Cari Hesap Nedir?

Cari Hesap Nedir?

Son güncelleme

Cari hesap, ticari uygulamada bir kişi veya işletmeyle yapılan işlemlerden doğan borç ve alacakların topluca izlendiği hesabı ifade eder. Hukuki anlamda ise cari hesap sözleşmesi, iki kişinin karşılıklı alacaklarını tek tek istemek yerine hesaba kaydetmeyi ve hesabın kesilmesinden sonra ortaya çıkan bakiyeyi talep etmeyi kararlaştırdığı sözleşmedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 89. maddesine göre bu sözleşmenin yazılı yapılması geçerlilik şartıdır.

Günlük muhasebe dilindeki cari hesap ile TTK’daki cari hesap sözleşmesi birbirinden ayrılmalıdır. Bir işletmenin müşterisine ait borç ve alacak hareketlerini muhasebe programında “cari hesap” altında izlemesi, taraflar arasında kendiliğinden TTK m. 89 anlamında bir cari hesap sözleşmesi kurulduğunu göstermez. Kanuni cari hesap rejiminin uygulanabilmesi için sözleşmenin şartlarının ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Cari Hesabın Hukuki Niteliği

Türk Ticaret Kanunu anlamındaki cari hesap, bir sözleşmedir. Taraflar, aralarındaki hukuki ilişkilerden doğan belirli alacakları tek tek talep etmekten vazgeçer ve bu kalemlerin hesapta birlikte değerlendirilmesini kabul eder.

TTK m. 89’a göre hesabın kesilmesine kadar karşılıklı alacak ve borçlar ayrı ayrı istenmez; esas talep edilebilir tutar, hesap sonunda ortaya çıkan artan tutardır. Aynı madde cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını açıkça düzenler.

Bu nedenle cari hesap, yalnız muhasebe kayıt tekniği değildir. Şartları oluştuğunda tarafların alacaklarını isteme biçimini değiştiren özel bir ticaret hukuku sözleşmesidir.

Cari Hesap Sözleşmesinin Şartları Nelerdir?

Cari hesap sözleşmesinin temel unsuru, tarafların karşılıklı alacaklarını tek tek ve ayrı ayrı talep etmek yerine hesaba kaydetme konusunda anlaşmalarıdır.

Sözleşmede esas olarak şu yapı bulunur:

  • Taraflar arasında karşılıklı alacak ve borç doğurabilecek hukuki ilişkiler bulunur.
  • Bu alacak ve borçların cari hesaba geçirilmesi kararlaştırılır.
  • Kalemlerin tek tek istenmesinden hesap kesimine kadar vazgeçilir.
  • Hesap devresi sonunda borç ve alacaklar karşılaştırılır.
  • Ortaya çıkan bakiye hukuki sonuç doğurur.
  • Sözleşme yazılı şekilde yapılır.

TTK m. 89’un açık hükmü nedeniyle yazılı şekil, yalnız ispat kolaylığı sağlamaz; sözleşmenin geçerliliği bakımından önem taşır.

Cari Hesaba Kaydedilen Alacaklar Sona Erer mi?

Kural olarak hayır. Bir alacağın cari hesaba kaydedilmesi, onu doğuran hukuki ilişkiyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

TTK m. 90’a göre aksi kararlaştırılmadıkça bir alacak veya borcun cari hesaba geçirilmesi, tarafların bu kalemi doğuran sözleşme veya işleme ilişkin dava ve savunma haklarını düşürmez. İlgili sözleşme veya işlem iptal edilirse bundan kaynaklanan kayıt da hesaptan çıkarılır.

Cari hesap sözleşmesinden önce doğmuş bir alacağın sonradan hesaba geçirilmesi de aksi kararlaştırılmadıkça yenileme sonucunu doğurmaz.

Dolayısıyla cari hesaba kayıt ile borcun sona ermesi veya yenilenmesi aynı kavram değildir.

Hangi Alacaklar Cari Hesaba Geçirilemez?

Her alacak cari hesaba kaydedilemez.

TTK m. 93’e göre takas edilemeyen alacaklar ile belirli bir amaç için harcanmak veya ayrıca emre hazır tutulmak üzere teslim edilen para ve mallardan doğan alacaklar cari hesaba geçirilemez.

Bu hüküm cari hesap serbestisinin sınırsız olmadığını gösterir.

Tarafların bir alacağı muhasebe sisteminde cari hesaba kaydetmesi ile o alacağın TTK’daki özel cari hesap sözleşmesine hukuken dâhil edilebilir olması aynı mesele değildir.

Cari Hesap Bakiyesi Nasıl Belirlenir?

Cari hesap bakiyesi, belirli hesap devresinin sonunda hesaba kaydedilmiş alacak ve borç kalemlerinin birbirinden çıkarılmasıyla belirlenir.

TTK m. 94’e göre sözleşme veya ticari teamül uyarınca belirlenen hesap devresinin sonunda hesap kapatılır ve taraflar arasındaki fark hesaplanır. Hesap devresine ilişkin sözleşme veya ticari teamül bulunmuyorsa her takvim yılının son günü hesabın kapatıldığı gün kabul edilir.

TTK m. 90 uyarınca belirlenen ve kabul edilen veya hükmen tespit edilen bakiye, kural olarak yeni hesap devresine bir kalem olarak aktarılır. Sözleşmenin sona erdiği hâllerde ise ortaya çıkan artan tutarın ödenmesi gündeme gelir.

Cari Hesap Bakiyesine Nasıl İtiraz Edilir?

Cari hesap bakımından en önemli özel kurallardan biri bakiye cetveline itirazdır.

TTK m. 94/2’ye göre saptanan artan tutarı gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde kanunda belirtilen yöntemlerden biriyle itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır. Kanun noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza içeren yazıyla itiraz imkânını düzenler.

Bu bir aylık süre, sıradan ticari mutabakat yazışmalarındaki cevap süreleriyle karıştırılmamalıdır. TTK anlamında cari hesap sözleşmesinin mevcut olup olmadığı öncelikle belirlenmelidir.

Cari Hesapta Bütünlük İlkesi Nedir?

TTK m. 97, cari hesabın temel özelliklerinden biri olan bütünlük ilkesini düzenler.

Buna göre cari hesaba geçirilen alacak ve borç kalemleri ayrılmaz bir bütün oluşturur. Hesap kesilmeden önce taraflardan hiçbiri bu kalemler nedeniyle nihai anlamda alacaklı veya borçlu sayılmaz. Tarafların hukuki konumu hesabın kesilmesi sonucunda belirlenir.

Bu kural, TTK anlamındaki cari hesabı sıradan alacak takip tablosundan ayıran temel özelliklerden biridir.

Örneğin hesap içinde bir taraf lehine belirli bir anda yüksek miktarda alacak görünmesi, hesap devresi kapanmadan bu tutarın tamamının cari hesap bakiyesi olarak talep edilebileceği anlamına gelmez.

Cari Hesapta Faiz İşler mi?

Evet, cari hesapta faiz uygulanması mümkündür.

TTK m. 90, cari hesabın alacak sütununa yazılan tutarlara sözleşme veya ticari teamüller gereğince kaydedildikleri tarihten itibaren faiz işleyebileceğini düzenler. Hesap devresi sonunda belirlenen bakiye için de TTK m. 95’te özel faiz hükmü bulunur.

TTK m. 96 ayrıca tarafların belirli şartlarda faizlerin anaparaya eklenmesini kararlaştırabileceklerini düzenler. Ancak bunun için en az üç aylık dönem şartı ve TTK m. 8’deki sınırlamalar dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle cari hesapta bileşik faiz her durumda serbest değildir.

Cari Hesap Sözleşmesi Ne Zaman Sona Erer?

TTK m. 98 cari hesap sözleşmesinin temel sona erme hâllerini düzenler.

Sözleşme:

  • Kararlaştırılan sürenin sona ermesiyle,
  • Süre kararlaştırılmamışsa taraflardan birinin fesih ihbarıyla,
  • Taraflardan birinin iflas etmesiyle

sona erer.

Süreli sözleşmede taraflardan birinin ölmesi veya kısıtlanması hâlinde ise TTK m. 99 özel bir fesih imkânı tanır. Kanunda belirtilen kişiler on gün önceden bildirim yapmak şartıyla sözleşmeyi feshedebilir.

Sözleşmenin sona ermesi, hesabın tasfiyesi ve artan bakiyenin belirlenmesi açısından önem taşır.

Cari Hesap Bakiyesi Haczedilebilir mi?

Evet. TTK m. 100, cari hesap bakiyesinin haczi için özel hükümler içerir.

Taraflardan birinin alacaklısı, cari hesaptaki artan tutarı haczettirdiğinde hesap o gün itibarıyla kapatılarak artan tutar belirlenir. Kanun ayrıca hacizden sonra yeni kalemler eklenmesiyle haciz koyduran alacaklının durumunun ağırlaştırılmasını sınırlayan kurallar öngörür.

Haciz koyduran alacaklının bakiyeden tahsil yapabilmesi de cari hesabın kanuni kapanış zamanı ve TTK m. 100’deki koşullara bağlıdır.

Bu nedenle cari hesap bakiyesinin haczi sıradan bir banka hesabı bakiyesinin hacziyle aynı kurallara indirgenmemelidir.

Cari Hesap Zamanaşımı Süresi Nedir?

TTK m. 101, cari hesaba ilişkin belirli talepler bakımından beş yıllık zamanaşımı süresi öngörür.

Bu süre, cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden itibaren işler. Kanunda özellikle:

  • Cari hesabın tasfiyesine,
  • Kabul edilmiş veya mahkeme kararıyla belirlenmiş artan tutara,
  • Faiz alacaklarına,
  • Hesap hata ve yanılmalarına,
  • Haksız şekilde hesaba geçirilmiş kalemlere,
  • Tekrarlanan kayıtlara

ilişkin davalar belirtilmiştir.

Her ticari alacağın zamanaşımı süresi sırf muhasebede cari hesapta takip edildiği için beş yıl olmaz. Bu hüküm TTK anlamında cari hesap sözleşmesinden doğan taleplerle ilgilidir.

Muhasebedeki Cari Hesap ile Cari Hesap Sözleşmesi Aynı mıdır?

Hayır. Uygulamada en önemli ayrım budur.

Kavram Temel Fark
Muhasebe cari hesabı Bir müşteri, tedarikçi veya başka kişiyle yapılan borç ve alacak işlemlerinin muhasebe sisteminde izlendiği hesaptır.
Cari hesap sözleşmesi TTK m. 89 kapsamında, karşılıklı alacakların tek tek talep edilmeyip bakiye üzerinden sonuçlandırılmasını amaçlayan yazılı sözleşmedir.
Cari hesap ekstresi Belirli dönemde hesaba kaydedilmiş işlem ve bakiyeleri gösteren dökümdür.
Cari hesap mutabakatı Tarafların kendi kayıtlarındaki borç ve alacak bakiyelerini karşılaştırmasıdır.

Bir şirketin “ABC Ltd. cari hesabı” tutması, tek başına ABC Ltd. ile TTK m. 89 kapsamında cari hesap sözleşmesi yaptığı anlamına gelmez. TTK’nın özel hükümlerinin uygulanabilmesi için kanuni sözleşme şartlarının ayrıca bulunması gerekir.

Cari Hesap ile Cari Hesap Mutabakatı Arasındaki Fark

Cari hesap mutabakatı, iki tarafın birbirleri hakkında tuttuğu borç ve alacak kayıtlarını karşılaştırmasıdır.

Mutabakat yapılmasının amacı genellikle kayıt farklılıklarını tespit etmek ve bakiyeyi kontrol etmektir. Buna karşılık TTK’daki cari hesap sözleşmesi, tarafların bireysel alacakları talep etme biçimini değiştiren özel bir sözleşmedir.

Bu nedenle tarafların dönem sonunda “cari hesap mutabakatı” yapması, tek başına TTK m. 89 anlamında cari hesap sözleşmesi oluşturmaz.

Aynı şekilde bir mutabakat mektubuna cevap verilmemesinin hukuki sonucu ile TTK m. 94’teki cari hesap bakiye cetveline bir ay içinde itiraz edilmemesinin sonucu birbirine karıştırılmamalıdır.

Cari Hesap ile Banka Hesabı Aynı Şey midir?

Hayır. Bankacılık uygulamasında “cari hesap” ifadesi farklı bir teknik anlamda da kullanılabilir. Ancak TTK m. 89’daki cari hesap sözleşmesi banka mevduat hesabıyla aynı hukuki kurum değildir.

Ticaret hukuku anlamındaki cari hesapta taraflar, aralarındaki karşılıklı alacak ve borçları bir hesap sistemi içinde birleştirir.

Banka hesabında ise müşteri ile banka arasındaki hukuki ilişki, hesap türüne ve bankacılık sözleşmesine göre belirlenir.

Bu nedenle “cari hesap” ifadesinin hangi bağlamda kullanıldığı mutlaka dikkate alınmalıdır.

Cari Hesabın Yasal Dayanağı

Cari hesap sözleşmesinin temel hukuki dayanağı 13 Ocak 2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 89 ila 101. maddeleridir. Türk Ticaret Kanunu 14 Şubat 2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu düzenlemelerde:

  • TTK m. 89 tanım ve şekli,
  • TTK m. 90 genel hükümleri,
  • TTK m. 91 ticari senetleri,
  • TTK m. 92 ücret ve giderleri,
  • TTK m. 93 hesap dışında kalan alacakları,
  • TTK m. 94 bakiyenin belirlenmesini,
  • TTK m. 95 ve 96 faizi,
  • TTK m. 97 bütünlük ilkesini,
  • TTK m. 98 ve 99 sona ermeyi,
  • TTK m. 100 bakiyenin haczini,
  • TTK m. 101 zamanaşımını

düzenler.

Uygulamada Cari Hesap

Bir toptancı ile perakendeci arasında yıl boyunca çok sayıda mal satışı ve karşılıklı ödeme gerçekleştiğini düşünelim. Taraflar geçerli bir cari hesap sözleşmesi yapmışsa her faturadan doğan alacağın ayrı ayrı tahsili yerine bu kalemler cari hesaba kaydedilebilir. Hesap devresi sonunda borç ve alacaklar karşılaştırılır ve artan tutar belirlenir.

Başka bir durumda şirket, müşterisinin faturalarını ve ödemelerini kendi muhasebe programında cari hesap kartında izliyor olabilir. Ancak taraflar TTK m. 89 şartlarına uygun yazılı bir cari hesap sözleşmesi yapmamışsa yalnız bu muhasebe kaydı nedeniyle TTK’nın özel cari hesap rejiminin uygulanacağı sonucu çıkarılamaz.

Örnek Olay

A şirketi ile B şirketi düzenli ticaret yapmaktadır. Yıl içinde A, B’ye farklı tarihlerde mal satar; B de çeşitli tarihlerde ödeme yapar ve bazı karşı alacaklara sahip olur.

Taraflar yazılı cari hesap sözleşmesi yaparak bu kalemlerin tek tek istenmemesini kararlaştırmıştır.

Hesap devresi sonunda A’nın hesabında 800.000 TL alacak, B lehine ise 600.000 TL karşı kalem bulunduğu belirlenir. Hesap sonunda 200.000 TL artan tutar ortaya çıkar.

Cari hesap ilişkisinde hukuki önem taşıyan tutar, tek tek bütün hareketler yerine hesap kesiminde belirlenen bu bakiyedir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Muhasebedeki cari hesap ile TTK anlamındaki cari hesap sözleşmesi aynı değildir.
  • TTK anlamındaki cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz.
  • Cari hesaba kayıt, alacağı doğuran hukuki ilişkiyi kural olarak ortadan kaldırmaz.
  • Her alacak cari hesaba geçirilemez.
  • Hesap devresi sonunda alacak ve borçlar karşılaştırılarak bakiye belirlenir.
  • Hesap devresi kararlaştırılmamışsa kural olarak takvim yılının son günü hesap kapanış günü kabul edilir.
  • Bakiye cetveline TTK m. 94’teki usule uygun şekilde bir ay içinde itiraz edilmemesi, bakiyenin kabul edilmiş sayılmasına yol açabilir.
  • Cari hesaba geçirilen kalemler bütünlük ilkesi kapsamında birlikte değerlendirilir.
  • Hesap kesilmeden önce tek tek cari hesap kalemleri bakımından nihai alacaklı-borçlu konumu belirlenmez.
  • Faiz ve bileşik faiz bakımından TTK’nın özel sınırlamaları dikkate alınmalıdır.
  • Cari hesap sözleşmesi süre sonu, fesih ihbarı veya iflas gibi nedenlerle sona erebilir.
  • TTK m. 101 kapsamındaki cari hesap davalarında sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıllık zamanaşımı öngörülmüştür.
  • Sıradan cari hesap mutabakatına ilişkin sonuçlar ile TTK m. 94’teki bakiye kabulü aynı hukuki rejim değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Cari hesap kavramı, günlük muhasebe kullanımı ile Türk Ticaret Kanunu’ndaki cari hesap sözleşmesinin aynı ifadeyle adlandırılması nedeniyle sıkça karıştırılır. Aşağıdaki sorular, cari hesabın hukuki niteliğini, bakiye sistemini, itiraz süresini ve muhasebe cari hesabından farkını açıklamaktadır.

Cari hesap nedir?

Cari hesap, günlük ticari kullanımda bir kişiyle yapılan borç ve alacak işlemlerinin topluca izlendiği hesabı ifade edebilir. Türk Ticaret Kanunu anlamında ise tarafların karşılıklı alacakları tek tek istemekten vazgeçerek hesaba kaydetmeleri ve hesap kesildikten sonra ortaya çıkan artan tutarı talep etmeleri esasına dayanan yazılı bir sözleşmedir.

Cari hesap sözleşmesi yazılı olmak zorunda mıdır?

Evet. TTK m. 89/2, cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle tarafların birbirleriyle düzenli ticaret yapması veya muhasebe sistemlerinde karşılıklı cari hesap kayıtları tutması tek başına TTK anlamında geçerli cari hesap sözleşmesi kurulduğunu göstermez. Kanundaki yazılı şekil şartının ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Cari hesap bakiyesi ne demektir?

Cari hesap bakiyesi, hesap devresi sonunda hesaptaki alacak ve borç kalemlerinin karşılaştırılması sonucunda ortaya çıkan farktır. TTK m. 94’e göre hesap belirlenen devre sonunda kapatılır ve artan tutar saptanır. Kabul edilen veya hükmen belirlenen bakiye, sözleşme devam ediyorsa kural olarak sonraki hesap devresine yeni bir kalem olarak aktarılabilir.

Cari hesap bakiyesine itiraz süresi ne kadardır?

TTK m. 94/2’ye göre artan tutarı gösteren cetveli alan taraf, aldığı tarihten itibaren bir ay içinde kanunda belirtilen yöntemlerden biriyle itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır. Bu hüküm TTK anlamındaki cari hesap sözleşmesine ilişkindir. Her muhasebe ekstresi veya ticari mutabakat yazısı bakımından otomatik olarak uygulanmaz.

Muhasebedeki cari hesap ile TTK’daki cari hesap aynı mıdır?

Hayır. Muhasebedeki cari hesap, müşteri veya tedarikçiyle yapılan işlemlerin kayıt ve takip yöntemidir. TTK’daki cari hesap ise yazılı şekilde kurulması gereken özel bir sözleşmedir. Bir işletmenin karşı taraf için muhasebe programında cari kart açması, tarafların tek tek alacak talebinden vazgeçtiğini veya TTK m. 89 rejimini kabul ettiğini kendiliğinden göstermez.

Cari hesaba kaydedilen alacak sona erer mi?

Kural olarak hayır. TTK m. 90’a göre aksi kararlaştırılmadıkça cari hesaba kaydedilme, alacağı doğuran sözleşmeye ilişkin dava ve savunma haklarını ortadan kaldırmaz. Cari hesap sözleşmesinden önce doğan bir alacağın sonradan hesaba geçirilmesi de aksi kararlaştırılmamışsa yenileme anlamına gelmez.

Cari hesapta faiz uygulanabilir mi?

Evet. TTK m. 90 ve devamındaki hükümler cari hesapta faiz uygulanmasını düzenler. Belirlenen bakiye için de kanundaki koşullarla faiz işletilebilir. Faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz yürütülmesi ise sınırsız değildir; TTK m. 8 ve 96’daki şartlar dikkate alınır. Özellikle üç aydan kısa dönemlerle bileşik faiz kararlaştırılamaz.

Cari hesap sözleşmesi ne zaman sona erer?

TTK m. 98’e göre cari hesap sözleşmesi kararlaştırılan sürenin dolmasıyla, süre kararlaştırılmamışsa taraflardan birinin fesih ihbarıyla veya taraflardan birinin iflas etmesiyle sona erer. Süreli sözleşmede ölüm veya kısıtlılık hâlinde de TTK m. 99 kapsamında özel fesih imkânları bulunmaktadır.

Cari hesap alacaklarında zamanaşımı ne kadardır?

TTK m. 101, cari hesabın tasfiyesi, kabul edilmiş veya mahkemece belirlenmiş bakiye, faiz, hesap hataları ve maddede sayılan diğer bazı talepler için cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden itibaren beş yıllık zamanaşımı öngörür. Bu kural, muhasebede “cari hesap” adıyla izlenen bütün ticari alacaklara otomatik olarak uygulanmaz.

Share this post