Arabuluculuk Son Tutanağı Nedir?
Arabuluculuk son tutanağı, arabuluculuk faaliyetinin anlaşmayla, anlaşamamayla ya da başka bir nedenle sona erdiğini belgeleyen ve arabulucu tarafından düzenlenen belgedir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2). Dava şartı arabuluculukta anlaşamama son tutanağı dava dilekçesine eklenir, eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2). İşe iade talebinde son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır, diğer alacaklarda büroya başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.
Son tutanak uyuşmazlığın esasını mahkeme kararı gibi çözmez, sürecin nasıl bittiğini kayda geçirir. Taraflar anlaşmışsa ayrıca bir arabuluculuk anlaşma belgesi düzenlenir ve iki belge farklı işlev görür (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/1).
Arabuluculuk Son Tutanağının Hukuki Niteliği
Son tutanak bir usul belgesidir, arabulucunun haklı tarafı belirlediği ya da hüküm verdiği bir karar değildir. Arabulucu yargısal yetki kullanamaz, yalnız hâkimin yapabileceği işlemleri yapamaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 15/4).
Kanun faaliyetin sonunda tarafların anlaştıklarının, anlaşamadıklarının ya da faaliyetin nasıl sonuçlandığının bir tutanakla belgelendirilmesini emreder (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2).
Belgenin önemi arabuluculuğun ihtiyari ya da dava şartı olmasına göre değişir, dava şartı arabuluculukta anlaşamama son tutanağı dava açmanın ön koşuludur (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
Arabulucu düzenlediği son tutanağı beş yıl saklar ve bir örneğini faaliyetin bitiminden itibaren bir ay içinde Arabulucu Bilgi Sistemi üzerinden Genel Müdürlüğe gönderir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/4, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 20/4).
Son Tutanak Ne Zaman Düzenlenir?
Arabuluculuk faaliyeti kanunda sayılan beş halden biriyle sona erdiğinde düzenlenir, yalnız anlaşamama hâline özgü bir belge değildir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/1-2).
- Anlaşma: Tarafların anlaşmaya varması (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/1-a).
- Çabanın gereksizliği: Taraflara danışıldıktan sonra daha fazla çaba harcanmasının gereksiz olduğunun arabulucu tarafından tespiti (m. 17/1-b).
- Çekilme: Taraflardan birinin karşı tarafa ya da arabulucuya faaliyetten çekildiğini bildirmesi (m. 17/1-c).
- Birlikte sona erdirme: Tarafların anlaşarak faaliyeti bitirmesi (m. 17/1-ç).
- Elverişsizlik: Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmadığının tespiti (m. 17/1-d).
Dava şartı arabuluculukta taraflara ulaşılamaması ya da taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması halinde de arabulucu faaliyeti sona erdirir ve son tutanağı düzenler (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-10).
Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hâllerde süreyi en fazla bir hafta uzatabilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-9).
Son tutanak ne zaman düzenlenmiş sayılır?
Tutanağın üzerinde yazan düzenleme tarihi esas alınır, çünkü işe iade davasında iki haftalık süre bu tarihten başlar (İş Kanunu m. 20/1).
Süre dolduğunda arabulucu anlaşamama yönünde kendiliğinden son tutanak düzenler, tarafların imzasını beklemez (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/5).
Arabuluculuk Son Tutanağında Neler Yer Alır?
Tutanakta zorunlu olarak sürecin sonucu, yani tarafların anlaştığı, anlaşamadığı ya da faaliyetin hangi nedenle bittiği yazılır, bunun dışında hangi hususların yazılacağına taraflar karar verir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2-3).
Adalet Bakanlığının dava şartı anlaşamama son tutanağı şablonu şu alanları içerir (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Şablonlar).
- Dosya bilgileri: Arabuluculuk bürosu, büro dosya numarası ve arabuluculuk dosya numarası.
- Arabulucu: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, sicil numarası ve adres.
- Taraflar: Gerçek kişide ad soyad, kimlik numarası, adres, telefon ve e-posta, tüzel kişide unvan ve vergi kimlik numarası.
- Uyuşmazlık konusu: Şablon uyuşmazlık konularının kalem kalem ve net biçimde yazılmasını ister.
- Tarihler: Büroya başvuru, arabulucunun görevlendirilmesi ve tutanağın düzenlenme tarihi ile yeri.
- Sonuç: İlk toplantıya mazeretsiz katılmama ya da teklif ve son çözüm önerisine rağmen anlaşamama.
- Dayanak ve imza: İş, ticaret ya da tüketici uyuşmazlığına göre kanun maddeleri, nüsha sayısı ve imza blokları.
Tarafların görüşmelerde sundukları teklifler ve uzlaşma önerileri tutanağa yazılmaz. Bu beyanlar sonraki davada delil olarak ileri sürülemez ve tanıklık konusu yapılamaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 5/1).
Son tutanakta yer almayan alacak kalemleri dava edilebilir mi?
Dava şartı yalnız arabuluculukta ele alınan uyuşmazlık için yerine getirilmiş sayılır, bu yüzden tutanakta geçmeyen bir alacak kalemi için dava açmadan önce o kalem yönünden yeniden arabulucuya başvurmak gerekir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1-2).
Bakanlık şablonu uyuşmazlık konularının kalem kalem yazılmasını bu nedenle ister (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Dava Şartı Anlaşamama Son Tutanağı).
Başvuru formunda kıdem tazminatı ve fazla mesai yazılmış, yıllık izin ücreti unutulmuşsa yıllık izin için ayrı bir başvuru ve ayrı bir son tutanak gerekir.
Aksi hâlde mahkeme o kalem yönünden davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
Arabuluculuk Son Tutanağını Kim İmzalar?
Arabulucu, taraflar, kanuni temsilcileri ya da avukatları imzalar, taraflar imzalamazsa sebebi yazılarak yalnız arabulucu imzalar (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2).
Dava şartı arabuluculukta işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelere katılıp son tutanağı imzalayabilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 25/1).
Taraflardan birinin imzadan kaçınması tutanağı geçersiz kılmaz. Arabulucu imzalanmama sebebini yazar, tutanağı tek başına imzalar ve hazır bulunmayan tarafı her türlü iletişim aracıyla bilgilendirir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2-3).
Barkodlu ve e-imzalı son tutanak geçerli mi?
Geçerlidir, çünkü arabulucu tutanağı Arabulucu Bilgi Sistemi üzerinden düzenleyip gönderir ve sistemden alınan çıktı arabulucunun onayladığı örnek sayılır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 20/4).
Kanun dava dilekçesine son tutanağın aslının ya da arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğinin eklenmesini yeterli görür (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
Anlaşma Son Tutanağı ile Anlaşamama Son Tutanağı Nedir?
Taraflar uyuşmazlık konusunda anlaşır ya da kısmen anlaşırsa süreç anlaşma son tutanağıyla, bunun dışındaki her durumda anlaşamama son tutanağıyla biter (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/6).
Kısmi anlaşmada üzerinde anlaşılan ve anlaşılamayan hususlar tutanakta açıkça gösterilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/7).
| Konu | Anlaşma son tutanağı | Anlaşamama son tutanağı |
|---|---|---|
| Sonuç | Taraflar tamamen ya da kısmen anlaştı | Anlaşma yok, ulaşılamama ya da katılmama |
| Dava | Anlaşılan hususlarda dava açılamaz (m. 18/5) | Dava dilekçesine eklenerek dava açılır (m. 18/A-2) |
| İcra | Anlaşma belgesi şerhle ya da birlikte imzayla ilam niteliği kazanır (m. 18/2-4) | İcraya konu olmaz |
| Ücret | Aksi kararlaştırılmadıkça taraflar eşit öder (m. 18/A-12) | İlk iki saat Adalet Bakanlığı bütçesinden (m. 18/A-13) |
| Zamanaşımı | Uyuşmazlık çözüldü | Büroya başvurudan tutanağa kadar durdu, sonra işler (m. 18/A-15) |
Adalet Bakanlığı dava şartı anlaşma, dava şartı anlaşamama ve ihtiyari arabuluculuk için ayrı şablonlar yayımlar (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Şablonlar).
İş uyuşmazlığında anlaşamama tutanağı 6325 sayılı Kanun m. 17 ile 7036 sayılı Kanun m. 3’e, ticari uyuşmazlıkta Türk Ticaret Kanunu m. 5/A’ya, tüketici uyuşmazlığında Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A’ya dayanır.
Vazgeçme son tutanağı nedir?
Başvuran tarafın arabuluculuktan çekildiğini bildirmesi üzerine düzenlenen son tutanaktır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/1-c).
Dava şartı arabuluculukta anlaşma ya da kısmi anlaşma dışındaki her sonuç anlaşamama sayıldığı için vazgeçme tutanağı da dava şartını yerine getirir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/6).
Son Tutanak Olmadan Dava Açılabilir mi?
Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıkta açılamaz, davacı anlaşamama son tutanağının aslını ya da arabulucu onaylı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2). İhtiyari arabuluculukta ise son tutanak dava için şart değildir.
Tutanağın eklenmemesi ile arabulucuya hiç başvurulmaması farklı sonuç doğurur. Başvurmuş ama tutanağı eklememiş davacıya mahkeme bir haftalık kesin süre verir, sürede sunulmazsa dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa mahkeme herhangi bir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/2).
İşe iade davasında bu ret kararı taraflara kendiliğinden tebliğ edilir ve kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir (İş Kanunu m. 20/1).
Son tutanak ne zamana kadar sunulabilir?
Mahkemenin ihtarını içeren davetiyenin tebliğinden itibaren bir hafta içinde sunulabilir, bu süre kesindir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 22/2). Tutanak dava dilekçesiyle birlikte sunulduğunda ihtar aşaması hiç açılmaz.
Son Tutanaktan Sonra Dava Açma Süresi Kaç Gün?
İşe iade talebinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta, diğer alacak ve tazminat davalarında ise özel bir süre yoktur ve kendi zamanaşımı süresi işler (İş Kanunu m. 20/1, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-15).
Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
| Talep | Son tutanaktan sonra süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İşe iade | 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava ya da özel hakem | İş Kanunu m. 20/1 |
| Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin gibi alacaklar | Özel süre yok, duran zamanaşımı kaldığı yerden işler | Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-15 |
| İhtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz sonrası dava | Dava açma süresi büroya başvurudan tutanağa kadar işlemez | Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-16 |
| Başvurudan sonra aleyhe icra takibi | Son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde menfi tespit davası | Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-16 |
| Yetki itirazı kabul edilmişse | Kararın tebliğinden itibaren 1 hafta içinde yetkili büroya başvuru | İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/9 |
İhtiyati haciz ya da ihtiyati tedbir alınmışsa dava açma süresi arabuluculuk boyunca durur, bu yüzden tedbir kararı arabuluculuk nedeniyle düşmez (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-16).
İşçi alacağı davaları adli tatilde de görüldüğü için son tutanak yaz aylarında düzenlense bile süreler uzamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/1-ç).
Faiz son tutanaktan mı başlar?
Başlamaz, faiz alacağın muaccel olduğu tarihten ya da temerrütten işler, son tutanak yalnız zamanaşımının durduğu dönemi kapatır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-15). Arabuluculuk başvurusu karşı tarafa ulaştığında temerrüt oluşmuşsa faiz o tarihten istenir.
Son Tutanak Dava Şartının Yerine Getirildiğini Gösterir mi?
Gösterir, anlaşamama son tutanağı dava şartı arabuluculuğun tamamlandığını belgeleyen tek evraktır ve kanun dilekçeye bu belgenin eklenmesini ister (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2). Mahkeme belgenin adına değil içeriğine bakar, uyuşmazlık konusu ile dava konusunun örtüşmesi gerekir.
Dava şartı iş uyuşmazlıklarında işçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade talepleriyle sınırlıdır, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da buna dahildir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1).
İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3).
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında da arabulucuya başvuru dava şartıdır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B-1).
Bu uyuşmazlıklarda düzenlenen anlaşma belgesi için icra edilebilirlik şerhi almak zorunludur (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B-3).
Ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında son tutanak farklı mı?
Belgenin içeriği aynıdır, yalnız dayanak maddesi değişir. Bakanlık şablonunda iş uyuşmazlığı için İş Mahkemeleri Kanunu m. 3, ticari uyuşmazlık için Türk Ticaret Kanunu m. 5/A, tüketici uyuşmazlığı için Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A yazılır (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Dava Şartı Anlaşamama Son Tutanağı).
Ticari uyuşmazlıkta anlaşma belgesinin ilam niteliği kazanması için avukatlar ile arabulucunun birlikte imzası yeterlidir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/4).
Ortaklığın giderilmesi ve kira gibi 18/B uyuşmazlıklarında ise taşınmaza ilişkin anlaşma belgesinde şerh zorunludur ve taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B-3).
İhtiyari arabuluculuk son tutanağı dava şartını sağlar mı?
Sağlamaz, dava şartı yalnız arabuluculuk bürosu tarafından görevlendirilen arabulucunun yürüttüğü süreçle yerine getirilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-4-5). Tarafların kendi seçtikleri arabulucuyla yaptıkları ihtiyari görüşme, dava şartı arabuluculuğun yerine geçmez.
Taraf Toplantıya Katılmazsa Son Tutanak Düzenlenir mi?
Düzenlenir, taraflara ulaşılamaması ya da taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması halinde arabulucu faaliyeti sona erdirir, son tutanağı düzenler ve durumu derhâl büroya bildirir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-10).
Arabulucu taraflara ulaşamamışsa hangi yolları denediğini ve neden ulaşamadığını tutanağa yazar (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 24).
Geçerli mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-11, 7531 sayılı Kanun ile değişik).
2024 değişikliğinden önce bu yaptırım giderlerin tamamıydı ve vekâlet ücreti hiç verilmiyordu. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa açılacak davada tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde kalır (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/12).
Son Tutanak ile Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Arasındaki Fark
İki belge farklı işlev görür. Biri sürecin sonucunu belgeler, anlaşma belgesi ise tarafların üzerinde uzlaştığı hak ve yükümlülüklerin içeriğini düzenler ve taraflar ile arabulucu tarafından imzalanır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2 ve m. 18/1).
Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler, anlaşılan hususlarda sonradan dava açılamaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/1 ve m. 18/5).
| Belge | Temel işlev | İlam niteliği |
|---|---|---|
| Anlaşamama son tutanağı | Uyuşmazlığın arabuluculukta çözülemediğini ve dava şartının tamamlandığını gösterir | Yok |
| Anlaşma son tutanağı | Sürecin anlaşmayla bittiğini kayda geçirir | Yok |
| Arabuluculuk anlaşma belgesi | Anlaşılan hak ve yükümlülüklerin içeriğini belirler | Şerh alınırsa ya da taraflar, avukatlar ve arabulucu birlikte imzalarsa var (m. 18/2-4) |
İcra edilebilirlik şerhi nasıl alınır?
Dava açılmadan önce arabuluculuğa gidilmişse arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasında gidilmişse davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir ve şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/2).
İnceleme çekişmesiz yargı işidir, dosya üzerinden yapılır ve anlaşmanın arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığıyla sınırlıdır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/3).
Aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme duruşmalı yapılır, başvuruda maktu harç alınır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/3).
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi şerh aranmaksızın ilam niteliğindedir, ticari uyuşmazlıkta avukatlar ile arabulucunun imzası yeterlidir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/4).
Son tutanak ilam niteliğinde mi?
Değildir, ilam niteliği yalnız şartları sağlayan anlaşma belgesine tanınır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/2 ve m. 18/4). Anlaşma son tutanağına dayanarak icra takibi başlatılamaz, takip için şerhli ya da birlikte imzalı anlaşma belgesi gerekir.
Son Tutanak Gizli midir?
Sürecin sonucu gizli değildir, çünkü anlaşamama son tutanağının mahkemeye sunulması kanunen öngörülmüştür, görüşmelerin içeriği ise gizlidir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 4/1 ve m. 18/A-2).
Arabulucu kendisine sunulan bilgi ve belgeleri taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça gizli tutar (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 4/1).
Arabuluculuk daveti, tarafların görüş ve teklifleri, bir vakıanın kabulü ve yalnız arabuluculuk için hazırlanan belgeler sonraki davada delil olarak ileri sürülemez (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 5/1).
Bu bilgiler delil olarak sunulsa bile hükme esas alınmaz, yalnız anlaşmanın icrası için gerekli olduğu ölçüde açıklanabilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 5/3).
Son Tutanak Nereye Gönderilir, Kaç Nüsha Düzenlenir?
Arabulucu son tutanağı düzenleyip durumu derhâl arabuluculuk bürosuna bildirir, taraflara birer örnek verir ve bir örneğini bir ay içinde Arabulucu Bilgi Sistemi üzerinden Genel Müdürlüğe gönderir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-10, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 20/4). Tarafların tutanağı bir yere göndermesi gerekmez, dava açılırken dilekçeye eklenir.
- Büroya bildirim: Faaliyetin sona erdiği derhâl adliye arabuluculuk bürosuna bildirilir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/11).
- Taraflara teslim: Her tarafa son tutanağın bir örneği verilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 20/4).
- Genel Müdürlüğe gönderim: Bir ay içinde Arabulucu Bilgi Sistemi üzerinden gönderilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/4).
- Saklama: Arabulucu tutanağı ve dosyadaki belgeleri beş yıl saklar (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/4).
Kanunda nüsha sayısı yazmaz. Bakanlığın iş, ticaret ve tüketici uyuşmazlıkları için hazırladığı şablonlar tutanağın iki sayfa ve dört nüsha olarak düzenlendiğini belirtir, nüshalar taraflara, arabulucuya ve dosyaya ayrılır (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Dava Şartı Anlaşamama Son Tutanağı).
Son tutanakta maddi hata varsa ne yapılır?
Arabulucu tutanağı düzenleyen kişi olduğu için düzeltmeyi de arabulucu yapar, tarih, kimlik ya da uyuşmazlık konusu gibi alanlardaki hata düzeltilerek yeni örnek taraflara verilir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2).
Uyuşmazlık konusunda eksik kalem varsa düzeltme değil yeni başvuru gerekir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1).
Arabuluculuk Son Tutanağının Yasal Dayanağı
Temel dayanak 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17’dir, dava şartı arabuluculukta m. 18/A ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 eklenir.
İkincil düzenleme Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 20, 22, 24, 25, 26 ve 27’dir (RG 02.06.2018).
- 6325 m. 17: Sona erme halleri, tutanağın düzenlenmesi, imza, beş yıl saklama ve Genel Müdürlüğe gönderim.
- 6325 m. 18: Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi, birlikte imzada ilam niteliği, anlaşılan hususta dava yasağı.
- 6325 m. 18/A: Dilekçeye ekleme, bir haftalık kesin süre, üç haftalık süre, büroya bildirim, katılmayan tarafın yaptırımı, zamanaşımının durması.
- 6325 m. 18/B: Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkında dava şartı, taşınmazda zorunlu şerh.
- 7036 m. 3: İş uyuşmazlıklarında dava şartı, aynı usul kuralları, 2024 değişikliğiyle yarım gider ve yarım vekâlet ücreti.
- 4857 m. 20: İşe iadede bir aylık başvuru ve iki haftalık dava süresi.
Uygulamada Arabuluculuk Son Tutanağı
İşçilik alacağı için dava açacak işçi önce karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurur (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/5).
Büro listeden arabulucu belirler, taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu görevlendirilir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/6).
Taraflar anlaşamazsa arabulucu anlaşamama son tutanağını düzenler ve işçi tutanağın aslını ya da onaylı örneğini dava dilekçesine ekler (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
Kiracı ile kiraya verenin yalnız bir kısım konuda uzlaştığı dosyada ise anlaşılan ve anlaşılamayan hususlar tutanakta ayrı ayrı yazılır, dava yalnız anlaşılamayan kısım için açılır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/7).
Örnek Olay
Bir çalışan işverenden kıdem tazminatı ve fazla çalışma ücreti ister ve başvuru formuna iki kalemi de yazar (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1). Görüşmede taraflar kıdem tazminatında anlaşır, fazla çalışma ücretinde anlaşamaz.
Arabulucu süreci kısmi anlaşmayla sonuçlandırır, hangi talebin anlaşmayla hangisinin anlaşamamayla bittiğini son tutanakta belirtir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 26/7).
Kıdem tazminatı için anlaşma belgesi düzenlenir ve bu konuda artık dava açılamaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/5).
Çalışan fazla çalışma ücreti için son tutanağı ekleyerek iş mahkemesinde dava açar. Büroya başvuru ile tutanak arasındaki süre zamanaşımından sayılmadığı için alacağın hiçbir ayı bu dönemde zamanaşımına uğramaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-15).
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Kalem kalem başvuru: Dava edilecek her alacak başvuru formuna ve tutanağa ayrı yazılır, eksik kalem için yeniden başvuru gerekir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1).
- Tarih: İşe iadede iki haftalık süre tutanağın düzenlendiği tarihten başlar, tebliğden değil (İş Kanunu m. 20/1).
- Dilekçe eki: Tutanağın aslı ya da arabulucu onaylı örneği dilekçeye eklenir, eklenmezse bir haftalık kesin süre gelir (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-2).
- Katılım: İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf giderlerin yarısından sorumludur ve vekâlet ücretinin yarısını alır (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/12).
- İmza: Taraf imzalamasa da tutanak geçerlidir, arabulucu sebebi yazar (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2).
- Gizlilik: Teklif ve kabuller tutanağa yazılmaz, sonraki davada delil olmaz (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 5/1).
- Anlaşma belgesi: Anlaşma varsa ayrı belge düzenlenir, icra için şerh ya da birlikte imza aranır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/2-4).
- Şablon: Adalet Bakanlığının güncel şablonu kullanılır, dayanak maddeleri uyuşmazlık türüne göre seçilir (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Şablonlar).
Çok sayıda dosyada başvuru tarihi, tutanak tarihi ve iki haftalık süreyi elle izlemek hata üretir. Tutanak tarihini dosyaya işleyip dava süresini hesaplayan hukuk otomasyonu sistemleri bu riski azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk son tutanağı nedir? Arabuluculuk faaliyetinin anlaşmayla, anlaşamamayla ya da başka bir nedenle sona erdiğini belgeleyen, arabulucunun düzenlediği tutanaktır (Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 17/2).
Arabuluculuk son tutanağını kim hazırlar? Arabulucu hazırlar, arabulucu ile taraflar, kanuni temsilcileri ya da avukatları imzalar, imzalanmazsa sebebi yazılarak yalnız arabulucu imzalar (m. 17/2).
Anlaşamama son tutanağı dava açmak için gerekli midir? Dava şartı arabuluculukta gereklidir, aslı ya da arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenir (m. 18/A-2).
Son tutanak dilekçeye eklenmezse ne olur? Mahkeme bir haftalık kesin süre verir, sürede sunulmazsa dava karşı tarafa tebliğ edilmeden usulden reddedilir (m. 18/A-2).
Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa ne olur? Dava herhangi bir işlem yapılmadan dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/2).
Son tutanaktan sonra dava açma süresi kaç gün? İşe iadede tutanak tarihinden itibaren iki hafta, diğer alacaklarda özel süre yoktur ve duran zamanaşımı kaldığı yerden işler (İş Kanunu m. 20/1, 6325 sayılı Kanun m. 18/A-15).
Taraf son tutanağı imzalamazsa ne olur? Tutanak geçersiz olmaz, arabulucu imzalanmama sebebini yazar ve tek başına imzalar (m. 17/2).
Son tutanak ile anlaşma belgesi aynı şey midir? Değildir, son tutanak sonucu belgeler, anlaşma belgesi uzlaşılan hak ve yükümlülüklerin içeriğini düzenler ve şerhle ilam niteliği kazanır (m. 17/2, m. 18/1-2).
Son tutanakta tarafların görüşmeleri yazılır mı? Yazılmaz, teklif ve kabuller gizlidir ve sonraki davada delil olarak kullanılamaz (m. 5/1).
Kısmi anlaşmada son tutanak nasıl düzenlenir? Anlaşılan ve anlaşılamayan hususlar tutanakta ayrı ayrı yazılır, dava yalnız anlaşılamayan kısım için açılır (Yönetmelik m. 26/7, m. 18/5).
Son tutanak nereye gönderilir? Arabulucu durumu derhâl büroya bildirir, taraflara birer örnek verir ve bir ay içinde Arabulucu Bilgi Sistemi üzerinden Genel Müdürlüğe gönderir (m. 18/A-10, m. 17/4).
Son tutanak kaç nüsha düzenlenir? Kanunda sayı yoktur, Adalet Bakanlığı şablonları iki sayfa ve dört nüsha olarak düzenler (Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Şablonlar).
İcra edilebilirlik şerhi nereden alınır? Dava öncesinde arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, dava sırasında davanın görüldüğü mahkemeden, taşınmaz uyuşmazlığında taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden (m. 18/2, m. 18/B-3).
Toplantıya katılmayan tarafa ne olur? Son tutanakta belirtilir, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve vekâlet ücretinin yarısı verilir (m. 18/A-11).
Kaynakça
Mevzuat
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 4, 5, 15, 16, 17, 18, 18/A ve 18/B (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği, m. 20, 22, 24, 25, 26 ve 27 (RG 02.06.2018)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 20 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 103 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Şablonlar (dava şartı anlaşma ve anlaşamama son tutanağı, ihtiyari arabuluculuk tutanakları)
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı, Hukuk Uyuşmazlıklarında Dava Şartı Arabuluculuk Anlaşamama Son Tutanağı şablonu
- Resmî Gazete, 02.06.2018, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği
