Bölge Adliye Mahkemesi Nedir?

Bölge Adliye Mahkemesi Nedir?

Son güncelleme

Hukukta BAM, “Bölge Adliye Mahkemesi”nin kısaltmasıdır. Adli yargıda ilk derece mahkemesi ile Yargıtay arasında yer alan ikinci derece mahkemedir ve uygulamada “istinaf mahkemesi” olarak da anılır. BAM, ilk derece mahkemesinin kesin olmayan kararlarını hem maddi vakıa hem de hukuk yönünden denetler; gerekirse kararı kaldırıp davayı kendisi yeniden karara bağlar. Hukuk davalarında istinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. 2026 yılında açılan davalarda istinaf sınırı 50.000 TL, BAM kararlarına karşı temyiz sınırı 682.000 TL’dir.

BAM mahkemesi nedir, neden kuruldu?

Türkiye’de uzun yıllar iki dereceli bir yargı sistemi uygulandı: ilk derece mahkemesi ve Yargıtay. Bu sistemde Yargıtay hem hukuki denetim yapıyor hem de dosyaların önemli bir kısmında fiilen vakıa denetimine giriyordu. Sonuç, Yargıtay’ın ağır iş yükü ve bozma-yeniden yargılama döngüsü nedeniyle uzayan davalardı.

2004 yılında kabul edilen 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, üç dereceli bir sisteme geçişi öngördü: ilk derece, istinaf ve temyiz. Kanun 1 Haziran 2005’te yürürlüğe girdi (m. 55) ve Adalet Bakanlığının bölge adliye mahkemelerini en geç iki yıl içinde kurmasını öngördü (geçici m. 2). Ancak fiziki mekân, hâkim ve personel eksikliği nedeniyle BAM’lar ancak 20 Temmuz 2016’da göreve başlayabildi.

İstinaf sisteminin temel amacı şudur: Hatalı bir ilk derece kararı, dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilmeden mümkün olduğunca BAM’da düzeltilsin; Yargıtay ise içtihat birliğini sağlamaya odaklansın.

Ankara BAM’ın faaliyet raporu da bu farkı vurgular: Eski sistemde Yargıtay’ın bozduğu dosya ilk derece mahkemesine döner, yeniden karar verilir ve gerekirse tekrar temyiz edilirdi. İstinaf sisteminde ise BAM eksik delili kendisi toplayabilir, hatalı kararı kaldırıp doğru hükmü kendisi kurabilir. Böylece dosyaların daha kısa sürede kesinleşmesi hedeflenir.

Öğretide sistemin başarısının iki koşula bağlı olduğu belirtilir. Birincisi, BAM’ların yeterli sayıda ve uzmanlaşmış hâkimle çalışmasıdır. İkincisi, Yargıtay’ın BAM’ların vakıa denetimi alanına girmeden içtihat birliğini sağlamaya odaklanmasıdır. Aksi hâlde yargıda “iki başlılık” doğabileceği ve istinaftan beklenen hızın kaybolacağı uyarısı yapılmaktadır (Atay Coşkun, 2018).

Bölge adliye mahkemeleri hangi illerde? BAM yargı çevreleri listesi

Bölge adliye mahkemeleri her ilde değil, birden fazla ili kapsayan bölge merkezlerinde kuruludur. Bir ilk derece mahkemesinin kararı, o ilin bağlı olduğu BAM’a gider. 2 Eylül 2024’ten bu yana 17 BAM faaliyettedir. Her BAM’ın yargı çevresindeki iller ve faaliyete geçiş tarihleri şöyledir:

BAM Yargı çevresindeki iller Faaliyete geçiş
Adana BAM Adana, Hatay, Mersin, Osmaniye 05.09.2017
Ankara BAM Ankara, Çankırı, Eskişehir, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir 20.07.2016
Antalya BAM Antalya, Burdur, Isparta 20.07.2016
Bursa BAM Bursa, Balıkesir, Bilecik, Kütahya, Yalova 05.09.2017
Denizli BAM Denizli, Muğla, Uşak 02.09.2024
Diyarbakır BAM Diyarbakır, Batman, Bingöl, Elazığ, Mardin, Siirt, Şırnak 02.09.2019
Erzurum BAM Erzurum, Ağrı, Ardahan, Bayburt, Erzincan, Iğdır, Kars, Tunceli 20.07.2016
Gaziantep BAM Gaziantep, Adıyaman, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Şanlıurfa 20.07.2016
İstanbul BAM İstanbul 20.07.2016
İzmir BAM İzmir, Aydın, Manisa 20.07.2016
Kayseri BAM Kayseri, Nevşehir, Niğde, Sivas, Yozgat 02.09.2019
Konya BAM Konya, Afyonkarahisar, Aksaray, Karaman 03.09.2018
Sakarya BAM Sakarya, Bartın, Bolu, Düzce, Kocaeli, Zonguldak 03.09.2018
Samsun BAM Samsun, Amasya, Çorum, Ordu, Sinop, Tokat 20.07.2016
Tekirdağ BAM Tekirdağ, Çanakkale, Edirne, Kırklareli 02.09.2024
Trabzon BAM Trabzon, Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize 02.09.2019
Van BAM Van, Bitlis, Hakkari, Muş 02.09.2019

Tablo, Kayseri BAM’ın yayımladığı bölge adliye mahkemeleri yargı çevresi listesine, HSK’nın 03.07.2024 tarihli ve 1269 sayılı kararıyla Denizli ve Tekirdağ BAM için yapılan değişiklikler işlenerek hazırlanmıştır. Bu kararla Denizli Antalya’dan, Muğla ve Uşak İzmir’den, Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli İstanbul’dan, Çanakkale ise Bursa’dan ayrılmıştır.

BAM yargı çevresini kim belirler, değişirse dosya ne olur?

Bölge adliye mahkemeleri, bölgelerin coğrafi durumu ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur. Yargı çevrelerinin belirlenmesine, değiştirilmesine veya bir BAM’ın kaldırılmasına ise Bakanlığın önerisi üzerine HSK karar verir. Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır (5235 s.K. m. 25).

Yargı çevresi değiştiğinde görülmekte olan dosyalar için bir geçiş kuralı vardır. Değişikliğin uygulanması için Resmî Gazete’de belirlenen tarihten önce verilmiş ilk derece kararlarının istinaf incelemesinde, karar tarihinde yetkili olan BAM, yargı çevresi değişti gerekçesiyle yetkisizlik kararı veremez. Yargı çevresi değişmeden önce istinaf incelemesinden geçmiş bir dosya yeniden istinafa gelirse, ilk incelemeyi yapan BAM tarafından sonuçlandırılır (5235 s.K. ek m. 1). Örneğin Muğla, İzmir BAM’dan Denizli BAM’a bağlanmadan önce Muğla’daki bir ilk derece mahkemesinin verdiği kararın istinaf incelemesinde İzmir BAM yetkisizlik kararı veremez.

BAM’da hangi daireler ve kurullar bulunur?

Bir bölge adliye mahkemesi; başkanlık, ceza daireleri başkanlar kurulu, hukuk daireleri başkanlar kurulu, daireler, BAM Cumhuriyet başsavcılığı, BAM adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur (5235 s.K. m. 26). Her BAM’da en az üç hukuk ve en az iki ceza dairesi bulunur. Daire sayısı gerektiğinde Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK tarafından artırılıp azaltılabilir (m. 29).

  • Başkanlık: Her BAM’da bir başkan bulunur (m. 27). Başkan mahkemeyi temsil eder, başkanlar kurullarına ve adalet komisyonuna başkanlık eder, mahkemenin düzenli çalışmasını sağlar ve bir daire kendi üyeleriyle toplanamadığında diğer dairelerden üye görevlendirir (m. 34).
  • Hukuk daireleri: İlk derece hukuk mahkemelerinin kesin olmayan hüküm ve kararlarına karşı yapılan başvuruları inceler. Ayrıca yargı çevresindeki ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözer. Yetkili mahkemenin davaya bakmasına fiilî veya hukukî bir engel çıktığında ya da iki mahkemenin yargı sınırında tereddüt olduğunda, davanın başka bir hukuk mahkemesine nakline veya yetkili mahkemenin tayinine karar verir (m. 36).
  • Ceza daireleri: İlk derece ceza mahkemelerinin kesin olmayan hüküm ve kararlarına karşı yapılan başvuruları inceler. Yargı çevresindeki ceza mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözer ve hâkimlerin davayı görmesine engel çıktığında davanın nakline karar verir (m. 37).
  • Daireler arasındaki iş bölümü: Gelen işlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak HSK tarafından belirlenir (m. 35). Örneğin Ankara BAM’da aile, iş, tüketici, ticaret, icra-iflas, kira, kadastro ve trafik kazası tazminatı uyuşmazlıkları farklı hukuk dairelerine ayrılmıştır.
  • Hukuk daireleri başkanlar kurulu ve ceza daireleri başkanlar kurulu: BAM başkanı ile ilgili dairelerin başkanlarından oluşur (m. 28). Daireler arasındaki iş bölümü uyuşmazlıklarını karara bağlar. BAM dairelerinin benzer olaylarda verdiği kesin kararlar arasında ya da başka bir BAM’ın kesin kararlarıyla uyuşmazlık varsa, bu uyuşmazlığın giderilmesini kendi görüşünü de ekleyerek Yargıtay’dan ister. Kurul bunu re’sen yapabileceği gibi, ilgili dairenin, Cumhuriyet başsavcısının veya istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların gerekçeli istemi üzerine de yapar. İstem hukuk davalarında Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesine, ceza davalarında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletilir (m. 35). Ceza tarafında Cumhuriyet başsavcılığının itirazlarını da (CMK m. 308/A) karara bağlar.
  • BAM Cumhuriyet başsavcılığı: Cumhuriyet başsavcısı, başsavcıvekili ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısından oluşur (m. 30). Ceza davalarına ilişkin dosyaların duruşmalarına katılır, ceza dairesi kararlarına karşı gerektiğinde kanun yollarına başvurur ve dairelerin kesin kararları arasındaki uyuşmazlığın giderilmesi için başkanlar kuruluna başvurur (m. 40, 41).
  • Adalet komisyonu: BAM başkanı, HSK’nın daire başkanları arasından belirlediği bir asıl üye ve BAM Cumhuriyet başsavcısından oluşur. Hâkim ve savcılar dışındaki personelle ilgili işleri yürütür (m. 31, 42).
  • Müdürlükler: Başkanlıkta, dairelerde, başsavcılıkta ve adalet komisyonunda birer yazı işleri müdürlüğü bulunur (m. 32).
  • Bilirkişilik bölge kurulu: BAM yargı çevresi esas alınarak kurulur; bilirkişi listelerini hazırlar ve bilirkişilerin denetimini yapar.

Dosya yanlış hukuk dairesine giderse ne olur?

İstinaf incelemesi için dosya kendisine gönderilen hukuk dairesi, bir ay içinde yapacağı ön incelemede iş bölümü bakımından kendisini görevli görmezse, dosyayı gerekçesiyle birlikte görevli olduğunu düşündüğü daireye gönderir. Bir aylık süre geçtikten sonra veya duruşma günü verilmiş dosyada gönderme kararı verilemez.

Dosyanın gönderildiği daire de iki hafta içinde yapacağı ön incelemede kendisini görevli görmezse, varsa geçici hukuki koruma taleplerini karara bağlayarak dosyayı hukuk daireleri başkanlar kuruluna gönderir. İki haftalık süreden sonra gönderme kararı verilemez. Kurulun iş bölümüne ilişkin kararı kesindir (5235 s.K. m. 35/A).

BAM üyesi ne demek?

Her BAM dairesinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur (5235 s.K. m. 29). “BAM üyesi” ifadesi, bir bölge adliye mahkemesi dairesinde görev yapan üye hâkimi anlatır. Daire üyeleri, en az birinci sınıfa ayrılmış ve bu sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adli yargı hâkim ve savcıları arasından HSK tarafından atanır. BAM başkanı ve daire başkanları ise birinci sınıf hâkim ve savcılar arasından atanır (m. 43).

Üyenin görevleri kanunda sayılmıştır (m. 39):

  • Daire başkanının verdiği dosyaları inceleyip heyete sunmak, rapor hazırlamak ve kararları yazmak
  • Dairedeki duruşma ve müzakerelere katılmak
  • Dairenin düzenli çalışmasında ve işlerin makul sürede sonuçlanmasında daire başkanına yardım etmek

Her daire bir başkan ve iki üyenin katılmasıyla toplanır; görüşmeler gizli yapılır ve kararlar çoğunlukla verilir. Üye sayısı yeterliyse iş yoğunluğuna göre bir dairede birden fazla heyet oluşturulabilir (m. 46). Hukuk dairelerinde inceleme, davanın özelliğine göre heyetçe veya görevlendirilen bir üye tarafından yapılır (HMK m. 354).

BAM dosyası nedir?

İstinaf başvurusu üzerine BAM’a gönderilen dosya, ilgili dairede yeni bir esas numarası alır. “BAM dosyası” ifadesi, ilk derece dosyasının istinaf aşamasındaki bu hâlini anlatır.

BAM ile Yargıtay arasındaki fark nedir?

BAM sık sık Yargıtay ile karıştırılır. İkisinin rolü farklıdır:

Ölçüt Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Yargıtay
Yargı kolu Adli yargı Adli yargı
Derece İkinci derece (istinaf) Üçüncü derece (temyiz)
Denetim türü Maddi vakıa ve hukuk denetimi Hukuki denetim
Karar biçimi İstinaf başvurusunun esastan reddi veya kararın kaldırılması Onama veya bozma
Dayanak 5235 s. Kanun, HMK m. 341-360, CMK m. 272-285 2797 s. Yargıtay Kanunu, HMK m. 361 vd., CMK m. 286 vd.

İdari yargıda istinaf görevini ise bölge idare mahkemeleri yürütür. Bu mahkemelere ilişkin kanun 2014’te çıkmış; bölge idare mahkemeleri de BAM’larla aynı gün, 20 Temmuz 2016’da fiilen faaliyete geçmiştir.

Bu ayrım terminolojide de önemlidir. BAM ilk derece kararını doğru bulduğunda “onama” değil, istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verir. Kararı hatalı bulduğunda ise “bozma” değil, kararın kaldırılması kararı verir ve çoğu durumda yeni hükmü kendisi kurar (Atay Coşkun, 2018).

BAM’a (istinafa) nasıl başvurulur?

Hukuk yargılamasında istinaf, HMK’nın 341-360. maddelerinde düzenlenmiştir. Türk hukuku “dar istinaf” sistemini benimsemiştir: BAM ilk derece yargılamasını baştan tekrarlamaz; ilk derecede ileri sürülen vakıa ve deliller üzerinden, istinaf dilekçesinde gösterilen sebeplerle sınırlı bir denetim yapar. Geniş istinafta ise yargılama, yeni vakıa ve delillere de açık biçimde yeniden yapılır (Yılmaz, 2005; Özekes, 2008; Atay Coşkun, 2018).

Hangi kararlar istinaf edilebilir?

İlk derece mahkemelerinin şu kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 341/1):

  • Nihai kararlar
  • İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ile karşı tarafın yokluğunda verilen bu kararlara yapılan itiraz üzerine verilen kararlar

Miktar veya değeri kanundaki parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 341/2). Alacağın bir kısmı dava edilmişse kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (HMK m. 341/3). Alacağın tamamı dava edilmişse, asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü sınırı geçmeyen taraf istinafa başvuramaz (HMK m. 341/4).
Sınır her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artar ve hangi yılın sınırının uygulanacağını davanın açıldığı tarih belirler (HMK ek m. 1). 2026’da açılan davalar için istinaf sınırı 50.000 TL, temyiz sınırı 682.000 TL’dir. Yıllara göre tablo, hesap yöntemi, kısmi dava ve senetle ispat sınırı istinaf sınırı sayfasında anlatılır.

İstinaf süresi kaç gündür?

İstinaf süresi, ilamın usulen tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Süre hak düşürücüdür; geçirilirse ilk derece kararı kesinleşir.

İstinaf dilekçesinde başvuru sebepleri ve gerekçesi mutlaka gösterilmelidir. Gerekçe gösterilmezse BAM yalnızca kamu düzeni yönünden inceleme yapabilir (HMK m. 355). Süresi geçmiş veya kesin bir karara yönelik başvuruyu ilk derece mahkemesi de reddedebilir; bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (HMK m. 346).

Adli tatilde istinaf süresi işler mi?

Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar, 31 Ağustos’ta sona erer (HMK m. 102). Adli tatile tabi dava ve işlerde istinaf süresinin bitimi tatile rastlarsa, süre ayrıca bir karara gerek olmaksızın tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (HMK m. 104).

Bu uzatma, HMK 103’te sayılan ve adli tatilde de görülen dava ve işlerde uygulanmaz. Bunlar arasında ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki korumalar; nafaka, soybağı, velayet ve vesayet davaları; işçilerin iş sözleşmesinden doğan davaları; iflas ve konkordato işleri; çekişmesiz yargı işleri ve ivedi olduğu belirtilen dava ve işler yer alır.

Adli tatil sırasında da istinaf dilekçesi ve cevap dilekçesi verilebilir, tebligat yapılabilir ve dosya BAM’a gönderilebilir (HMK m. 103/3).

İstinaf dilekçesi nasıl yazılır, nereye verilir?

İstinaf başvurusu dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir (HMK m. 342/1). Dilekçede şu hususlar bulunur (HMK m. 342/2):

  • Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresleri
  • Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri
  • Kararın hangi mahkemeden verildiği, tarihi ve sayısı
  • Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih
  • Kararın özeti
  • Başvuru sebepleri ve gerekçesi
  • Talep sonucu
  • Başvuranın, kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası

Dilekçe başvuranın kimliğini, imzasını ve kararı yeterince belli edecek kayıtları taşıyorsa, diğer unsurlar eksik olsa bile reddedilmez; HMK 355 çerçevesinde inceleme yapılır (HMK m. 342/3).

Dilekçe kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir. Başka bir mahkemeye verilen dilekçe kayda alınır ve kararı veren mahkemeye gönderilir. Dosya, dilekçede gösterilen daireyle bağlı kalınmaksızın ilgili BAM’a gönderilir (HMK m. 343).

İstinaf başvurusu kararın icrasını durdurur mu?

Hayır. İstinaf yoluna başvurmak kararın icrasını durdurmaz; İcra ve İflas Kanunu’nun icranın geri bırakılmasına ilişkin 36. maddesi saklıdır. Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m. 350/1). Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mallara ilişkin ayni haklara dair kararlar ise kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2).

Katılma yoluyla istinaf nedir? Karşı taraf istinafa giderse ne yapılır?

İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap verebilir (HMK m. 347). İstinaf dilekçesi tebliğ edilen taraf, kendi başvuru hakkı bulunmasa veya başvuru süresini kaçırmış olsa bile, cevap dilekçesiyle katılma yoluyla istinafa başvurabilir. Asıl başvuran buna iki hafta içinde cevap verebilir (HMK m. 348/1).

Asıl başvuran başvurusundan feragat ederse veya başvuru BAM tarafından esasa girilmeden reddedilirse, katılma yoluyla yapılan başvuru da reddedilir (HMK m. 348/2).

İstinaf yoluna başvurma hakkından, ilam tebliğ edilmeden önce feragat edilemez. Başvurudan sonra feragat edilirse başvuru reddedilir (HMK m. 349).

BAM’a dosya gönderme: dosya BAM’a gitmeden önce ne olur?

İstinaf dilekçesi verildikten sonra dosya hemen BAM’a gitmez. İlk derece mahkemesi önce bazı hususları kendisi kontrol eder (HMK m. 344-347):

  1. Harç ve giderler: İstinaf dilekçesi verilirken harçlar ve tebliğ giderleri dâhil tüm giderler ödenir. Eksik olduğu sonradan anlaşılırsa kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve tamamlanmazsa başvurudan vazgeçilmiş sayılacağını yazılı olarak bildirir. Süre içinde tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir (HMK m. 344).
  2. Süre ve kesinlik: Dilekçe süre geçtikten sonra verilmişse veya karar kesinse, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir. Bu karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (HMK m. 346).
  3. Tebliğ ve cevap: İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir (HMK m. 347/1-2).
  4. Gönderme: Dilekçeler verildikten veya süreleri geçtikten sonra dosya, dizi listesine bağlı olarak ilgili BAM’a gönderilir (HMK m. 347/3).

İlk derece mahkemesi eksikliği fark etmeden dosyayı göndermişse, BAM dosyayı eksikliğin giderilmesi için ilk derece mahkemesine geri çevirebilir (İstanbul BAM 20. HD, E. 2017/165, K. 2017/268; Atay Coşkun, 2018’den naklen). Ankara BAM’ın 2024 istatistiklerinde “geri çevirme” kararları ayrı bir kalem olarak izlenmektedir.

BAM dosyayı nasıl inceler?

İnceleme iki aşamada yürür.

1. Ön inceleme (HMK m. 352). BAM dosya üzerinden, öğretide kabul edildiği üzere şu sırayla bakar (Akkaya, 2009):

  1. İncelemenin başka bir daireye ait olup olmadığı
  2. Kararın kesin olup olmadığı
  3. Başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı
  4. Başvuru şartlarının (harç, gider, vekâletname) yerine getirilip getirilmediği
  5. Başvuru sebeplerinin veya gerekçenin gösterilip gösterilmediği

Ön inceleme heyetçe veya görevlendirilen bir üye tarafından yapılır; ön inceleme sonundaki karar heyetçe verilir (HMK m. 352/2). Eksiklik yoksa dosya incelemeye alınır (HMK m. 352/3).

2. Esastan inceleme. Kural duruşma yapılmasıdır (HMK m. 356). Ancak HMK 353 iki grup hâlde duruşmasız karar verilmesine izin verir:

  • Esasa girmeden kaldırma ve geri gönderme (m. 353/1-a): Davaya bakması yasak hâkimin karar vermesi, haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakması, görev veya yetki konusunda hatalı karar, dava şartı eksikliği, usule aykırı açılmamış sayılma, birleştirme veya ayırma kararı ile uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması. Bu kararlar kesindir.
  • Esas hakkında duruşmasız karar (m. 353/1-b): Kararın usul ve esas yönünden doğru olması hâlinde başvurunun esastan reddi; kanunun olaya uygulanmasında veya gerekçede hata varsa düzelterek yeniden hüküm; yargılamadaki eksiklik duruşma yapılmadan tamamlanabiliyorsa eksikliğin giderilip yeniden esas hakkında karar.

Son bent 22.07.2020 tarihli 7251 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Eski metin, delillerin “hiç toplanmadan” veya “hiç değerlendirilmeden” karar verilmesini arıyordu ve öğretide uygulamanın bu ifadeyi geniş yorumladığı belirtiliyordu (Atay Coşkun, 2018). Yeni metin ölçütü, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmaması veya değerlendirilmemesi olarak belirlemiş ve talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemesini de kaldırma sebepleri arasına almıştır.

Bu hâller dışında inceleme duruşmalı yapılır. Duruşma sonunda BAM, istinaf başvurusunu esastan reddetmek veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dâhil gerekli kararları verir (HMK m. 356).

BAM’da duruşma yapılır mı?

BAM duruşma açmaya karar verirse taraflara davetiye gönderilir. Davetiyede, duruşmada hazır bulunmazlarsa tahkikatın yokluklarında yapılarak karar verileceği belirtilir. İstinafa başvuran tarafa çıkarılan davetiyede ayrıca, tahkikat için BAM’ın belirlediği giderin, iki haftadan az olmamak üzere verilecek kesin süre içinde avans olarak yatırılması gerektiği açıkça yazılır (HMK m. 358/1).

Gider süresinde yatırılmışsa ve taraflar mazeretsiz olarak duruşmaya gelmezse, tahkikat yokluklarında yapılarak karar verilir. Gider süresinde yatırılmazsa dosyanın mevcut durumuna göre karar verilir; öngörülen tahkikat yapılmadan karar verilmesi mümkün değilse başvuru reddedilir (HMK m. 358/3).

Başvuran, kabul edilebilir bir mazerete dayanarak duruşmaya gelemediğini bildirirse yeni bir duruşma günü belirlenir ve taraflara bildirilir (HMK m. 358/2).

Kötüniyetli istinaf başvurusunun yaptırımı nedir?

Yalnızca kararın kesinleşmesini geciktirmek için yapılan başvurulara karşı da kanunda bir yaptırım vardır. HMK 351’in yollamasıyla HMK 329 uygulanır: kötüniyetli başvuran, karşı tarafın vekiliyle kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamı veya bir kısmını ödemeye ve ayrıca disiplin para cezasına mahkûm edilebilir. Bu duruma vekil sebep olmuşsa disiplin para cezası vekile uygulanır.

BAM her şeyi inceler mi? İnceleme sınırı ve kamu düzeni

BAM incelemesini istinaf dilekçesindeki sebeplerle sınırlı yapar; ancak kamu düzenine aykırılığı kendiliğinden gözetir (HMK m. 355). Görevsiz mahkemede karar verilmesi veya davaya bakması yasak hâkimin hüküm kurması bu kapsamdaki tipik örneklerdir. Kamu düzeni kavramının ne kadar geniş yorumlanacağı tartışmalıdır; öğretide bu kavramın dar tutulması, aksi hâlde dar istinaf sisteminin amacının kaybolacağı savunulmaktadır (Aktepe Artık, 2018).

BAM’da yeni delil sunulabilir mi? Yapılamayacak işlemler

HMK 357, istinafın ilk derece yargılamasının yerine geçmemesi için bazı işlemleri yasaklar:

  • Karşı dava açılamaz, müdahale talebinde bulunulamaz, ıslah yapılamaz.
  • Kural olarak davaların birleştirilmesi istenemez.
  • İlk derecede ileri sürülmeyen yeni vakıalara ve delillere dayanılamaz. İstisna olarak, ilk derecede usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple gösterilemeyen deliller BAM’da incelenebilir.
  • BAM için yetki sözleşmesi yapılamaz.

Bu yasaklar avukat açısından açık bir mesaj taşır: Dava malzemesinin tamamı ilk derecede ortaya konulmalıdır. “Nasılsa istinafta tamamlarız” yaklaşımı çoğu zaman sonuç vermez.

BAM hangi kararları verir?

Karar Ne zaman verilir Sonuç
Başvurunun esastan reddi İlk derece kararı usul ve esas yönünden doğruysa Karar temyize açık değilse kesinleşir
Düzelterek esastan ret / yeniden hüküm Kanunun uygulanmasında veya gerekçede hata varsa Yeni hüküm fıkrası kurulur
Kaldırma ve gönderme HMK 353/1-a’daki ağır usul hataları varsa Dosya ilk derece veya görevli/yetkili mahkemeye gider; karar kesindir
Kaldırma ve yeniden esas hakkında karar Duruşmalı inceleme sonunda karar hatalı bulunursa BAM davayı kendisi karara bağlar

BAM, başvurunun esastan reddi kararında istinaf sebeplerini özetleyip ret sebeplerini açıklamak kaydıyla, kararın hukuka uygunluk gerekçesini göstermekle yetinebilir (HMK m. 359/3). Temyizi mümkün olmayan BAM kararları ilk derece mahkemesince, temyizi mümkün olanlar ise BAM tarafından kendiliğinden tebliğe çıkarılır (HMK m. 359/4).

Ceza davalarında BAM ne yapar?

Ceza muhakemesinde istinaf, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 272-285. maddelerinde düzenlenir. İlk derece mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulabilir; on beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler ise BAM tarafından re’sen incelenir (CMK m. 272/1). Hapis cezasından çevrilenler hariç 15.000 TL dâhil adli para cezasına mahkûmiyet, üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat ve kanunda kesin olduğu yazılı hükümler istinaf edilemez (m. 272/3).

Süre: İstinaf, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (m. 273/1). Sanığın başvuru nedenlerini göstermemesi incelemeye engel olmaz (m. 273/4). Süresinde yapılan başvuru hükmün kesinleşmesini engeller (m. 275/1).

BAM’ın verebileceği kararlar: BAM ceza dairesi istinaf başvurusunu esastan reddedebilir, hukuka aykırılığı düzelterek esastan reddedebilir, hükmü bozarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilir veya davayı kendisi yeniden görüp hüküm kurabilir (m. 280). İstinafa yalnızca sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm önceki cezadan ağır olamaz (m. 283). BAM kararlarına karşı direnilemez (m. 284).

HAGB kararları: 7499 sayılı Kanun’la HAGB kararlarına karşı itiraz yolu kaldırılmış, yerine istinaf yolu açılmıştır (CMK m. 231/12). Öğretide bu değişikliğin, HAGB kararındaki vakıa tespitlerinin hukuk mahkemesini bağlayıp bağlamayacağı tartışmasını da etkilediği belirtilmektedir (Bildir, 2025).

Kesin kararlara itiraz: BAM ceza dairelerinin kesin kararlarına karşı BAM Cumhuriyet başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Daire itirazı yerinde görmezse dosya ceza daireleri başkanlar kuruluna gider ve kurulun kararı kesindir (m. 308/A).

BAM kararı kesin mi? Temyiz ve kesinleşme

BAM kararı her zaman son durak değildir. Temyiz yolu açık olan kararlara karşı Yargıtay’a başvurulabilir:

  • Hukuk davalarında: BAM’ın temyizi kabil nihai kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde temyize gidilebilir; davada haklı çıkan taraf da hukuki yararı varsa temyiz yoluna başvurabilir (HMK m. 361). HMK 362/1’e göre parasal sınırı (2026’da açılan davalar için 682.000 TL) geçmeyen davalar, sulh hukuk mahkemesinin görevine giren davaların önemli bir kısmı, çekişmesiz yargı işleri, geçici hukuki korumalar ve HMK 353/1-a kapsamında verilen kaldırma kararları gibi kararlar temyiz edilemez.
  • Ceza davalarında: BAM ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir (CMK m. 286/1). Temyize kapalı kararlar ve bunların istisnaları aşağıda ayrı başlıkta anlatılmıştır.

2026 değişikliği (HMK 362/3): 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la HMK 362’ye yeni bir fıkra eklenmiştir. Buna göre BAM’ın istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında verdiği kararın kabul edilen ya da reddedilen kısmı, istinaf parasal sınırının (HMK m. 341/2) üzerindeyse temyiz edilebilir. Ancak temyiz sınırının altında kalan bu kararla ilk derece kararı arasındaki fark istinaf sınırını geçmiyorsa ya da karar yalnızca yargılama gideri veya vekâlet ücretine ilişkinse temyiz yoluna başvurulamaz.

Temyiz yolu kapalı olan BAM kararları kesinleşir. Ankara BAM’ın 2024 istatistiklerine göre hukuk dairelerinin o yıl verdiği 97.782 karardan 18.615’i temyiz incelemesi için Yargıtay’a gönderilmiştir.

Kanun yararına temyiz: İlk derece mahkemelerinin kesin kararları ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlarına karşı, taraflar değil, Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına temyiz yoluna başvurabilir. Bu yolla verilen bozma kararı, kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz (HMK m. 363).

Ceza davasında BAM kararı temyiz edilebilir mi?

BAM ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir (CMK m. 286/1). Ancak CMK 286/2 geniş bir istisna listesi öngörür. Örneğin ilk derecede verilen beş yıl veya daha az hapis cezası ile adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi, beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan BAM kararları ve on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin esastan ret kararları temyiz edilemez. Hakaret (TCK m. 125/3), halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (m. 216) ve silahlı örgüt (m. 314) gibi CMK 286/3’te sayılan suçlarda bu sınırlama uygulanmaz. Temyiz yalnızca hükmün hukuka aykırı olmasına dayanabilir (m. 288).

İstinaf başvurusundan önce nelere dikkat edilmeli? Kontrol listesi

Dilekçeyi göndermeden önce şu noktalar kontrol edilmelidir:

  1. Kesinlik sınırı: Davanın açıldığı yıldaki istinaf ve temyiz sınırı kontrol edildi mi? Kısmi davada alacağın tamamı esas alındı mı (HMK m. 341/3)?
  2. Süre: İki haftalık süre, kararın usulüne uygun tebliğ tarihinden itibaren doğru hesaplandı mı?
  3. Adli tatil: Sürenin bitimi adli tatile rastlıyorsa, dava HMK 103’te sayılan ve adli tatilde de görülen işlerden mi?
  4. Dilekçe içeriği: Dilekçe HMK 342/2’deki unsurları, özellikle kararın özetini ve talep sonucunu içeriyor mu?
  5. Gerekçe: Her istinaf sebebi, ilk derece kararının hangi kısmına yöneldiği belirtilerek ayrı ayrı yazıldı mı?
  6. Delil sınırı: İlk derecede gösterilip incelenmeyen deliller ayrıca vurgulandı mı? Yeni delil sunuluyorsa mücbir sebep gösterildi mi?
  7. Harç ve gider: İstinaf harçları ve tebliğ giderleri eksiksiz yatırıldı mı?
  8. İcra: Kararın icrası durdurulmak isteniyorsa, İİK 36 uyarınca icranın geri bırakılması ayrıca talep edildi mi (HMK m. 350)?

Sık sorulan sorular

BAM ne demek? BAM, Bölge Adliye Mahkemesi demektir. Adli yargıda ilk derece mahkemesi ile Yargıtay arasındaki istinaf mercidir ve 20 Temmuz 2016’dan beri faaliyettedir.

BAM ile istinaf mahkemesi aynı şey mi? Evet. “İstinaf mahkemesi” gündelik kullanımdır; kanundaki adı bölge adliye mahkemesidir (5235 sayılı Kanun).

Hukuk davasında istinaf süresi kaç gündür? İlamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Süre hak düşürücüdür.

Ceza davasında istinaf süresi kaç gündür? Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1).

BAM kararına karşı temyize gidilir mi? Dava değeri temyiz sınırını geçiyorsa BAM kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Yargıtay’a başvurulur (HMK m. 361/1, m. 362/1-a). 2026’da açılan davalar için bu sınır 682.000 TL’dir, güncel tutarlar istinaf sınırı sayfasında yer alır.

BAM kararı kesin midir? Her zaman değil. Temyiz sınırını aşan veya kanunda temyize açık sayılan kararlara karşı iki hafta içinde Yargıtay’a gidilebilir. Diğerleri tebliğle kesinleşir.

BAM’da yeni delil sunulabilir mi? Kural olarak hayır (HMK m. 357). İlk derecede gösterildiği hâlde incelenmeyen veya mücbir sebeple sunulamayan deliller istisnadır.

BAM onama kararı verir mi? Hayır. BAM doğru bulduğu karar için “istinaf başvurusunun esastan reddi”, hatalı bulduğu karar için “kaldırma” kararı verir. Onama ve bozma Yargıtay’a özgü kavramlardır.

Kaç tane bölge adliye mahkemesi var? 2024’ten itibaren 17 BAM faaliyettedir.

BAM kaç hâkimle karar verir? Her daire bir başkan ve iki üyenin katılmasıyla, yani üç hâkimle toplanır ve çoğunlukla karar verir (5235 s.K. m. 46). Hukuk dairelerinde inceleme heyetçe veya görevlendirilen bir üye tarafından yapılabilir (HMK m. 354).

BAM üyesi kimdir? Bir bölge adliye mahkemesi dairesinde görev yapan üye hâkimdir. Üyeler, en az birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar arasından HSK tarafından atanır (5235 s.K. m. 43).

BAM ile BİM arasındaki fark nedir? BAM adli yargının, Bölge İdare Mahkemesi (BİM) ise idari yargının istinaf mercidir.

Kaynakça

Mevzuat ve resmî belgeler

  • 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun (m. 25-46, 55, ek m. 1, geçici m. 2)
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, RG 04.02.2011, S. 27836 (m. 102-104, 341-363, ek m. 1)
  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 231, 272-288, 308/A)
  • 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun, m. 20 (HMK ek m. 1/2 değişikliği); 22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanun (HMK 341, 353, 356, 358, 359 değişiklikleri); 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun, m. 25 (HMK 362/3)
  • 7 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanun, m. 13 (5235 s.K. m. 35/A)
  • Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 585) — 2025 yılı yeniden değerleme oranı
  • Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı, 2024 Yılı Faaliyet Raporu — rapor

Kitap ve makaleler

  • Akkaya, Tolga: Medeni Usul Hukukunda İstinaf, Yetkin Yayınları, Ankara 2009.
  • Aktepe Artık, Sezin: “İstinaf Kanun Yolunda Kamu Düzeni Kavramı”, TBB Dergisi, S. 134, 2018 — makale
  • Atay Coşkun, Ayşegül: “İstinaf Yargılaması”, TBB Dergisi, 2018, S. 135, s. 261-308 — makale
  • Bildir, Murat: “Hukuk Mahkemesinin Bekletici Sorun Kararı Üzerine Ceza Mahkemesinde Verilen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Etkisi”, TBB Dergisi, 2025, S. 177, s. 79-126 — makale
  • Özekes, Muhammet: Sorularla Medeni Usul Hukukunda Yeni Kanun Yolu Sistemi (İstinaf ve Temyiz), TBB Yayınları No: 134, Ankara 2008.
  • Yılmaz, Ejder: Medeni Yargıda İstinaf, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2005.

Yargı çevreleri için resmî kaynaklar

  • Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi, “Bölge Adliye Mahkemeleri Yargı Çevresi” — sayfa
  • HSK’nın 03.07.2024 tarihli ve 1269 sayılı kararı (Denizli ve Tekirdağ BAM yargı çevreleri) — karar
  • Antalya Bölge Adliye Mahkemesi, “Yargı Çevresi” — sayfa
  • Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi, “Yargı Çevresi” — sayfa
Share this post