlılığı ve otomasyon yanlılığı yapay zeka kullanımının olağan riskleridir ve “avukat, yapay zeka aracının kendinden emin üslubunu doğruluk göstergesi olarak kabul edemez” (TBB Rehberi, bölüm 6).
Uydurma kararlar çoğu zaman biçim olarak hatasız görünür. Bu nedenle künyesi eksiksiz olan ve aranan görüşü birebir destekleyen bir karar da resmî kaynaktan doğrulanmadan kullanılmamalıdır.
Türkiye’de yapay zeka kaynaklı sahte içtihat vakası var mı?
Evet. 2026’da basına yansıyan iki dosya öne çıkıyor: Ankara Kızılcahamam’da hatalı Yargıtay künyeleri nedeniyle bir avukat hakkında aynı gün baroya ve savcılığa bildirimde bulunuldu; İstanbul’da ise bir dava dilekçesinde var olmayan bir Anayasa Mahkemesi kararına atıf yapıldığı ileri sürüldü.
Kızılcahamam’da hatalı Yargıtay künyesi kullanan avukata ne oldu?
Mahkeme, avukatın dilekçesindeki Yargıtay kararlarını UYAP’ta belirtildiği şekliyle bulamadığını tespit etti ve aynı gün Ankara Barosu’na ve savcılığa yazılı bildirimde bulundu.
17-18 Haziran 2026’da basına yansıyan ve Ankara’nın Kızılcahamam ilçesindeki asliye hukuk mahkemesinde görülen bir davada, 25 yıllık bir avukatın savunma dilekçesine yapay zeka yardımıyla eklenen Yargıtay kararlarının esas ve karar numaralarının hatalı olduğu, duruşmada karşı taraf avukatının itirazıyla ortaya çıktı. Habere göre mahkeme, kararların UYAP’ta belirtildiği şekliyle bulunamadığını ve numaraların gerçeğe aykırı oluşturulduğunu tespit etti; aynı gün hem Ankara Barosu’na hem savcılığa yazılı bildirimde bulundu. İnceleme, yapay zekanın üç farklı karar gibi gösterdiği atıfların aslında tek bir karara, her seferinde farklı ve hatalı künyelerle yapılmış atıflar olduğunu da ortaya koydu (Memurlar.net, Kısa Dalga, CNN Türk).
Avukat, dilekçenin içeriğini değiştirmediğini, yapay zekayı yalnızca içtihat eklemek için kullandığını ve kararların tamamen uydurma olmadığını savundu: “Sorun içerikte değil, numaralardaydı.” Hatanın sehven yapıldığını, kastının bulunmadığını söyledi. Avukat Hakları Grubu ise dilekçedeki hukuki hataların ceza soruşturmasıyla değil yargısal süreç içinde değerlendirilmesi gerektiğini, aksi yaklaşımın savunma hakkını zayıflatabileceğini savundu; hukukta yapay zeka kullanımına ilişkin sınırların ve denetim mekanizmalarının belirlenmesi çağrısında bulundu (Memurlar.net). Avukatın Kısa Dalga’ya aktardığına göre mahkemenin bildirim yazısında Türk Ceza Kanunu kapsamında işlem yapılması istendi; avukat, savcılıktaki ifadesinde kendisine hangi suçun isnat edildiğinin tutanakta belirtilmediğini söyledi (Kısa Dalga).
İstanbul’da var olmadığı ileri sürülen AYM kararı davası nasıl sonuçlandı?
Mahkeme, yapay zeka kullanıldığı iddiasını incelemeden davayı görev yönünden usulden reddetti ve dosyayı iş mahkemesine gönderdi; bu nedenle yapay zeka kullanımı mahkemece tespit edilmiş değildir.
24 Ağustos 2026’da basına yansıyan ve İstanbul Anadolu 9. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülen 10 milyon liralık bir menfi tespit davasında davalı şirketin vekili, dava dilekçesinin ana dayanağı olarak gösterilen 20.07.2022 tarihli ve 2018/1234 başvuru numaralı Anayasa Mahkemesi kararının gerçekte bulunmadığını ileri sürdü. Vekil ayrıca dilekçede bir sohbet botunun kullanıcıya hitap eden cümlelerinin kaldığını öne sürdü: “Bu karar tam olarak sizin durumunuzla ilgilidir” ve “Argümanınızı doğrudan destekleyen en önemli karardır.” Davacı vekili iddiaları reddetti ve dilekçenin yapay zekayla yazıldığı iddiasının hukuken anlamsız, ispatsız ve kötü niyetli olduğunu savundu. Mahkeme bu tartışmaya girmeden, uyuşmazlığın işçi-işveren ilişkisinden doğduğu gerekçesiyle dava şartı yokluğundan davayı usulden reddetti ve dosyayı iş mahkemesine gönderdi (Sabah). Bu nedenle bu dosyadaki yapay zeka kullanımı mahkemece tespit edilmiş bir olgu değil, taraf iddiasıdır.
Türkiye’deki sahte içtihat vakalarından avukatlar ne öğrenmeli?
İki vakadan dört sonuç çıkıyor: hatalı atıflar karşı tarafça tespit edilebilir, mahkeme atıfları kendisi kontrol edebilir, içeriğin doğru olduğu savunması künye hatasını gidermez ve yapay zeka çıktısından kopyalanan ifadeler metinde kalabilir.
- Hatalı atıflar karşı tarafça tespit edilebilir. İki dosyada da sorunu ilk dile getiren karşı tarafın vekiliydi. Dilekçedeki her atfın karşı tarafça resmî kaynaklarda kontrol edilebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
- Mahkeme atıfları kendisi kontrol edebilir. HMK md. 33’e göre “Hâkim, Türk hukukunu resen uygular” (HMK). Hâkim, dayanılan içtihadı kendisi açıp okuyabilir; Kızılcahamam’da da mahkeme, itiraz üzerine kararları UYAP’ta aradı ve belirtildiği şekliyle bulamadı.
- İçeriğin doğru olduğu savunması künye hatasını gidermez. Kızılcahamam’daki avukat içeriğin gerçek, numaraların hatalı olduğunu savundu; buna rağmen baroya ve savcılığa bildirimde bulunuldu. Künye, atfın ayrılmaz bir parçasıdır.
- Yapay zeka çıktısından kopyalanan ifadeler metinde kalabilir. İstanbul dosyasındaki iddianın dayanaklarından biri, dilekçede kaldığı ileri sürülen sohbet botu ifadeleriydi. Yapay zeka çıktısı, dilekçeye girmeden önce baştan sona okunmalıdır.
Uydurma içtihat kullanan avukat hangi yaptırımlarla karşılaşır?
Uydurma içtihat kullanan avukat; Avukatlık Kanunu’na göre disiplin cezası, Türk Borçlar Kanunu’na göre müvekkile karşı tazminat sorumluluğu ve somut olaya göre ceza soruşturması riskiyle karşılaşabilir. Türk hukukunda yapay zekaya özgü bir yaptırım düzenlemesi yok; ancak mevcut kurallar, sorumluluğun kimde olduğu konusunda açık. Aşağıdaki kanun metinleri mevzuat.gov.tr’deki güncel metinden aktarılmıştır.
- Özen ve doğruluk yükümlülüğü: “Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler.” (Avukatlık Kanunu md. 34)
- Disiplin: Avukatlara, “avukatlık onur ve unvanına, savunma hakkının kutsallığının gerektirdiği saygı ve güvene veya özen ve doğruluk yükümlülüklerine uymayan hâl ve hareketlerinin tespit edilmesi üzerine”, ihlalin niteliğine ve eylemin ağırlık derecesine göre disiplin cezası verilir (md. 134). Cezalar uyarma, kınama, para cezası, işten çıkarma ve meslekten çıkarmadır (md. 135). Bu iki madde, 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi.
- Uydurma atıfla ilişkilendirilebilecek kınama halleri: Md. 135’e göre “takip ettiği işlerde özen yükümlülüğünü ihlal ederek hak kaybına sebebiyet vermek” ve “kendisinin ve mesleğin itibarını veya toplumun mesleğe güvenini zedeleyecek tutum ve davranışlarda bulunmak” kınama cezası gerektiren haller arasında. Hangi hükmün uygulanacağı somut olaya göre disiplin kurulunca değerlendirilir.
- Tekrarda ağırlaşma, ilk ihlalde hafifleme imkânı: Disiplin cezası kesinleşen avukat beş yıl içinde disiplin cezası gerektiren yeni bir fiil işlerse, bir derece ağır ceza uygulanır. Buna karşılık meslekten çıkarmayı gerektiren haller dışında, ilk defa disiplin cezası gerektiren bir fiil işleyen avukata bir derece hafif ceza uygulanabilir (md. 136).
- Zamanaşımı: Disiplin cezası gerektiren eylemin işlenmesinden itibaren üç yıl geçmişse kovuşturma yapılamaz; dört buçuk yıl geçmişse disiplin cezası verilemez. Eylem aynı zamanda suç oluşturuyor ve kanun daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır (md. 159).
- Yargılamada dürüstlük: HMK md. 29’a göre taraflar dürüstlük kuralına uygun davranmak ve davanın dayanağı olan vakıalara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun biçimde yapmakla yükümlüdür (HMK md. 29). Yapay zekanın dilekçeye eklediği uydurma bir olay, tarih veya tutar doğrudan bu yükümlülükle çatışır.
- Müvekkile karşı sorumluluk: Vekil, üstlendiği işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmek zorundadır; özen borcunun ölçüsü, benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin davranışıdır (TBK md. 506). Uydurma bir karar yüzünden davanın kaybedilmesi, bu çerçevede tazminat sorumluluğunu gündeme getirebilir.
- Ceza soruşturması ihtimali: Kızılcahamam’da mahkeme baroyla birlikte savcılığa da bildirimde bulundu. Bu, uydurma atıfın yalnızca bir disiplin meselesi olarak kalmayabileceğini gösteriyor; ancak kamuya yansıyan bilgilerde hangi suç tipinin isnat edildiği yer almıyor.
- Mesleki güven: Uydurma bir kararın hâkim ya da karşı tarafça fark edilmesi, avukatın o dosyadaki bütün beyanlarının güvenilirliğini zedeler.
Mesleki sorumluluk sigortası yapay zeka hatasını karşılar mı?
Poliçenin içeriğine bağlıdır; TBB rehberi bu yüzden avukatın poliçesini yapay zeka riskleri bakımından denetlemesini öneriyor ve konuya ayrı bir bölüm ayırıyor (TBB Rehberi, bölüm 15). Rehbere göre avukat, mesleki sorumluluk sigortası poliçesinin yapay zeka kaynaklı hatalı çıktı, uydurma içtihat veya atıf ve veri ihlali risklerini kapsayıp kapsamadığını; poliçede yapay zekadan kaynaklanan zararlara ilişkin açık bir dışlama veya kapsam hükmü bulunup bulunmadığını denetlemelidir.
Poliçenin sessiz kaldığı hallerde rehber teminatı “ihtilaflı” sayıyor ve avukatın, kapsamın her iki yönde de açıkça yazılması için sigortacısından yazılı netlik talep etmesini öneriyor. Rehber ayrıca “garantili sonuç” gibi abartılı yapay zeka beyanlarının, poliçe hükümlerine göre sigorta kapsamı dışında kalabileceğini hatırlatıyor ve sigortanın doğrulamanın yerine geçmediğini, yalnızca onu tamamladığını vurguluyor.
Yapay zekaya dosya yüklemek avukatın sır saklama yükümlülüğünü ihlal eder mi?
Gerekli teknik ve hukuki güvenceler olmadan ihlal riski doğurur; TBB rehberine göre avukatın sır saklama yükümlülüğü, yapay zeka aracına veri girilmesiyle “ortadan kalkmaz veya hafiflemez”.
Halüsinasyon riskini azaltmak amacıyla dilekçenin tamamını, karşı tarafın dilekçesini veya dosya evrakını yapay zeka aracına yüklemek ayrı bir risk doğurur. Avukatlık Kanunu md. 36’ya göre avukatların, avukatlık görevi dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır; md. 135’e göre bu hususları açığa vurmak da kınama cezası gerektiren haller arasındadır (Avukatlık Kanunu).
Rehber, anonimleştirmenin yalnızca isim ve kimlik numarası silmekten ibaret olmadığını; olay tarihi, yer, tutar, şirket unvanı, dava türü ve benzersiz vakıaların da kimliği belirlenebilir kılabileceğini belirtiyor. Bulut tabanlı dil modeli hizmetlerinde verinin çoğunlukla yurt dışındaki altyapılarda işlendiğini, bu hallerde KVKK md. 9 çerçevesindeki aktarım rejimi değerlendirilmeden kişisel veri içeren girdi kullanılamayacağını da ekliyor (TBB Rehberi, bölüm 5).
Yurt dışında sahte içtihat kullanan avukatlara hangi yaptırımlar uygulandı?
Yurt dışında mahkemeler sahte içtihat kullanan avukatlara para cezası verdi, onları masraflardan şahsen sorumlu tuttu ve meslek düzenleyicilerine bildirdi. Mahkemeler yapay zeka kullanımını yasaklamıyor; doğrulanmamış atıfı cezalandırıyor. Her vakada sorumluluk, dilekçeyi imzalayan hukukçuya ait kabul edildi.
| Tarih | Vaka (ülke) | Ne oldu? | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Haziran 2025 | Ayinde / Al-Haroun (İngiltere) | 5 uydurma karar; diğer dosyada 45 atıftan 18’inde atıf yapılan dava hiç yoktu | Meslek düzenleyicilerine bildirim |
| Şubat 2024 | Zhang v. Chen (Kanada) | Aile hukuku dosyasında ChatGPT’nin uydurduğu 2 karar | Avukat, yargılama masraflarından şahsen sorumlu tutuldu |
| Haziran 2023 | Mata v. Avianca (ABD) | ChatGPT’nin uydurduğu 6 karar | 5.000 dolar para cezası, sahte kararlarda adı geçen yargıçlara mektup |
Mata v. Avianca davasında ne oldu?
ABD’de New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi, ChatGPT’nin uydurduğu altı karara atıf yapan avukatlara ve büroya müştereken 5.000 dolar para cezası verdi.
Bir avukat, havayolu şirketine karşı açılan davada 1 Mart 2023’te sunduğu dilekçede ChatGPT’nin ürettiği kararlara atıf yaptı. Karşı taraf bu kararları bulamadığını bildirdi; mahkeme de bulamadı. Yargıç P. Kevin Castel 22 Haziran 2023’te altı kararın uydurma olduğunu tespit etti, avukatlar ve büroya müştereken 5.000 dolar para cezası verdi ve adları sahte kararlarda yazar olarak geçen gerçek yargıçlara mektup gönderilmesini emretti. Kararın ilk paragrafında mahkeme, güvenilir bir yapay zeka aracından yardım almayı başlı başına sorunlu görmüyor, ancak mevcut kuralların dilekçelerin doğruluğunu sağlama konusunda avukata bir denetim görevi yüklediğini vurguluyor (karar metni).
Ayinde ve Al-Haroun kararlarında İngiltere mahkemesi ne dedi?
İngiltere Yüksek Mahkemesi, ChatGPT gibi araçların güvenilir hukuki araştırma yapabilecek yetkinlikte olmadığını belirterek uydurma atıf yapılan dosyalardaki hukukçuları meslek düzenleyicilerine bildirdi.
İngiltere Yüksek Mahkemesi’nin Divisional Court heyeti (King’s Bench Dairesi Başkanı Dame Victoria Sharp ve Yargıç Johnson), 6 Haziran 2025’te iki dosyayı birlikte ele aldı ([2025] EWHC 1383 (Admin)). Ayinde’de beş uydurma karara atıf yapılmıştı. Al-Haroun’da 45 atıftan 18’inde atıf yapılan dava hiç yoktu; gerçek kararların önemli bir kısmı da alıntılanan pasajı içermiyor ya da ileri sürülen görüşü desteklemiyordu. Mahkeme, ChatGPT gibi araçların güvenilir hukuki araştırma yapabilecek yetkinlikte olmadığını belirtti, ilgili hukukçuları meslek düzenleyicilerine bildirdi ve avukatın atıf ve alıntıların doğruluğu için müvekkiline güvenemeyeceğini açıkça vurguladı. Ayinde dosyasında mahkeme, mahkemeye saygısızlık (contempt) yargılaması başlatma eşiğinin aşıldığını tespit etti, ancak yargılama başlatmamayı tercih etti (karar metni, paragraf 6, 68-69, 74, 81).
Dünyada kaç mahkeme kararında yapay zeka halüsinasyonu tespit edildi?
10 Ekim 2026 itibarıyla dünya genelinde 2.184 mahkeme kararında yapay zeka halüsinasyonuna dayalı içerik tespit edildi; bunların 864’ünde yapay zekayı kullanan taraf bir avukat. Sayı, hukukçu Damien Charlotin’in tuttuğu veritabanına dayanıyor (AI Hallucination Cases Database). Veritabanı yalnızca mahkemenin konuyu ele aldığı kararları sayıyor; Türkiye’deki vakalar henüz yer almıyor.
Türkiye’de yargı yapay zeka kullanıyor mu?
Türkiye’de yargı kurumları yapay zeka destekli karar destek sistemleri kuruyor: Adalet Bakanlığı “UYAP AI Karar Destek Sistemi”ni duyurdu, Anayasa Mahkemesi de bireysel başvurular için bir yapay zeka projesi yürütüyor. Türkiye’de bir hâkim kararına yapay zeka kaynaklı uydurma içtihat girdiğine dair kamuya yansımış bir vaka bulamadık; ancak halüsinasyon yalnızca avukatların dilekçelerini etkilemiyor. ABD’de 2025’te iki federal hâkim, New Jersey’den Julien Neals ve Mississippi’den Henry Wingate, hatalı oldukları ortaya çıkan kararlarını geri çekip yeniden düzenledi; Senato Yargı Komitesi Başkanı Chuck Grassley’nin sorularına cevaben 20 ve 21 Ekim 2025’te ABD Mahkemeleri İdari Ofisi’ne gönderdikleri mektuplarda hataların personelin kullandığı yapay zeka araçlarından kaynaklandığını kabul etti (Bloomberg Law). Türkiye’deki yargı projeleri şöyle:
- Adalet Bakanlığı — UYAP AI Karar Destek Sistemi: Adalet Bakanlığı 12 Mayıs 2026’da, 30 milyondan fazla emsal kararı ve karmaşık dava dosyalarını kısa sürede inceleyebilecek yapay zeka destekli “UYAP AI Karar Destek Sistemi”ni duyurdu; Adalet Bakanı Akın Gürlek de sistemi sosyal medyada değerlendirdi. Duyuruya göre nihai karar yetkisi her zaman hâkim ve savcılarda kalacak (GZT).
- Anayasa Mahkemesi — bireysel başvuru için yapay zeka: AYM’nin “Yapay Zeka Destekli Başvuru Değerlendirme Sistemi” proje belgesi; başvuruların sınıflandırılmasını, benzer kararların bulunmasını ve en az üç karara atıf yapan karar taslakları hazırlanmasını öngörüyor. Belge, sistemin bir karar verici olmadığını belirtiyor. Ayrıca tüm çıktılarda kaynak belge ve içtihatlara dayalı referans sunulmasını ve halüsinasyonun engellenmesi için sonuçların başka bir yapay zeka modeline kontrol ettirilmesi gibi çözümleri arıyor (AYM teknik ister dokümanı, TÜBİTAK).
- Etik çerçeve: Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulu’nun 15.10.2025 tarihli ve 2025/1269 sayılı kararıyla kabul edilen Türk Yargı Etiği Bildirgesi Rehberi, gelişen teknolojiden ve yapay zeka olanaklarından yargılama süreçlerinde yararlanılmasını gerekli görmekle birlikte, “hukuki sürecin hâkimlerin ve savcıların bizzat kontrolünde olması”nın önemini vurguluyor (HSK). Avrupa Konseyi’nin Adaletin Etkinliği Komisyonu (CEPEJ) da 4-5 Aralık 2025’teki 45. genel kurulunda mahkemelerde üretken yapay zeka kullanımına ilişkin rehber ilkeleri (Guidelines on the use of generative artificial intelligence for courts) kabul etti (CEPEJ).
Yargıdaki yapay zeka projeleri avukatı nasıl etkiler?
Yargı karar destek sistemleri yaygınlaştıkça avukatın kontrol etmesi gereken metinler çoğalabilir. AYM’nin proje belgesi, yargının da kendi sisteminde halüsinasyon riskini öngördüğünü ve ek kontrol katmanı aradığını gösteriyor. Bu yüzden karşı tarafın dilekçesi, bir bilirkişi raporu ya da ilk derece kararının dayandığı içtihat, istinaf veya temyiz dilekçesi yazılmadan önce aynı yedi kontrolden geçirilmeli.
Hukuki yapay zeka araçları halüsinasyon görür mü?
Evet. Hukuka özel araçlar genel modellere göre daha az hata yapıyor, ancak Stanford araştırmacılarının 2024 ölçümünde sorguların %17’sinden fazlasında hatalı bilgi ürettiler. Stanford RegLab ve HAI araştırmacılarının iki çalışması bu soruyu ölçtü.
| Çalışma | Test edilen araçlar | Bulgu |
|---|---|---|
| Hallucinating Law (Ocak 2024) | GPT-3.5, Llama 2, PaLM 2 (genel amaçlı) | Belirli hukuki sorularda halüsinasyon oranı %69–88; kararın hüküm fıkrasına ilişkin sorularda en az %75 |
| AI on Trial (Mayıs 2024) | Lexis+ AI, Ask Practical Law AI, Westlaw AI-Assisted Research (hukuka özel) | İlk ikisi sorguların %17’sinden fazlasında, Westlaw aracı %34’ünden fazlasında hatalı bilgi üretti |
İkinci çalışma şu açıdan önemlidir: hukuka özel araçlar, cevap üretmeden önce bir hukuk veritabanından belge getiren RAG (getirme destekli üretim) yöntemini kullanıyor ve genel modellere göre hatayı azaltıyor. Ancak araştırmacılara göre doğru belgeyi getirmek hukukta zor; getirilen belge yanlış yargı çevresine veya yürürlükten kalkmış bir içtihada ait olabiliyor (Stanford HAI, 2024). Dolayısıyla RAG riski azaltır, ancak doğrulama ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Bu rakamlar değerlendirilirken iki husus dikkate alınmalıdır. Birincisi, aynı ekip Mayıs 2024 tarihli yazısında ilk çalışmanın sonucunu %58–82 olarak aktarıyor; iki yazıdaki aralıkların neden farklı olduğu açıklanmıyor. İkincisi, her iki çalışma da 2024 modellerini ve ABD hukukunu test ediyor. Rakamlar bugünkü araçlar için kesin ölçü değildir; ancak hiçbir aracın halüsinasyondan tamamen arınmış olmadığını gösteriyor.
Stanford araştırması Türk hukuku için ne anlama geliyor?
Rakamlar Türkiye’ye doğrudan taşınamaz, ancak çalışmalardan Türk avukatı için üç sonuç çıkıyor. Stanford’un ölçümleri ABD hukukuna ve İngilizce kaynaklara ait; Türk hukuku ve Türkçe kararlar için benzer ölçekte, kamuya açık ve bağımsız bir halüsinasyon ölçümü bulamadık. Üç sonuç şunlar:
- Yerel ve az bilinen içtihatta risk artıyor. Stanford ekibi, modellerin alt derece mahkeme kararlarında daha sık hata yaptığını, en iyi performansı ise daha bilinen kararlarda, özellikle Yüksek Mahkeme kararlarında gösterdiğini buldu. Genel amaçlı modellerin eğitim verisinde Türk içtihadının ABD içtihadı kadar yoğun temsil edilmemesi beklenir. Bu bir ölçüm değil, bir çıkarımdır. Bu nedenle Türk hukukuna ilişkin sorularda genel amaçlı araçların çıktıları ayrıca dikkatle doğrulanmalıdır.
- Kaynağa bağlanan sistemler de yeterli değil. Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’nin yapay zeka projesi de aynı sonuca varıyor: belge, benzer kararları semantik arama ile bulmayı öngörürken, halüsinasyona karşı sonuçların ayrıca başka bir modele kontrol ettirilmesi gibi ek önlemler arıyor (AYM teknik ister dokümanı). TBB rehberi de hassas dosyalarda veriyi büro denetimindeki kapalı bir bilgi deposunda tutup sorgu anında getiren “RAG benzeri” yaklaşımları tercih ediyor; ancak aynı bölümde akredite bir aracın bile “mutlak güvenli veya hatasız” sayılamayacağını ekliyor (bölüm 10).
- Tedarikçiden yazılı bilgi alınmalı. TBB rehberi, tedarikçiye sorulacak sorular arasında “Hukuki veri kaynakları güncel, hukuka uygun ve doğrulanabilir midir?” sorusunu sayıyor (TBB Rehberi, bölüm 14.4). Bir hukuk departmanı, Türk hukukunda kullanacağı araç için bu soruların cevabını yazılı olarak almalı.
Avukatlar yapay zeka kullanabilir mi? TBB yapay zeka rehberi ne diyor?
Evet. Türkiye Barolar Birliği’nin tavsiye rehberi yapay zeka kullanımını yasaklamıyor; ancak nihai sorumluluğun avukatta kaldığını ve yapay zekadan alınan hiçbir içtihat, mevzuat hükmü veya atfın resmî kaynaktan teyit edilmeden mahkemeye sunulamayacağını söylüyor.
Türkiye Barolar Birliği, Bilişim ve Teknoloji Hukuku Komisyonu’nun hazırladığı “Avukatlar İçin Yapay Zeka Kullanımı Tavsiye Rehberi”ni 28 Ağustos 2026’da internet sitesinde yayımladı (TBB duyurusu, rehber PDF). Rehber, 14-15 Şubat 2026’da Ankara’da düzenlenen TBB “Yapay Zeka ve Avukatlık Çalıştayı”nın birikimine dayanıyor ve Avukatlık Kanunu, TBB Meslek Kuralları, KVKK ve sır saklama yükümlülüğüyle bağdaşacak şekilde yorumlanması gereken, teknoloji nötr bir çerçeve olarak kurgulanmış (Sunuş, bölüm 1). Halüsinasyonla ilgili öne çıkan hükümleri (alıntılar rehber metninden):
- Yasak değil, tavsiye: Rehber “yayım tarihinden itibaren tavsiye niteliğinde esas alınır” (bölüm 16). “Salt yapay zeka kullanımı disiplin yaptırımı sebebi sayılmamalı; yaptırım değerlendirmesi somut ihlal, zarar, kusur, veri güvenliği ihlali veya mesleki özen eksikliği üzerinden yapılmalıdır” (bölüm 10).
- Sorumluluk devredilemez: TBB Başkanı Av. R. Erinç Sağkan ön sözde rehberin temel yaklaşımını şöyle özetliyor: “Avukat yapay zekadan yararlanabilir ancak mesleki sırrı, kişisel verileri, müvekkilin menfaatini, nihai hukuki muhakemeyi ve mesleki sorumluluğu hiçbir aşamada yapay zekaya veya üçüncü kişilere devredemez.”
- Teyitsiz atıf sunulamaz: “Avukat, yapay zeka aracından elde ettiği hiçbir mevzuat hükmünü, içtihadı, atfı veya maddi vakıayı resmî ve güvenilir kaynaktan teyit etmeden mahkemeye, hakeme, arabulucuya veya idari mercilere sunamaz. Uydurma (halüsinasyon) içtihat veya atıf sunulması, somut olayın özelliklerine göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir” (bölüm 7).
- Beyan ve düzeltme: Yargı mercii veya usul kuralları yapay zeka kullanımının beyan edilmesini gerektiriyorsa avukat bu beyanı yapar; “beyan yükümlülüğü bulunmasa dahi avukat, mahkemeye sunduğu içeriğin doğruluğundan bizzat sorumludur.” Hatalı veya uydurma bir çıktının dosyaya girdiği sonradan fark edilirse avukat, “müvekkil menfaatini gözeterek ilgili mercii bilgilendirme ve düzeltme imkânlarını ivedilikle değerlendirir” (bölüm 7).
- Yapay zeka yükü artırır: “Avukatın yapay zekadan yararlanması, özen yükümlülüğünü azaltmaz, denetim ve doğrulama yükümlülüğünü artırır” (bölüm 6).
- Dört risk grubu: Serbest yardımcı kullanım, sınırlı ve kontrollü kullanım, özel güvenceye ve gerekli hallerde onama bağlı kullanım, yasak kullanım şekilleri. İçtihat ön elemesi ve dilekçe ilk iskeleti “sınırlı ve kontrollü kullanım” grubunda; asgari güvenceler “veri maskeleme, onaylı araç, insan denetimi, kayıt, ikinci göz incelemesi ve gerekirse müvekkil bilgilendirmesi” (bölüm 4).
- Mahkemeye karşı dürüstlük, yasak kullanımlar arasında: Rehber, yasak kullanım şekilleri arasında “uydurma içtihat, mevzuat hükmü, kaynak, atıf, delil veya maddi vakıa üretilmesi ya da bunların bilerek kullanılması”nı sayıyor ve bunun “hukuki ve mesleki sorumluluk doğurabilecek nitelikte” olduğunu belirtiyor. Hatanın sonradan fark edilmesine rağmen düzeltme ve bilgilendirme imkânlarının değerlendirilmemesi de aynı listede (bölüm 4).
- Müvekkil bilgilendirmesi ve ret hakkı: Müvekkil verisi, dosya içeriği, hukuki strateji veya müvekkil adına üretilecek esaslı metin söz konusuysa müvekkil bilgilendirilmeli, gerekli hallerde açık rıza veya onam alınmalıdır. Müvekkil, makul veri güvenliği kaygılarıyla dosyasında yapay zeka kullanılmamasını talep edebilir (bölüm 8).
- Ücret: Yapay zekadan yararlanılması avukatlık ücretinde otomatik indirim sebebi değildir; ancak yapay zekanın kazandırdığı süre, avukatın fiilen harcadığı süre gibi gösterilerek faturalandırılmamalıdır (bölüm 4 ve 8).
- Eğitim ve stajyerler: Avukatlar ve stajyerler halüsinasyon riski ve doğrulama yöntemleri konusunda eğitim almadan kritik kullanım yapmamalıdır. Stajyerler ve büro personeli, avukatın açık talimatı ve denetimi olmadan müvekkil verisi içeren dosyalarda yapay zeka kullanmamalıdır (bölüm 9).
- Araç seçimi: Rehber, araç seçerken “kaynak gösterme, alıntı izleme, çıktı gerekçesi ve kullanıcı müdahalesi”nin mümkün olmasını ve aracın sınırlarının, hata oranlarının ve desteklediği hukuk kaynaklarının açıkça paylaşılmasını arıyor. Akredite bir araç bile “mutlak güvenli veya hatasız” sayılmıyor (bölüm 10).
- Yazılı politika: Her büronun; onaylı araçları, yasak veri türlerini, kullanım kayıtlarını, yetkilendirme düzeylerini, doğrulama adımlarını, müvekkil bilgilendirme usulünü, veri ihlali bildirimini ve büro içi disiplin süreçlerini kapsayan yazılı bir politika oluşturması öneriliyor (bölüm 12).
Şirket hukuk birimleri yapay zeka riskini nasıl yönetmeli?
Şirket hukuk birimleri, yapay zeka çıktılarını iş akışına yerleştirilmiş zorunlu bir doğrulama adımıyla kontrol etmelidir. Bu birimlerde risk, mahkeme dilekçelerine kıyasla daha az görünür alanlarda ortaya çıkar. İç hukukçunun yönetime sunduğu görüş, bir sözleşme müzakeresindeki pozisyon yazısı ya da bir uyum değerlendirmesi, karşı tarafın veya bir hâkimin incelemesinden geçmez.
Bu birimler için üç ilke öne çıkıyor:
- Araç ne kadar güvenilir olursa olsun doğrulama adımı kalkmaz. Doğrulama, iş akışının zorunlu bir adımı olmalı.
- İmzalayan, içerikten sorumludur. TBB rehberine göre beyan yükümlülüğü bulunmasa dahi avukat, mahkemeye sunduğu içeriğin doğruluğundan bizzat sorumludur (bölüm 7). Onay zincirindeki her kişi atıfları görmüş olmalı.
- Kaynağı kim getirirse getirsin, kontrol hukukçudadır. İngiltere’deki Al-Haroun dosyasında avukat müvekkilin yaptığı araştırmaya dayanmıştı; İngiltere mahkemesi bunun kabul edilemeyeceğini açıkça söyledi. Bir iş biriminin genel amaçlı bir yapay zeka aracından edinerek ilettiği içtihat da aynı kontrolden geçirilmelidir.
Yapay zeka kullanmadan önce hangi sorular sorulmalı?
TBB rehberi beş soruluk bir “hızlı karar kontrolü” öneriyor: müvekkil verisi olup olmadığı, verinin nerede saklandığı, yurt dışına aktarım, çıktının hukuki sonuca etkisi ve müvekkil bilgilendirmesi (TBB Rehberi, bölüm 14.1). Bir hukuk departmanı bu soruları, yapay zeka kullanılan her iş için iş akışının başına koyabilir:
- Bu kullanımda müvekkil verisi veya mesleki sır var mı? Varsa maskeleme, kapalı sistem ve sözleşmesel güvence yoksa kullanılmamalı.
- Araç veriyi nerede saklıyor ve model eğitiminde kullanıyor mu? Bilinmiyorsa kritik kullanım yapılmamalı.
- Yurt dışına aktarım ihtimali var mı? Varsa KVKK aktarım rejimi ve uygun güvence kontrol edilmeli.
- Çıktı hukuki sonuca etki ediyor mu? Ediyorsa kaynak, içtihat, vakıa ve mantık doğrulaması yapılmalı.
- Müvekkil bilgilendirmesi gerekiyor mu? Veri, strateji veya sonuç etkileniyorsa bilgilendirme yapılmalı ve kayıt altına alınmalı.
Hukuk departmanında yapay zeka çıktısı nasıl kontrol edilir?
Hukuk departmanında yapay zeka çıktısı dört adımlı bir akışla kontrol edilir: kullanımın sınıflandırılması, hazırlayan avukatın doğrulaması, ikinci bir avukatın kontrolü ve doğrulamanın kayda alınması. Tek bir avukatın dikkati, çok sayıda dilekçe ve görüş üreten bir ekipte yeterli bir güvence değildir. Bu akış, TBB rehberinin önerdiği yazılı politikanın şirket hukuk departmanlarında uygulanmasını sağlar:
- Kullanımı sınıflandırın. Her kullanımı TBB rehberinin dört risk grubundan birine yerleştirin. Örneğin dava ve icra dosyası evrakının analizi, içtihat ön elemesinden daha sıkı bir grupta (“özel güvenceye ve gerekli hallerde onama bağlı kullanım”) yer alıyor.
- Hazırlayan kişi doğrular. Metni hazırlayan avukat her atıfı aşağıdaki yedi kontrolden geçirir.
- İkinci kişi kontrol eder. Mahkemeye veya yönetime sunulmadan önce atıflar ikinci bir avukat tarafından kontrol edilir; TBB rehberi “ikinci göz” incelemesini içtihat ön elemesinin asgari güvenceleri arasında sayıyor ve yüksek riskli dosyalarda başka bir avukatın kontrolünü öngörüyor.
- Doğrulama kayıt altına alınır. Hangi kararın hangi kaynaktan, kim tarafından ve ne zaman doğrulandığı dosyaya not edilir. TBB rehberi de kritik kullanımlar için “dosya adı, amaç, araç, veri türü, doğrulama ve nihai karar”ın kayda alınmasını öneriyor.
Hata yine de fark edilirse, hemen bildirilmeli ve düzeltilmelidir. TBB rehberine göre hatalı bir yapay zeka çıktısı mahkemeye veya müvekkile sunulmuşsa durum derhal sorumlu avukata bildirilir, dosyaya etkisi değerlendirilir, mümkünse düzeltme yapılır ve müvekkil menfaati gerektiriyorsa bilgilendirme sağlanır (bölüm 12).
Hukuki yapay zeka aracı seçerken tedarikçiye ne sorulmalı?
TBB rehberindeki sekiz tedarikçi inceleme sorusu, sözleşme öncesi soru listesi olarak kullanılabilir (TBB Rehberi, bölüm 14.4):
- Veri hangi ülkede ve hangi altyapıda işlenmekte ve saklanmaktadır?
- Prompt, belge ve çıktılar model eğitimi veya ürün geliştirme amacıyla kullanılmakta mıdır?
- Alt veri işleyenler kimlerdir ve değişiklik halinde bildirim yapılmakta mıdır?
- Veri silme, dışa aktarma, loglama ve denetim izi imkânları nelerdir?
- Kişisel veri ihlali halinde bildirim süresi ve sorumluluk rejimi nedir?
- Yurt dışına aktarım için hangi uygun güvence mekanizması kullanılmaktadır?
- Hukuki veri kaynakları güncel, hukuka uygun ve doğrulanabilir midir?
- Hatalı çıktı, veri sızıntısı veya hizmet kesintisi halinde düzeltme ve sorumluluk süreçleri nelerdir?
Halüsinasyon açısından en kritik olanı sondan ikinci soru: aracın Türk mevzuatını ve içtihadını hangi kaynaktan, ne sıklıkla güncellediği. Bu sorunun cevabı yazılı alınmadan araç, içtihat araştırmasında kullanılmamalı.
Yapay zeka halüsinasyonu nasıl önlenir?
Yapay zeka halüsinasyonu tamamen önlenemez; ancak hatanın dilekçeye girmesi, her iddianın kaynak belgeye bağlanması ve her atfın resmî kaynakta doğrulanmasıyla önlenebilir. Daha iyi prompt yazmak riski azaltır, ancak ortadan kaldırmaz; OpenAI’ın araştırması da doğruluğun hiçbir zaman %100’e ulaşmayacağını belirtiyor (OpenAI, 2025). Bu nedenle belirleyici olan, modelin hata yapıp yapmaması değil, hatanın dilekçeye girmeden tespit edilmesidir.
Uydurma Yargıtay kararı nasıl anlaşılır?
Uydurma bir Yargıtay kararı yedi kontrolle anlaşılır: künyeyi resmî veri tabanında aramak, alıntıyı kararın tam metninde bulmak, daire ile konunun uyumuna bakmak, kararın hâlâ geçerli olup olmadığını kontrol etmek, mevzuat atıflarını güncel metinle karşılaştırmak, aracın kendisine “bu karar gerçek mi?” diye sormamak ve bulunamayan kararı kullanmamak. Bu kontroller, dünyadaki ve Türkiye’deki vakalarda hatanın nerede yakalanabileceğini gösteriyor.
1. Karar künyesini Yargıtay Karar Arama ve UYAP Emsal’de arayın
Kararı daire, esas ve karar numarasıyla ilgili resmî veri tabanında arayın:
- Yargıtay: karararama.yargitay.gov.tr
- Bölge adliye ve ilk derece mahkemeleri: emsal.uyap.gov.tr
- Danıştay: karararama.danistay.gov.tr
- Anayasa Mahkemesi: kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
- Resmî Gazete’de yayımlanan kararlar (bu yazıdaki içtihadı birleştirme kararı gibi): resmigazete.gov.tr
Künyeyle bulunamayan kararı konu ve anahtar kelimeyle de arayın. İki yolla da bulunamayan karar doğrulanmamış sayılır ve kullanılmaz. Kızılcahamam vakasında da sorun bu adımda doğrulandı: mahkeme, karşı tarafın itirazı üzerine kararları UYAP’ta belirtildiği şekliyle bulamadı. TBB rehberi de içtihat için “esas/karar numarası, tarih, daire/kurul, karar sonucu ve olay benzerliği”nin bağımsız kaynaktan doğrulanmasını istiyor (bölüm 6).
2. Alıntıyı kararın tam metninde kontrol edin
Karar gerçek olsa bile yapay zekanın ona atfettiği cümle uydurma olabilir. Alıntıyı kararın tam metninde birebir arayın; cümle metinde yoksa karar o cümleyle kullanılamaz.
3. Kararı veren dairenin konuyla uyumunu kontrol edin
Kararı veren dairenin, ilgili tarihte o konudaki uyuşmazlıklara bakan daire olup olmadığını kontrol edin. Örneğin bir iş hukuku uyuşmazlığında, bu alanda görevli olmayan bir daireye atfedilen karar bir uyarı işaretidir.
4. Kararın bozulup bozulmadığını ve güncelliğini kontrol edin
Gerçek ancak güncelliğini yitirmiş bir karar da yanıltıcıdır. Kararın sonradan bozulup bozulmadığını, bir içtihadı birleştirme kararı veya Hukuk Genel Kurulu kararıyla aşılıp aşılmadığını ve dayandığı kanun hükmünün değişip değişmediğini kontrol edin. Örneğin belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK md. 107, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırıldı; Kanun 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı (HMK). Aynı Kanun, kısmi davada talep artırımını düzenleyen yeni bir fıkrayı HMK md. 109’a ekledi. Kanun’un geçici 1. maddesine göre kaldırılan 107. madde, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam ediyor (7589 sayılı Kanun, Resmî Gazete). Bu maddeye dayanan eski kararlar, yeni açılan davalarda aynı şekilde kullanılamaz.
5. Mevzuat atıflarını mevzuat.gov.tr’deki güncel metinle karşılaştırın
Yapay zeka, madde numarasını doğru verip içeriğini yanlış aktarabilir ya da yürürlükten kalkmış bir hükmü yürürlükteymiş gibi sunabilir. Her madde atıfını mevzuat.gov.tr’deki güncel metinle karşılaştırın. TBB rehberi de mevzuat için “madde numarası, yürürlük durumu, değişiklik tarihi ve uygulanabilirlik”in resmî kaynaklardan kontrol edilmesini istiyor (bölüm 6). Bu yazının hazırlanması sırasında yapılan kontrolde de Avukatlık Kanunu’nun disiplin maddelerinin 2025 sonunda yeniden düzenlendiği ortaya çıktı; eski metne dayanan bir atıf, numarası doğru olsa da içeriğiyle yanlış olabilirdi.
6. Kararın gerçekliğini yapay zeka aracına sormayın
Yapay zeka aracı, uydurduğu bir kararın gerçek olduğunu da ileri sürebilir; bu nedenle doğrulama, cevabı üreten aracın dışında yapılmalıdır. Mata v. Avianca’da ChatGPT, uydurduğu kararın gerçek olduğunu ve Westlaw ile LexisNexis’te bulunabileceğini söyledi. Aynı soruya farklı zamanlarda farklı künyeler verilmesi, karar numarasının sorulduğunda değişmesi ya da tam metin istendiğinde aracın kararın “yayımlanmadığını” söylemesi ciddi uyarı işaretleridir. Kızılcahamam vakasında da aynı karar, üç ayrı künyeyle üç ayrı karar gibi görünmüştü. Ancak bu işaretler doğrulamanın yerine geçmez.
7. Resmî kaynakta bulunamayan kararı dilekçede kullanmayın
Doğrulanamayan bir karara dilekçede yer verilmesi, diğer kontrollerin amacını ortadan kaldırır. Mata v. Avianca’da avukat, kararı arayıp bulamadığı hâlde atıfta bulunmayı sürdürdü; mahkeme bu tutumu kötü niyet olarak değerlendirdi. Bu nedenle resmî kaynakta bulunamayan karar dilekçede yer almamalıdır.
Doğrulama, kararın varlığıyla bitmez. Kararın var olması, alıntının doğru olması ve kararın hâlâ geçerli olması; üçü birden sağlanmadan atıf yapılmamalıdır.
Rekabet yasağı davasında yapay zeka atfı nasıl doğrulanır?
Rekabet yasağı davasında görevli mahkemeyi soran bir soruda, yapay zekanın verebileceği iki hatalı cevap 1. ve 2. kontrollerle yakalanır; doğru cevap, 2025 tarihli içtihadı birleştirme kararına göre asliye ticaret mahkemesidir. Aşağıda, bir şirket hukuk departmanının karşılaşabileceği bu soru üzerinden yapay zeka aracının verebileceği iki farklı hatalı cevap tek tek incelenmektedir. Soru, konudaki içtihadın 2025’teki içtihadı birleştirme kararına kadar çelişkili olması nedeniyle seçildi; doğru cevap gerçek ve doğrulanmış bir karara dayanıyor. İki hatalı cevaptan yalnızca biri ilk kontrolde elenir; “karar var mı?” sorusuyla yetinen bir doğrulama, içeriği çarpıtılmış kararı doğrulanmış sayar. Bu nedenle yedi kontrol birlikte uygulanmalıdır.
Aşağıdaki “yapay zeka cevapları” eğitim amacıyla kurgulanmıştır. Uydurma künyedeki numaralar, gerçek bir kararla karıştırılmaması için bilerek gizlenmiştir (·····).
Örnek soru şudur: “İş sözleşmesi sona eren eski yöneticiye karşı rekabet yasağına aykırılık davası hangi mahkemede açılır?”
Doğru cevap şudur: Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 13.06.2025 tarihli, 2023/1 E., 2025/3 K. sayılı kararına göre, Türk Borçlar Kanunu’nun 444-447. maddelerinde düzenlenen rekabet yasağına aykırılık nedeniyle açılacak davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Karar 12 Eylül 2025 tarihli ve 33015 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı (Resmî Gazete). Yargıtay Kanunu md. 45’e göre “İçtihadı birleştirme kararları benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar” (2797 sayılı Yargıtay Kanunu).
Uydurma karar künyesi nasıl tespit edilir?
Uydurma künye, kararın resmî veri tabanında künyeyle ve konuyla aranmasıyla tespit edilir. Örneğin yapay zeka aracı şu cevabı verebilir:
“Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin E. 2024/·····, K. 2025/····· sayılı kararına göre rekabet yasağı davaları iş mahkemesinde görülür.”
- Kontrol 1 (künyeyi resmî kaynakta arayın): Künye Yargıtay Karar Arama’da bulunamaz.
- Aynı kontrolün ikinci yarısı (konuyla arayın): Aynı hukuki soruda 2025’te verilmiş içtihadı birleştirme kararı, cevabın tam tersini söylüyor.
- Sonuç: Atıf kullanılmaz. Bu, en kolay yakalanan halüsinasyon türüdür.
Gerçek bir kararın içeriği çarpıtılmışsa nasıl anlaşılır?
İçeriği çarpıtılmış karar, alıntının ve sonucun kararın tam metniyle karşılaştırılmasıyla anlaşılır. Örneğin yapay zeka aracı şu cevabı verebilir:
“Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 2023/1 E., 2025/3 K. sayılı kararı, rekabet yasağı davalarında iş mahkemesinin görevli olduğunu kabul etmiştir.”
- Kontrol 1 geçer: Künye gerçek; karar Resmî Gazete’de yayımlanmış.
- Kontrol 2 (alıntıyı tam metinde bulun) yakalar: Karar, görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğu sonucuna varıyor. Cevap, gerçek bir kararın sonucunu tersine çevirmektedir.
- Sonuç: Kararın var olması, kararın ileri sürülen görüşü içerdiği anlamına gelmez. Yalnızca künyeyi kontrol eden bir ekip bu cevabı doğrulanmış sayabilir.
Türk hukukuna özgü hukuk yapay zekası neden önemli?
Genel amaçlı araçlar Türk mevzuatı ve Yargıtay kararları için özel olarak kurulmamıştır; yukarıda aktardığımız araştırmalar da yerel içtihatta riskin arttığına işaret ediyor. Safahat.ai, dilekçe yazımından içtihat ve mevzuat analizine, icra takibinden masraf kaydına kadar hukuk süreçlerini uçtan uca tek bir yapıda toplayan, Türk hukukuna özgü yerli bir LegalTech ürünüdür.
Hangi araç kullanılırsa kullanılsın, TBB rehberinin de vurguladığı gibi nihai doğrulama avukata aittir. Türk hukukuna odaklanan bir araç ise araştırmayı doğru yerden başlatarak bu doğrulamayı hızlandırır.
Safahat.ai’nin içtihat ve mevzuat analizini denemek için demo talep edin.
Yapay zeka halüsinasyonu hakkında sık sorulan sorular
Yapay zeka uydurma içtihat üretir mi?
Evet. Genel amaçlı yapay zeka araçları, gerçekte var olmayan kararları, künyeleri ve alıntıları gerçekmiş gibi üretebilir. Mahkemelerin bunu tespit ettiği karar sayısı 10 Ekim 2026 itibarıyla dünya genelinde 2.184’e ulaştı; TBB rehberi de bu riske açıkça dikkat çekiyor.
Avukatların yapay zeka kullanması yasak mı?
Hayır. TBB’nin tavsiye rehberi kullanımı yasaklamıyor; risk düzeyine göre sınıflandırıyor ve nihai sorumluluğun avukatta kaldığını vurguluyor. İçtihat ön elemesi rehberde “sınırlı ve kontrollü kullanım” grubunda; yapay zekanın bulduğu her karar kullanılmadan önce resmî kaynaktan doğrulanmalıdır.
TBB’nin yapay zeka rehberi bağlayıcı mı?
Rehber “yayım tarihinden itibaren tavsiye niteliğinde esas alınır” ve yapay zeka kullanımını yasaklamaz; salt kullanımın disiplin sebebi sayılmaması gerektiğini de belirtir. Ancak avukatın özen ve doğruluk yükümlülüğü kanundan doğar ve bağlayıcıdır (Avukatlık Kanunu md. 34); rehber de uydurma içtihat sunmanın bu yükümlülüğün ağır ihlali sayılabileceğini vurgular.
Avukat, yapay zeka kullandığını mahkemeye bildirmek zorunda mı?
Kamuya açık mevzuatta bu konuda genel bir beyan zorunluluğu tespit edemedik. TBB rehberine göre yargı mercii veya uygulanan usul kuralları beyanı gerektiriyorsa avukat bu beyanı yapar; beyan yükümlülüğü bulunmasa dahi sunduğu içeriğin doğruluğundan bizzat sorumludur.
Avukat, yapay zeka kullandığını müvekkile bildirmek zorunda mı?
TBB rehberine göre yapay zeka kullanımı yalnızca genel araştırma veya idari destek düzeyinde kalıyor ve müvekkil verisi işlenmiyorsa ayrıntılı onam zorunlu olmayabilir. Müvekkil verisi, dosya içeriği, hukuki strateji veya müvekkil adına üretilecek esaslı metin söz konusuysa bilgilendirme yapılmalı, gerekli hallerde açık rıza veya onam alınmalıdır.
Hukuka özel yapay zeka araçları halüsinasyon görmez mi?
Görebilir. Stanford’un 2024 çalışmasında hukuka özel üç araç, sorguların %17 ile %34’ünden fazlasında hatalı bilgi üretti. Bu araçlar genel modellere göre daha az hata yapsa da doğrulama ihtiyacı sürüyor.
Rekabet yasağına aykırılık davasında görevli mahkeme hangisidir?
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 13.06.2025 tarihli, 2023/1 E., 2025/3 K. sayılı kararına göre asliye ticaret mahkemesidir. Karar 12 Eylül 2025 tarihli ve 33015 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
Bir Yargıtay kararının gerçek olup olmadığı nereden kontrol edilir?
Yargıtay kararları karararama.yargitay.gov.tr, bölge adliye ve ilk derece mahkemesi kararları emsal.uyap.gov.tr, Danıştay kararları karararama.danistay.gov.tr, Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr üzerinden aranabilir. Bu yazıda örnek verilen içtihadı birleştirme kararı Resmî Gazete’de yayımlandı. Künyeyle ve konu aramasıyla bulunamayan karar kullanılmamalıdır.
Yanlış künye de halüsinasyon sayılır mı?
Evet. Kızılcahamam vakasında avukat kararların içeriğinin gerçek, yalnızca künyelerin yanlış olduğunu savundu; mahkeme kararları UYAP’ta belirtilen şekliyle bulamayınca baroya ve savcılığa bildirimde bulundu.
Türkiye’de sahte içtihat sunan avukata hangi yaptırımlar uygulanabilir?
Türkiye’de avukat, özen ve doğruluk yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle disiplin yaptırımıyla (Avukatlık Kanunu md. 34, 134, 135) ve müvekkilin zararından doğan hukuki sorumlulukla (TBK md. 506) karşılaşabilir; Kızılcahamam vakasında savcılığa da bildirimde bulunuldu.
Mesleki sorumluluk sigortası uydurma içtihattan doğan zararı karşılar mı?
Poliçeye bağlıdır. TBB rehberi, avukatın poliçesinin yapay zeka kaynaklı hatalı çıktı ve uydurma içtihat risklerini kapsayıp kapsamadığını denetlemesini, poliçe sessizse sigortacıdan yazılı netlik istemesini öneriyor.
Hâkim kararlarında da yapay zeka halüsinasyonu görüldü mü?
Yurt dışında görüldü; Türkiye’de böyle bir vakaya rastlamadık. Ancak Adalet Bakanlığı (UYAP AI Karar Destek Sistemi) ve Anayasa Mahkemesi yapay zeka destekli karar destek sistemleri kuruyor. İki kurum da nihai kararın hâkimde kalacağını ya da sistemin karar verici olmadığını belirtiyor.
Şirket hukukçuları için yapay zeka halüsinasyonu riski neden farklı?
İç hukuk görüşleri çoğu zaman karşı tarafın veya bir mahkemenin denetiminden geçmez. Bu yüzden hatayı yakalayacak dış bir kontrol yoktur; doğrulamanın birimin kendi iş akışına yerleştirilmesi gerekir.
Yapay zeka halüsinasyonu tamamen önlenebilir mi?
Hayır. OpenAI’a göre modeller emin olmadıklarında cevap vermekten kaçınarak halüsinasyonu azaltabilir, ancak doğruluk hiçbir zaman %100’e ulaşmaz. Hatanın dilekçeye veya hukuki görüşe girmesi ise önlenebilir; bunu sağlayan, modelin kendisi değil doğrulama sürecidir.
Kaynaklar
Mevzuat ve resmî kararlar
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu, md. 34, 36, 134, 135, 136, 159 (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1136&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, md. 506 (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6098&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, md. 29, 33, 107, 109 (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6100&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 2797 sayılı Yargıtay Kanunu, md. 45 (Mevzuat Bilgi Sistemi): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2797&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, md. 19, 20, geçici md. 1 (Resmî Gazete, 31 Temmuz 2026, sayı 33326): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260731-1.htm
- Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 13.06.2025 tarihli, E. 2023/1, K. 2025/3 sayılı karar (Resmî Gazete, 12 Eylül 2025, sayı 33015): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/09/20250912-5.pdf
Resmî karar arama veri tabanları
- Yargıtay Karar Arama: https://karararama.yargitay.gov.tr/
- UYAP Emsal Karar Arama: https://emsal.uyap.gov.tr/
- Danıştay Karar Arama: https://karararama.danistay.gov.tr/
- Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası: https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/
- Resmî Gazete: https://www.resmigazete.gov.tr/
- Mevzuat Bilgi Sistemi: https://www.mevzuat.gov.tr/
Meslek kuruluşları ve yargı kurumlarının belgeleri
- Türkiye Barolar Birliği, Avukatlar İçin Yapay Zeka Kullanımı Tavsiye Rehberi (2026; ön söz, sunuş, bölüm 1-16): https://d.barobirlik.org.tr/2026/yapayzekatavsiyerehberi.pdf
- Türkiye Barolar Birliği, “TBB, Avukatlıkta Yapay Zeka Kullanımına İlişkin Tavsiye Rehberini Yayımladı” (28 Ağustos 2026): https://www.barobirlik.org.tr/Haberler/tbb-avukatlikta-yapay-zeka-kullanimina-iliskin-tavsiye-rehberini-yayimladi-86648
- Hâkimler ve Savcılar Kurulu, Türk Yargı Etiği Bildirgesi Rehberi (HSK Genel Kurulu, 15.10.2025, 2025/1269): https://www.hsk.gov.tr/Eklentiler/221020251353turk-yargi-etigi-bildirgesi-rehberipdf.pdf
- Anayasa Mahkemesi, Yapay Zeka Destekli Başvuru Değerlendirme Sistemi Projesi teknik ister dokümanı (TÜBİTAK): https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2026-06/AYM_Teknik_Ister_Dokumani_0.pdf
- Avrupa Konseyi CEPEJ, 45. Genel Kurul özet raporu, CEPEJ(2025)20 (Aralık 2025): https://rm.coe.int/cepej-2025-20-abdridged-report-45th-plenary-meeting-december-2025/48802a4bef
Yabancı mahkeme kararları
- Mata v. Avianca, Inc., No. 22-cv-1461 (S.D.N.Y. 22 Haziran 2023), Opinion and Order on Sanctions: https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/new-york/nysdce/1:2022cv01461/575368/54/
- Ayinde v. London Borough of Haringey ve Al-Haroun v. Qatar National Bank, [2025] EWHC 1383 (Admin), 6 Haziran 2025: https://www.judiciary.uk/wp-content/uploads/2025/06/Ayinde-v-London-Borough-of-Haringey-and-Al-Haroun-v-Qatar-National-Bank.pdf
Araştırmalar ve veri tabanları
- Stanford HAI, “Hallucinating Law: Legal Mistakes with Large Language Models are Pervasive” (11 Ocak 2024): https://hai.stanford.edu/news/hallucinating-law-legal-mistakes-large-language-models-are-pervasive
- Stanford HAI, “AI on Trial: Legal Models Hallucinate in 1 out of 6 (or More) Benchmarking Queries” (23 Mayıs 2024, 30 Mayıs 2024’te güncellendi): https://hai.stanford.edu/news/ai-trial-legal-models-hallucinate-1-out-6-or-more-benchmarking-queries
- OpenAI, “Why language models hallucinate” (5 Eylül 2025): https://openai.com/index/why-language-models-hallucinate/
- Damien Charlotin, AI Hallucination Cases Database (10 Ekim 2026 itibarıyla): https://www.damiencharlotin.com/hallucinations/
Haberler
- Kısa Dalga, avukat hakkında açılan soruşturma ve hatalı içtihat künyeleri (17 Haziran 2026): https://kisadalga.net/haber/ozel-haber/avukat-hakkinda-acilan-sorusturmanin-yapay-zekanin-ekledigi-hatali-ictihat-kunyelerinden-kaynaklandigi-one-suruldu-138719
- Memurlar.net, “Yapay Zekanın Yazdığı Hatalı Yargıtay Kararları Avukata Soruşturma Getirdi” (18 Haziran 2026): https://www.memurlar.net/haber/1170388/
- CNN Türk, “Yapay zekalı dilekçeye soruşturma” (19 Haziran 2026): https://www.cnnturk.com/video/turkiye/yapay-zekali-dilekceye-sorusturma-3433010
- Sabah, “10 milyonluk davada yapay zekalı savunma” (24 Ağustos 2026): https://www.sabah.com.tr/yasam/10-milyonluk-davada-yapay-zekali-savunma-7647046
- GZT, Adalet Bakanlığı’nın UYAP AI Karar Destek Sistemi duyurusu (12 Mayıs 2026): https://www.gzt.com/gundem/adalet-bakani-akin-gurlek-30-milyon-emsal-karari-saniyeler-icinde-tarayan-yapay-zeka-sistemi-basliyor-teknoloji-haberleri-4223178
- Bloomberg Law, “Judges Admit to AI Use After Made-Up Rulings Called Out” (24 Ekim 2025): https://news.bgov.com/employment/judges-admit-to-ai-use-after-made-up-rulings-called-out-bgov-ai
- Law360 Canada, “Generative AI still no substitute for professional expertise, B.C. judge says” (28 Şubat 2024; Zhang v. Chen, 2024 BCSC 285): https://lawlibrary.ca/wp-content/uploads/2024/03/Generative-AI-still-no-substitute-for-professional-expertise-B.C.-judge-says-Law360-Canada.pdf
