Bilirkişi Raporu Nedir?
Bilirkişi raporu, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuda mahkemenin görevlendirdiği uzmanın, kendisine sorulan sorulara verdiği gerekçeli ve yazılı cevaptır. Hukuk yargılamasında dayanağı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 266-287. maddeleri ile 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’dur. Rapor hâkimi bağlamaz; hâkim onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Taraflar raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir.
Yazıdaki açıklamalar hukuk yargılamasına (HMK) ilişkindir. Ceza ve idari yargıdaki bilirkişilik, aynı Bilirkişilik Kanunu’na tabi olmakla birlikte kendi usul kanunlarındaki özel hükümlerle birlikte okunmalıdır.
Bilirkişi raporu nedir, bilirkişi kimdir?
6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nun 2. maddesi bilirkişiyi, çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olarak tanımlar. HMK 266/1 de aynı fikri usul hukuku açısından tekrar eder: mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine veya kendiliğinden bilirkişinin görüşünü alır.
Bilirkişiliğin bugünkü düzeni üç katmandan oluşur:
| Düzenleme | Neyi belirler |
|---|---|
| HMK m. 266-287 | Bilirkişiye ne zaman gidileceği, görevlendirme, rapor, itiraz, değerlendirme, ücret ve sorumluluk |
| 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu (2016) | Bilirkişinin nitelikleri, sicil ve listeler, Bilirkişilik Daire Başkanlığı, Danışma Kurulu ve bölge kurulları |
| Bilirkişilik Yönetmeliği (RG 03.08.2017) | Temel ve etik ilkeler, eğitim, listeye kayıt, denetim ve yaptırımlar |
Anayasa Mahkemesi, 6754 sayılı Kanun’la getirilen temel kuralların Anayasa’ya uygunluğunu 5 Temmuz 2018 tarihli kararında incelemiş ve iptal taleplerinin tamamını reddetmiştir (E.2017/20, K.2018/75). Kararda bilirkişi incelemesinin takdiri delil olduğu ve bilirkişi görüşünün hâkimi bağlamadığı da açıkça vurgulanmıştır.
Kimler bilirkişi olabilir? Bilirkişi olma şartları
Bilirkişi olarak listeye kaydolmak isteyen gerçek kişilerde aranan başlıca şartlar şunlardır (Bilirkişilik Kanunu m. 10/1):
- Kasten işlenen bir suçtan bir yıldan fazla hapis cezasına veya kanunda sayılan suçlardan (örneğin zimmet, rüşvet, dolandırıcılık, sahtecilik, gerçeğe aykırı bilirkişilik, yalan tanıklık) mahkûm olmamak
- Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak
- Daha önce kendi isteği dışında bilirkişilik sicilinden çıkarılmamış olmak
- Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış, meslek veya sanat icrasından yasaklanmamış olmak
- Başka bir bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak
- Bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak
- Uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak
- Mesleğin gerektirdiği diploma, mesleki yeterlilik veya uzmanlık belgesine sahip olmak ve uzmanlık alanına göre belirlenen yeterlilik koşullarını taşımak
Özel hukuk tüzel kişilerinin bünyesinde bilirkişi olarak çalışanlarda da aynı şartlar aranır ve raporda bu kişilerin adı, soyadı ve imzası bulunur (m. 10/2). Başvurusu mesleki yeterlilik yönünden reddedilen kişi bir yıl geçmeden yeniden başvuramaz (m. 10/3).
Bilirkişi raporu hangi davalarda alınır?
Ölçüt tektir: çözüm hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektirmelidir. Tipik örnekler şunlardır:
- İnşaat ve eser sözleşmelerinde ayıp, eksik iş ve imalat bedeli tespiti
- İşçilik alacakları, faiz ve tazminat hesapları
- Trafik ve iş kazalarında kusur oranlarının belirlenmesi
- Tıbbi müdahalenin tıp biliminin gereklerine uygunluğu
- Şirket, hisse veya taşınmaz değerlemesi
- Yazılım, veri, marka ve tasarım uyuşmazlıklarında teknik karşılaştırma
- İmza ve yazı incelemesi
Mahkeme bu hâllerde bilirkişiye kendiliğinden de gidebilir.
Hangi konularda bilirkişiye gidilemez? Avukat bilirkişi olabilir mi?
HMK 266/1’in ikinci cümlesi üç sınır çizer. Genel bilgi veya tecrübeyle, ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz.
Bu kuralın iki pratik sonucu vardır:
- Hukukçu bilirkişi yasağı: Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlığı belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m. 266/1, son cümle; Bilirkişilik Kanunu m. 10/4). Anayasa Mahkemesi bu yasağı, hukuku re’sen uygulamanın hâkimin asli görevi olmasıyla gerekçelendirmiştir.
- UYAP ile çözülebilen sorunlar: Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve ona entegre yazılımlarla ulaşılabilen bilgiler veya çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamaz (Bilirkişilik Kanunu m. 3/8). Anayasa Mahkemesi bu kuralı, sistemdeki yazılımlarla çözülebilen bir sorun için ayrıca bilirkişiye gitmenin yargılamayı uzatıp pahalılaştıracağı gerekçesiyle Anayasa’ya uygun bulmuştur.
Bu sınırlar, bilirkişinin rapor yazarken de aşamayacağı çizgiyi belirler. HMK 279/4’e göre bilirkişi, uzmanlık alanı dışında açıklama yapamaz; hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. “Davalı kusurludur” demek teknik bir tespittir; “davalı tazminatla sorumludur” demek ise hukuki değerlendirmedir ve rapora itirazın en güçlü gerekçelerinden biridir.
Bilirkişi nasıl seçilir ve görevlendirilir?
Görevlendirme, mahkemenin ara kararıyla başlar. Süreç ana hatlarıyla şöyle ilerler:
- Bilirkişiye gitme kararı: Mahkeme, taraf talebiyle veya kendiliğinden bilirkişi incelemesine karar verir (HMK m. 266). Mahkeme bilirkişi olarak bir kişiyi görevlendirebilir; gerekçesini açıkça göstererek tek sayıda kişiden oluşan bir kurulu da görevlendirebilir (HMK m. 267/1).
- Listeden seçim: Bilirkişi, bölge adliye mahkemesinin yargı çevresine göre bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listeden seçilir. Kendi listesinde uzman bulunsa bile başka bölgedeki bilirkişi görevlendirme yerine daha yakınsa o listeden de seçim yapılabilir. Listede ilgili uzmanlıkta kimse yoksa önce diğer bölge listelerine, orada da yoksa liste dışına gidilebilir (HMK m. 268/1-2).
- Resmî kurumlara öncelik: Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara, görevli oldukları konularda öncelikle başvurulur. Ancak kamu görevlisine, bağlı olduğu kurumla ilgili davada bilirkişilik görevi verilemez (HMK m. 268/3).
- Görevin çerçevesi: Mahkeme, tarafların görüşünü alarak verdiği görevlendirme kararında inceleme konusunu bütün sınırlarıyla, bilirkişinin cevaplayacağı soruları ve raporun verilme süresini göstermek zorundadır. İncelenecek şeyler görevlendirme yazısına dizi pusulasıyla eklenir (HMK m. 273).
- Süre: Raporun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez; mahkeme bilirkişinin talebiyle ve gerekçe göstererek süreyi en fazla üç ay daha uzatabilir. Basit yargılama usulüne tabi işlerde bu süreler iki aydır. Süresinde rapor vermeyen bilirkişi görevden alınabilir ve kendisine ücret ödenmemesine karar verilebilir (HMK m. 274).
- Raporun teslimi ve tebliği: Rapor, incelenmek üzere teslim edilen şeylerle birlikte mahkemeye verilir ve duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir (HMK m. 280). İtiraz süresi bu tebliğle işlemeye başlar.
Bilirkişi görevini bizzat yerine getirmek zorundadır (HMK m. 276) ve öğrendiği sırları saklar (HMK m. 277). Bilirkişilik Kanunu’na göre aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebilir (Bilirkişilik Kanunu m. 3/7).
Bilirkişi taraflarla görüşebilir mi? Bilirkişinin yetki ve yükümlülükleri
Bilirkişi görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirir (Bilirkişilik Kanunu m. 3/1). Bilirkişilik görevi; mahkemenin davetine uyup belirlenen gün ve saatte hazır bulunmayı, yemin etmeyi ve süresinde oy ve görüş bildirmeyi kapsar. Geçerli özrü olmadan gelmeyen, yeminden veya süresinde görüş bildirmekten kaçınan bilirkişiye tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır ve durum bölge kuruluna bildirilir (HMK m. 269).
- Yemin: Listeye kayıtlı bilirkişiler bir kez yemin eder; her dosyada yeniden yemin ettirilmez. Liste dışından görevlendirilen bilirkişiye ise göreve başlamadan önce mahkemede yemin verdirilir (HMK m. 271).
- Bir hafta içinde bildirim: Görev uzmanlık alanına girmiyorsa, başka bir uzmanla iş birliğine ihtiyaç varsa veya görevi kabul etmemesini haklı kılan bir mazeret varsa bilirkişi bunu bir hafta içinde mahkemeye bildirir. İnceleme için bazı kayıt ve belgelerin getirtilmesine ihtiyaç duyarsa bunu da bir hafta içinde ister (HMK m. 275).
- Mahkemenin yönetimi altında çalışma: Bilirkişi görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürütür ve görev sınırı hakkında tereddüde düşerse mahkemeden açıklama isteyebilir. Mahkemenin uygun bulmasıyla tarafların bilgisine başvurabilir; ancak bir taraf yokken diğerini dinleyemez. Bir şey üzerinde inceleme gerekiyorsa mahkeme kararıyla yapar ve taraflar da hazır bulunabilir (HMK m. 278).
- Görevi kabul yükümlülüğü: Resmî bilirkişiler, listelerde kayıtlı olanlar ve konuyla ilgili meslek icrasına resmen yetkili kişiler görevi kabul etmekle yükümlüdür. Bu kişiler ancak tanıklıktan çekinme sebeplerine veya mahkemenin kabul edeceği başka bir sebebe dayanarak çekinebilir (HMK m. 270).
Bilirkişi nasıl reddedilir? Ret süresi kaç gün?
Evet. Hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleri bilirkişiler hakkında da uygulanır. Ancak bilirkişinin aynı davada daha önce tanık olarak dinlenmiş olması ret sebebi değildir (HMK m. 272/1).
- Yasaklılık: Yasaklılık sebebi varsa mahkeme, hüküm verilinceye kadar bilirkişiyi her zaman resen görevden alabilir; bilirkişi de görevden alınmayı isteyebilir (m. 272/2).
- Ret ve süresi: Ret sebebi varsa taraflar bilirkişinin reddini isteyebilir. Talep, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılmalıdır. Ret sebebinin ispatı için yemin teklif edilemez (m. 272/3).
- Karar ve kanun yolu: Talep, bilirkişiyi görevlendiren mahkemece dosya üzerinden karara bağlanır. Kabul kararları kesindir; ret kararlarına karşı ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna gidilebilir (m. 272/4).
Bilirkişi raporu kaç günde çıkar? İş mahkemesinde süre
Mahkeme, raporun hazırlanması için bilirkişiye bir süre verir ve bu süre üç ayı geçemez. Bilirkişi talep ederse mahkeme gerekçesini göstererek süreyi en fazla üç ay daha uzatabilir. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki ay olarak uygulanır (HMK m. 274/1).
İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulandığı için (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 7/1) iş davalarında rapor için verilecek süre en fazla iki aydır, uzatma da en fazla iki ay olabilir. Süresinde raporunu vermeyen bilirkişi görevden alınıp yerine başkası görevlendirilebilir (HMK m. 274/2). Bu süreler kanuni üst sınırdır. Raporun fiilen ne zaman geleceği mahkemenin verdiği süreye ve incelemenin kapsamına göre değişir.
Bilirkişi raporunda neler bulunmalı? Zorunlu unsurlar (HMK 279)
Mahkeme, bilirkişinin görüşünü yazılı veya sözlü bildirmesine karar verir. Sözlü açıklamalar tutanağa geçirilir ve tutanak bilirkişiye imzalatılır (HMK m. 279/1, 279/3). Yazılı raporun zorunlu unsurlarını ise HMK 279/2 tek tek sayar. Bunlardan biri eksikse bu, rapora itirazda ileri sürülebilir.
| Zorunlu unsur | Neden önemli |
|---|---|
| Tarafların ad ve soyadları | Raporun hangi dosyaya ve kime ait olduğunu belirler |
| Bilirkişinin görevlendirildiği hususlar | Görev sorularının dışına çıkılıp çıkılmadığının denetimini sağlar |
| Gözlem ve inceleme konusu maddi vakıalar | Hangi belge, keşif veya ölçüme dayanıldığını gösterir |
| Gerekçe ve varılan sonuçlar | Sonucun nasıl elde edildiğinin denetlenebilmesini sağlar |
| Kurul hâlinde görüş ayrılığı ve sebebi | Azınlık görüşü ayrı rapor olarak da sunulabilir |
| Düzenlenme tarihi ve imzalar | Raporun geçerliliği ve sorumluluk için gereklidir |
Kanun koyucunun gerekçesi, raporun mahkemenin belirlediği sınırlar içinde maddi vakıalara odaklanmasını ister. Bilirkişi kendisine yöneltilen soruları soruluş sırasıyla, bilimsel dayanağını göstererek ve eksiksiz cevaplamalıdır. Gerekçe ayrıca teknik bilgisi olmayan hâkimin ve tarafların anlayabileceği kavramlarla yazılmalıdır.
Bilirkişiye sorulacak sorular nasıl belirlenir?
Bilirkişinin cevaplayacağı soruları mahkeme, tarafların görüşünü alarak belirler (HMK m. 273). Tarafın görev sorularına katkı sunabileceği kanuni an budur. Somut bir soru önerisi şu özellikleri taşımalıdır:
- Her soruyu tek bir teknik meseleyle sınırlar (“ayıp var mı?” ile “giderim bedeli nedir?” ayrı sorulmalıdır)
- İncelenecek belgeleri ve tarih aralığını açıkça gösterir
- Alternatif hesap senaryolarını ayrı ayrı ister (ör. iki farklı ücret iddiasına göre ayrı hesap)
- Hukuki nitelendirme gerektiren ifadelerden kaçınır
Bilirkişi raporu nasıl incelenir? 10 maddelik kontrol listesi
Rapor tebliğ edildiğinde iki haftalık süre hızla dolar. Bu nedenle raporu sistemli bir sırayla okumak, itirazın omurgasını ilk gün kurmayı sağlar. Aşağıdaki sıra, HMK 279’daki zorunlu unsurlar ve HMK 281’deki itiraz imkânları esas alınarak hazırlanmıştır:
- Görev soruları ile cevapların eşleşmesi: Mahkemenin sorduğu her soru ayrı ayrı cevaplanmış mı? Cevapsız bırakılan veya tek cümleyle geçiştirilen soru var mı?
- İncelenen belgelerin listesi: Rapor hangi belgeleri incelediğini açıkça sayıyor mu? Dosyada bulunduğu hâlde değerlendirilmeyen önemli bir belge var mı?
- Maddi vakıaların kaynağı: Her tespitin dayanağı (belge, keşif gözlemi, ölçüm, tanık beyanı) gösterilmiş mi?
- Yöntem: Hesap veya değerlendirme yöntemi açıklanmış mı? Aynı sonuca başka bir uzmanın da ulaşabileceği kadar ayrıntılı mı?
- Varsayımlar: Rapor, dosyada ispatlanmamış bir varsayıma dayanıyor mu (ör. tarafın iddia ettiği ücret, kanıtlanmamış bir tarih)?
- Alternatif senaryolar: Taraflar arasında tartışmalı bir vakıa varsa, rapor her iki ihtimale göre ayrı sonuç vermiş mi?
- Hukuki değerlendirme: Rapor “sorumludur”, “haklıdır”, “tazminat gerekir” gibi hâkime ait değerlendirmeler içeriyor mu?
- Kurul raporlarında görüş ayrılığı: Bilirkişiler arasında ayrılık varsa sebebi yazılmış mı? Azınlık görüşü ayrıca sunulmuş mu?
- Önceki raporlarla tutarlılık: Dosyada başka rapor varsa, yeni rapor farkın nedenini açıklıyor mu?
- Şekil: Tarih, imza ve bilirkişinin uzmanlık alanı raporda yer alıyor mu? Bilirkişinin uzmanlık alanı görev konusuyla örtüşüyor mu?
Bu kontrol, itiraz dilekçesinin hangi taleple (ek rapor, sözlü açıklama veya yeni bilirkişi) sonuçlanacağını da belirler. Eksiklik sınırlıysa ek rapor, yöntem veya uzmanlık hatası varsa yeni bilirkişi talebi daha isabetlidir.
Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gün? Ek süre nasıl istenir?
Süre iki haftadır. Bilirkişi itiraz süresi, raporun taraflara tebliğ edildiği günden itibaren işlemeye başlar.
Taraflar, raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde mahkemeden şunları isteyebilir (HMK m. 281/1):
- Raporda eksik görülen hususların bilirkişiye tamamlattırılması
- Belirsiz noktalar hakkında bilirkişinin açıklama yapması
- Yeni bilirkişi atanması
Ek süre imkânı: 22.07.2020 tarihli 7251 sayılı Kanun’la eklenen cümleye göre, itirazın iki haftada hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa ek süre istenebilir. Bu talep de iki haftalık süre içinde yapılmalıdır. Ek süre bir defaya mahsustur, iki haftayı geçemez ve asıl sürenin bitiminden itibaren işler.
Bilirkişi raporuna itiraz edilmezse ne olur?
Kanunun gerekçesine göre bu süre kesin ve hak düşürücüdür. Süresinde itiraz etmeyen taraf bakımından rapor kesinleşir ve o taraf rapora itiraz imkânını tamamen kaybeder.
Süre kaçırılsa bile mahkemenin yetkisi ortadan kalkmaz. Mahkeme gerekli görürse yeni sorularla ek rapor alabilir, bilirkişiyi duruşmada sözlü açıklamaya çağırabilir veya yeni bilirkişiyle tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m. 281/2-3).
Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi nasıl yazılır?
“Rapor hatalıdır, kabul etmiyoruz” gibi genel bir itiraz, mahkemeye raporun hangi noktasının yeniden incelenmesi gerektiğini göstermez. İtiraz, raporun hangi noktada hangi kurala aykırı olduğunu somut olarak göstermelidir:
- Tebliğ tarihi: İtirazın iki haftalık süre içinde olduğunu gösterin.
- Görev sorularıyla karşılaştırma: Cevaplanmayan, eksik cevaplanan veya görev dışına çıkılan soruları tek tek belirtin.
- Maddi vakıa hataları: Dosyadaki belge, keşif tutanağı veya tanık beyanıyla çelişen tespitleri sayfa ve paragraf göstererek ortaya koyun.
- Yöntem ve hesap hataları: Kullanılan formül, emsal, birim fiyat veya faiz başlangıcının neden yanlış olduğunu açıklayın; mümkünse alternatif hesabı ekleyin.
- Hukuki değerlendirme yasağı: Bilirkişinin hukuki nitelendirme yaptığı cümleleri HMK 279/4 kapsamında işaretleyin.
- Talep: Ek rapor, sözlü açıklama veya yeni bilirkişi taleplerinden hangisini, hangi gerekçeyle istediğinizi açıkça yazın.
Bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği
Aşağıdaki örnek, HMK 281’deki talepler esas alınarak hazırlanmış genel bir taslaktır. “Doldurulacak” olarak işaretlenen alanlar somut dosyaya göre doldurulmalıdır.
[DOLDURULACAK: MAHKEME ADI]
ESAS NO: [doldurulacak: esas no]
DAVACI: [doldurulacak: davacı adı]
DAVALI: [doldurulacak: davalı adı]
KONU: Bilirkişi raporuna itiraz ve eksikliklerin giderilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
Dosyada hazırlanan bilirkişi raporu, [doldurulacak: tebliğ tarihi] tarihinde tarafımıza tebliğ edilmiştir. İtiraz, tebliğden itibaren iki haftalık yasal süre içinde sunulmaktadır.
Bilirkişi raporu, [doldurulacak: itiraz edilen somut eksiklik veya çelişki; rapor sayfası ve hesap kalemi] bakımından eksik ve belirsizdir. Bu hususlar, bilirkişiye verilen [doldurulacak: görevlendirme (ara) kararı tarihi] tarihli görevlendirme kararındaki sorulara tam yanıt oluşmasını engellemektedir.
Eksikliklerin giderilmesi ve belirsizliklerin açıklığa kavuşturulması için aynı bilirkişiden ek rapor alınması gerekir. Bu mümkün olmazsa, konusunda uzman yeni bir bilirkişi atanmalıdır.
Hukuki Nedenler: HMK m. 281 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE TALEP
Açıklanan nedenlerle;
- Bilirkişi raporuna itirazlarımızın kabulüne,
- Raporun eksik ve belirsiz yönlerinin giderilmesi için bilirkişiden ek rapor alınmasına, olmazsa yeni bilirkişi atanmasına,
- Gerekirse bilirkişinin duruşmada sözlü açıklama yapmasına
karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
06.10.2026
[doldurulacak: usul sıfatı] Vekili
[doldurulacak: vekil adı]
İtirazın hazırlanması özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa ek süre talebi de iki haftalık süre içinde yapılmalıdır (HMK m. 281/1).
Mahkemede bilirkişi raporundan sonra ne olur? İtiraz edilirse ne olur?
Kanundaki akış şöyledir:
- Tebliğ ve itiraz: Rapor taraflara tebliğ edilir. Taraflar tebliğden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, belirsizliklerin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir (HMK m. 281/1).
- Mahkemenin işlemleri: Mahkeme eksiklik veya belirsizlik için yeni sorularla ek rapor alabilir ya da bilirkişiyi duruşmada sözlü açıklamaya çağırabilir. Gerçeğin ortaya çıkması için gerekirse yeni bilirkişiyle tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m. 281/2-3).
- Değerlendirme: Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282).
Bilirkişi raporundan sonra ıslah süresi var mı?
Evet. Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m. 177/1). Kanunda bilirkişi raporunun tebliğine bağlı ayrı bir ıslah süresi yoktur; sınır tahkikatın sona ermesidir. Bu nedenle rapordan sonra, tahkikat bitmeden ıslah yapılabilir.
Islahla ilgili temel kurallar şunlardır:
- Bir kez: Aynı davada taraflar ıslah yoluna ancak bir kez başvurabilir (m. 176/2).
- Şekil: Islah sözlü veya yazılı yapılabilir. Karşı taraf duruşmada yoksa veya talep duruşma dışında yapılıyorsa yazılı talep ya da tutanak örneği karşı tarafa bildirilir (m. 177/3).
- Bozma veya kaldırmadan sonra: Yargıtay’ın bozma ya da bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir. Ancak bozma kararına uymakla oluşan hukuki durum ortadan kaldırılamaz (m. 177/2).
- Teminat: Islah eden taraf, ıslah nedeniyle geçersiz hâle gelen işlemlerin yargılama giderleri ve karşı tarafın zararları için hâkimin takdir edeceği teminatı bir hafta içinde yatırmak zorundadır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (m. 178/1).
- Tamamen ve kısmen ıslah: Davasını tamamen ıslah eden taraf bir hafta içinde yeni dava dilekçesi verir (m. 180). Kısmen ıslahta ıslah edilen işlemin yapılması için bir haftalık süre verilir (m. 181). Bu sürelerde işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi davaya devam edilir.
- Kötüniyetli ıslah: Davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek gibi kötüniyetli düşüncelerle yapılan ıslah dikkate alınmaz; ıslah eden, karşı tarafın zararını ödemeye ve 500 TL’den 5.000 TL’ye kadar disiplin para cezasına mahkûm edilir (m. 182).
Bilirkişi raporu ıslahla geçersiz olur mu? Hayır. Islah, ıslah eden tarafın belirlediği noktadan itibaren usul işlemlerini yapılmamış sayılması sonucunu doğurur. Ancak bilirkişi rapor ve beyanları, ikrar, tanık ifadeleri, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz (m. 179/1-2). Islahtan sonraki tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin dikkate alınması gerekmiyorsa, onlar da yapılmamış sayılır (m. 179/3).
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?
Hayır. Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282). Anayasa Mahkemesi de bilirkişi incelemesinin takdiri delil olduğunu ve görüşün hâkimi bağlamadığını açıkça belirtmiştir.
Bu serbestlik keyfîlik anlamına gelmez. Hâkim rapordan ayrılacaksa bunun gerekçesini göstermelidir. Dosyada birbiriyle çelişen raporlar varsa, çelişki giderilmeden birine dayanılarak hüküm kurulamaz. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, ceza dosyasındaki kusur raporu ile hukuk dosyasındaki kusur raporu farklı oranlar belirlediğinde, uzman bir heyetten çelişkiyi gideren yeni rapor alınmadan karar verilmesini bozma sebebi saymıştır (E. 2018/5344, K. 2019/10254).
Bilirkişi raporu ile uzman görüşü arasındaki fark nedir?
Uygulamada sık karıştırılan iki kavram vardır. Bilirkişi raporu mahkemenin görevlendirdiği kişi tarafından hazırlanır. Uzman görüşü ise tarafın kendisinin bir uzmandan aldığı bilimsel mütalaadır (HMK m. 293).
| Ölçüt | Bilirkişi raporu | Uzman görüşü (HMK m. 293) |
|---|---|---|
| Kim görevlendirir | Mahkeme | Taraf |
| Ücret | Bakanlığın yıllık tarifesi esas alınır (HMK m. 283) | Taraf |
| Kimin sorularını cevaplar | Mahkemenin belirlediği görev sorularını | Tarafın yönelttiği soruları |
| Tipik kullanım | Teknik tespit ve hesap | Bilirkişi raporunu çürütmek veya mahkemeye teknik çerçeve sunmak |
Uzman görüşü almak, tek başına ek süre gerekçesi değildir; yalnızca bu nedenle ayrıca süre istenemez (HMK m. 293/1). Hâkim, talep üzerine veya resen uzmanı duruşmaya davet ederek dinleyebilir; bu duruşmada hâkim ve taraflar uzmana soru sorabilir (m. 293/2). Çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özür olmadan gelmeyen uzmanın raporu mahkemece değerlendirmeye alınmaz (m. 293/3).
Bilirkişi ücreti ne kadar? 2026 Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi
Bilirkişiye, harcadığı emek ve mesaiyle orantılı bir ücret ile inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri ödenir. Bu konuda Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen tarife esas alınır (HMK m. 283). Giderler, belgesi karşılığında ücretten ayrıca ödenir (2026 Tarifesi m. 5).
2026 Yılı Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi’ne göre gerçek kişi bilirkişilere ödenecek ücretler şöyledir (m. 6):
| Görülen dava veya iş | 2026 ücreti |
|---|---|
| İcra ve iflas daireleri ile satış memurluklarındaki işler | 2.200 TL |
| Sulh hukuk ve tüketici mahkemeleri | 2.200 TL |
| İcra hukuk ve icra ceza mahkemeleri | 2.200 TL |
| Asliye hukuk mahkemeleri | 3.600 TL |
| Aile, iş ve kadastro mahkemeleri | 2.800 TL |
| Asliye ticaret ile fikrî ve sınaî haklar mahkemeleri | 4.100 TL |
| İdare ve vergi mahkemeleri | 3.600 TL |
| Cumhuriyet başsavcılıklarındaki soruşturmalar | 2.200 TL |
| Sulh ceza hâkimlikleri | 2.200 TL |
| Asliye ceza mahkemeleri | 3.600 TL |
| Ağır ceza mahkemeleri | 4.100 TL |
| Bölge adliye ve bölge idare mahkemeleri | 4.200 TL |
| Yargıtay ve Danıştay’da ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülen işler | 5.100 TL |
Özel hukuk tüzel kişilerine bu dava ve işler için 5.900 TL bilirkişi ücreti verilir (m. 7).
Gerçeğe aykırı bilirkişi raporu için tazminat davası kime açılır?
Bilirkişinin kasten veya ağır ihmalle düzenlediği gerçeğe aykırı rapor mahkemece hükme esas alınmışsa, bu nedenle zarar görenler tazminat davasını doğrudan bilirkişiye değil Devlete karşı açar; Devlet ödediği tazminat için bilirkişiye rücu eder (HMK m. 285).
Dava, rapor ilk derece mahkemesince hükme esas alınmışsa o mahkemenin bağlı olduğu bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde; bölge adliye mahkemesince esas alınmışsa Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesinde görülür (HMK m. 286). Devlet, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde bilirkişiye rücu eder; rapor kasten gerçeğe aykırı düzenlenmişse ceza zamanaşımı süresi uygulanır (HMK m. 287). Bilirkişi, Türk Ceza Kanunu anlamında kamu görevlisidir (HMK m. 284).
Bilirkişi raporu hakkında sık sorulan sorular
Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadardır? Raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 281/1). Özel veya teknik çalışma gerekiyorsa, bu süre içinde istenmek şartıyla bir defaya mahsus en fazla iki hafta ek süre verilebilir.
İş mahkemesinde bilirkişi raporu kaç günde çıkar? İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulandığından bilirkişiye verilecek süre en fazla iki aydır ve en fazla iki ay daha uzatılabilir (HMK m. 274/1, 7036 sayılı Kanun m. 7/1).
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı? Hayır. Hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m. 282). Rapordan ayrılırsa gerekçesini göstermek zorundadır.
Bilirkişi raporuna itiraz edilmezse ne olur? Kanun gerekçesine göre itiraz süresi kesin ve hak düşürücüdür; süresinde itiraz etmeyen taraf bakımından rapor kesinleşir. Mahkeme ise gerekli görürse yine ek rapor alabilir veya yeni bilirkişiyle inceleme yaptırabilir.
Avukat veya hukukçu bilirkişi olabilir mi? Hukuk dışında ayrı bir uzmanlığını belgelendirmedikçe olamaz (HMK m. 266/1; Bilirkişilik Kanunu m. 10/4). Hukuki meseleler hâkimin görev alanındadır.
Bilirkişi raporu ne kadar sürede hazırlanır? Mahkemenin vereceği süre üç ayı geçemez ve gerekçeli kararla en fazla üç ay uzatılabilir. Basit yargılama usulüne tabi işlerde bu süreler iki aydır (HMK m. 274/1).
Bilirkişi hukuki yorum yapabilir mi? Hayır. Bilirkişi uzmanlık alanı dışında açıklama yapamaz ve hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirmede bulunamaz (HMK m. 279/4).
Uzman görüşü ile bilirkişi raporu aynı şey mi? Hayır. Bilirkişiyi mahkeme, uzmanı taraf görevlendirir (HMK m. 293).
Mahkeme kaç kez bilirkişi raporu alabilir? Kanun bir sayı sınırı koymaz. Bilirkişilik Kanunu aynı konuda bir kez rapor alınmasını esas kabul eder (m. 3/7); eksiklik veya belirsizlik için ek rapor, gerçeğin ortaya çıkması için gerekirse yeni bilirkişiyle tekrar inceleme yapılabilir (HMK m. 281/2-3).
Görevini yapmayan bilirkişiye ne olur? Süresinde rapor vermeyen bilirkişi görevden alınabilir, kendisine ücret ve masraf ödenmemesine karar verilebilir ve yaptırım uygulanması bilirkişilik bölge kurulundan istenir (HMK m. 274/2). Davete uymayan veya yeminden kaçınan bilirkişiye tanıklığa ilişkin disiplin hükümleri uygulanır (HMK m. 269/2).
Bilirkişi raporu yanlışsa kime dava açılır? Gerçeğe aykırı rapordan doğan zarar için tazminat davası Devlet aleyhine açılır; Devlet ödediğini bilirkişiye rücu eder (HMK m. 285-287).
Bilirkişi raporundan sonra ıslah süresi var mı? Kanunda rapora bağlı ayrı bir süre yoktur. Islah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir ve aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir (HMK m. 176-177).
Bilirkişi ücreti 2026’da ne kadar? 2026 tarifesine göre gerçek kişi bilirkişiler için ücret sulh hukuk mahkemelerinde 2.200 TL, asliye hukuk mahkemelerinde 3.600 TL, asliye ticaret mahkemelerinde 4.100 TL’dir. Özel hukuk tüzel kişileri için 5.900 TL’dir.
Bilirkişinin reddi ne zaman istenmelidir? Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde (HMK m. 272/3).
Uzman görüşü sunmak için ek süre istenebilir mi? Hayır. Yalnızca uzman görüşü alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre istenemez (HMK m. 293/1).
Kaynakça
Mevzuat ve yargı kararları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, RG 04.02.2011, S. 27836 (m. 176-182, 266-293)
- 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, 03.11.2016 (m. 2, 3, 10)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, RG 25.10.2017, S. 30221 (m. 7)
- Bilirkişilik Yönetmeliği, RG 03.08.2017, S. 30143
- 22.07.2020 tarihli 7251 sayılı Kanun, m. 18 ve 24 (HMK 177/2 ve 281/1’e eklenen hükümler)
- Adalet Bakanlığı, 2026 Yılı Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi
- Anayasa Mahkemesi, E.2017/20, K.2018/75, 05.07.2018, RG 30.11.2018, S. 30611 — karar metni
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2018/5344, K. 2019/10254, 24.12.2019
