Ara Karar Nedir?
Ara karar, mahkemenin yargılama devam ederken davayı sona erdirmeden verdiği ve dosyadan el çekmesine yol açmayan karardır. Hâkim verdiği karardan sonra davaya devam ediyorsa karar ara karardır, davadan el çekiyorsa nihai karardır (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Bilirkişi atanması, tanık dinlenmesi, keşif, müzekkere yazılması, kesin süre verilmesi ve ihtiyati tedbir birer ara karardır. Dava açıldıktan sonra hâkimin dosyayı ilk kez inceleyerek verdiği ara kararlar ise tensip zaptı adı verilen tutanağa yazılır.
Ara karar uyuşmazlığı çözmez, yargılamayı ilerletir. Kanun ara kararlarının duruşma tutanağına mutlaka yazılmasını ister, bu yüzden her ara karar duruşma tutanağında ya da tensipte görülür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
Ara Kararın Hukuki Niteliği
Ara karar usul hukukuna ilişkin bir mahkeme kararıdır ve kanun yoluna kural olarak tek başına götürülemez, esas hükümle birlikte denetlenir (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar).
Mahkeme davayı yalnız usule ya da esasa ilişkin bir nihai kararla sona erdirir, esas hakkında verilen nihai karar hükümdür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/1).
Ara kararları da usule ve esasa ilişkin olabilir. Tahkim ilk itirazının reddi usule ilişkin, senedin sahte olduğu iddiasının reddi esasa ilişkin bir ara karardır, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları da ara karardır (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar).
Karar tefhim ya da tebliğ ile varlık kazanır, açıklanmadan önce değiştirilebilir. Hâkim ön sorun hakkındaki kararını taraflara tefhim ya da tebliğ eder (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 164/3).
Ara Karar Hangi Konularda Verilir?
Delillerin toplanması, usul sorunlarının çözümü, sürelerin belirlenmesi ve geçici hukuki koruma konularında verilir. Adalet Bakanlığı meslek eğitimi modülünde ara karar işlemleri keşif, bilirkişi atama, talimat ve müzekkere yazışmaları olarak sayılır (Millî Eğitim Bakanlığı, Adalet Alanı, Ara Karar İşlemleri Modülü).
- Ön sorun: Taraf ehliyeti, temsil yetkisi ya da belgenin sahteliği gibi önce çözülmesi gereken meseleler (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 163-164).
- Bekletici sorun: Başka bir davanın ya da idari makamın kararının beklenmesi (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165).
- Delil: Tanık dinlenmesi, bilirkişi atanması, keşif yapılması, kurumdan belge istenmesi için müzekkere yazılması.
- Süre: Delil sunma, gider avansı yatırma ya da belge ibrazı için kesin süre verilmesi (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2).
- Geçici hukuki koruma: İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389).
- Duruşma düzeni: Duruşmanın ertelenmesi, yeni duruşma günü verilmesi, dosyanın başka mahkemeden istenmesi.
Bu örnekler sınırlı değildir. Mahkeme yargılamanın gerektirdiği her usul meselesinde ara karar verebilir, ceza mahkemesi de iddianamenin tebliği, ihzar müzekkeresi ve sosyal durum araştırması gibi işlemleri ara kararla yapar (Millî Eğitim Bakanlığı, Ara Karar İşlemleri Modülü).
Boşanmada ara karar nedir?
Boşanma davasında hâkimin dava boyunca geçerli olmak üzere re’sen aldığı geçici önlemlerdir. Eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için verilen tedbir nafakası ve tedbiren velayet kararları bu niteliktedir (Türk Medeni Kanunu m. 169).
Bu kararlar dava sonuna kadar geçerlidir ve boşanma hükmüyle yerini nihai düzenlemeye bırakır. Tedbir nafakası kararı dava devam ederken bağlayıcıdır, nihai karar beklenmeden uygulanır.
İş mahkemesinde ara karar nedir?
İş mahkemesinin bordro, SGK kaydı ve işyeri belgelerinin getirtilmesi, tanık dinlenmesi ve hesap bilirkişisi atanması için verdiği kararlardır. İşçinin açtığı davalar adli tatilde de görüldüğü için bu ara kararların süreleri yaz aylarında uzamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/1-ç).
Tensip ara karar mıdır?
Tensip zaptında yer alan kararlar ara karardır, çünkü dava yeni açılmıştır ve mahkeme dosyadan el çekmemiştir. Dilekçelerin tebliği, gider avansı ve ön inceleme gününe ilişkin kararlar tensipte yer alır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
Ara Karar Ne Zaman Verilir?
Dava açıldıktan sonra nihai karar verilinceye kadar her aşamada verilebilir. Tensipte, ön incelemede, tahkikatta ve sözlü yargılama öncesinde ayrı ayrı ara kararlar kurulur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
Aynı davada birden fazla ara karar verilir. Her duruşma tutanağının sonunda o celsede verilen ara kararlar yazılır, uzun davalarda her celsede yeni bir ara karar görülür.
Ara karar kaç günde çıkar, nasıl öğrenilir?
Duruşmada verilen ara karar o gün tutanağa yazılır ve UYAP’ta aynı gün görünür, duruşma dışında verilen ara karar ise hâkim imzaladığında dosyaya düşer.
Taraf ve vekili kararı UYAP Vatandaş ya da Avukat Portalından, duruşma tutanağının sonundan okur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
Ara karar tebliğ edilir mi?
Duruşmada hazır bulunan tarafa tefhim edilir, hazır bulunmayan tarafa tebliğ edilir ve süre tebliğ ya da tefhim tarihinden işlemeye başlar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 91).
Ön sorun hakkındaki karar da taraflara tefhim ya da tebliğ edilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 164/3).
Duruşmaya katılmayan tarafın vekili varsa tebligat vekile yapılır. Kesin süreli ara kararda sürenin hangi günden başladığı bu yüzden tutanağa ve tebliğ mazbatasına göre hesaplanır.
Ara Kararda Neler Yer Alabilir?
Hangi işlemin yapılacağı, işlemi kimin ne sürede yerine getireceği ve yerine getirilmezse sonucunun ne olacağı yer alır.
Kesin süre veren hâkim süreye konu işlemi duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve uyulmamasının sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2).
Bilirkişi incelemesine karar veren mahkeme inceleme konusunu belirler, müzekkere yazılacaksa istenen bilgi açıklanır. İhtiyati tedbir kararında tarafların kimliği, tedbirin dayandığı sebep ve deliller, neyin üzerinde ne tür tedbir verildiği ve teminat yazılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 391/2).
Ara karar örneği nasıl görünür?
Mahkeme adı, dosya numarası, hâkim ve kâtip sicilleri, tarih ve madde madde kararlardan oluşur.
Adalet Bakanlığı modülündeki asliye ceza örneğinde iddianamenin sanığa tebliği, ihzar müzekkeresi, sosyal durum araştırması için kolluğa müzekkere, bilirkişi incelemesi, keşif ve duruşma günü maddeleri art arda sıralanır (Millî Eğitim Bakanlığı, Ara Karar İşlemleri Modülü).
Ara Karar Taraflara Ne Gibi Yükümlülükler Getirebilir?
Belge sunma, gider avansı yatırma, tanık listesi verme ya da bilirkişi ücretini yatırma gibi belirli sürede yapılacak işlemler yükler. Kesin süre içinde işlemi yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/3).
Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi kaçıran taraf yeniden süre isteyebilir, ikinci süre kesindir ve bir daha verilmez (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2).
İdari yargıda ise ara kararın gereğini yerine getirmemenin sonucu mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararda belirtilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
Ara Karar Gereğinin Yerine Getirilmesi Nasıl Olur?
Mahkemenin istediği belge, beyan ya da ücret, verilen süre içinde dosyaya sunulur ve bu sunum uygulamada ara karar gereği beyan dilekçesi olarak adlandırılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94).
Dilekçe UYAP üzerinden ya da kalem aracılığıyla verilir ve ekinde istenen belgeler yer alır.
- Kararı oku: Duruşma tutanağının sonundaki ara kararda hangi işlemin, kim tarafından, kaç günde isteneceği yazar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
- Süreyi hesapla: Süre tefhimle hazır bulunan taraf için duruşma günü, hazır bulunmayan için tebliğ günü başlar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 164/3 ve m. 91).
- Dilekçeyi sun: “Ara karar gereği beyan ve belge sunma” başlığıyla dosya numarası, ara kararın tarihi ve maddesi yazılarak sunulur.
- Kesin süreye dikkat et: Kesin süre kaçırılırsa işlem hakkı düşer, kesin olmayan sürede bir kez daha süre istenebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2-3).
Son günü adli tatile rastlayan süre, tatile tabi davalarda tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzar, işçi davaları gibi tatile tabi olmayan davalarda uzamaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/1-ç ve m. 104). Bu kuralın ayrıntısı adli tatil yazısında anlatılmıştır.
Ara karar gereği düşünüldü ne demek?
Mahkemenin önceki ara kararın yerine getirilip getirilmediğini değerlendirip yeni ara karar verdiği tutanak ifadesidir.
Gelen bilirkişi raporu ya da müzekkere cevabı üzerine mahkeme “ara karar gereği düşünüldü” diyerek sonraki adımı, çoğunlukla rapora itiraz için süre verilmesini ya da yeni duruşma gününü kararlaştırır.
Ara Karara İtiraz Edilebilir mi?
Genel bir itiraz yolu yoktur, ara karar kural olarak esas hükümle birlikte kanun yolunda denetlenir (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Kanun yalnız belirli ara kararlar için ayrı bir itiraz yolu tanır ve bu durumlarda süre kısadır.
- İhtiyati tedbir: Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbir kararına, uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edilir, itiraz icrayı durdurmaz (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/1-2).
- Ceza yargılaması: Hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 267 ve m. 268/1).
- Diğer ara kararlar: İtiraz değil, kararı veren mahkemeden ara karardan dönülmesi talep edilir, mahkeme kabul etmezse itiraz nihai karara karşı istinafta ileri sürülür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1-a).
Ara karara itiraz süresi kaç gün?
İhtiyati tedbirde bir hafta, ceza yargılamasında iki haftadır, diğer ara kararlarda süre yoktur çünkü bağımsız itiraz yolu yoktur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/2, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268/1).
Ceza yargılamasında itirazı alan mahkeme kararını düzeltir ya da en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268/2).
Ara Karar İstinaf Edilebilir mi?
Kural olarak edilemez, istinaf yolu nihai kararlara açıktır ve ara karar nihai kararla birlikte istinaf incelemesine girer (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1-a). Kanun yalnız ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları için ayrı istinaf yolu tanır.
İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen tedbir ve haciz kararları ile yokluğunda verilen kararlara itiraz üzerine verilen kararlar tek başına istinaf edilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1-b). İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarının bu ayrıcalığı, tarafın malvarlığını doğrudan etkilemesinden gelir.
Ara karar hukuka aykırı görülüyorsa bu husus nihai karara karşı yapılan istinaf başvurusunda ileri sürülür. Bölge adliye mahkemesi ara karardaki hatanın hükmü etkileyip etkilemediğine bakar.
Ara Karar Temyiz Edilebilir mi?
Edilemez, temyiz bölge adliye mahkemesinin nihai kararlarına karşı açıktır ve ara kararlar ancak bu kararların içinde denetlenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1 ve m. 361).
Ara kararlarına karşı kanun yoluna başvuru kural olarak kapalıdır, esas hükümle birlikte başvurulur (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar).
Özel kanunlar farklı bir yol öngörmüşse o düzenleme uygulanır. İhtiyati tedbir ve ihtiyati hacizde istinaf kararı kesindir, bu kararlar temyize gitmez.
Mahkeme Ara Kararından Dönebilir mi?
Dönebilir, çünkü ara karar mahkemenin dosyadan el çekmesine yol açmaz ve uygulamada sınırlı da olsa hâkimin ara kararından dönebilmesi kabul edilmektedir (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Hâkim nihai karardan dönemez, kararını değiştiremez.
Sınır, kararın taraflardan biri lehine usulî kazanılmış hak doğurup doğurmadığıdır. Bilirkişi incelemesinin artık gerekmediği anlaşıldığında mahkeme o karardan dönebilir, ancak bir tarafa tanınan süre ya da kabul edilen delil gibi kazanılmış durumlar geri alınamaz.
Ara karardan rücu ne demek?
Mahkemenin önceki ara kararından dönmesi ya da onu değiştirmesidir, terim kanunda geçmez, uygulamada kullanılır (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Rücu kendiliğinden ya da tarafın talebiyle olur, talep için kanunda süre yoktur ve nihai karara kadar istenebilir.
Ara karardan rücu dilekçesi nasıl yazılır?
Kararı veren mahkemeye hitaben, dosya numarası, ara kararın tarihi ve maddesi, dönülmesi istenen kısım ve gerekçe yazılır. Gerekçe çoğunlukla kararın yargılamayı uzatacağı, delilin gereksiz olduğu ya da kesin sürenin açık olmadığıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2).
Mahkeme talebi kabul ederse yeni ara kararla önceki kararı kaldırır, reddederse bu ret de ara karardır ve nihai kararla birlikte istinafa taşınır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1-a).
Bekletici Sorun Kararı Ara Karar mıdır?
Ara karardır, çünkü yargılamayı sona erdirmez, yalnız başka bir davanın ya da idari makamın kararına kadar bekletir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/1).
Hüküm verilmesi başka bir davaya, idari makamın tespitine ya da bir hukuki ilişkinin varlığına bağlıysa mahkeme yargılamayı bekletebilir.
Davanın sonucu başka bir mahkemenin ya da idari makamın çözümüne bağlıysa mahkeme ilgili tarafa oraya başvurması için süre verir. Süre içinde başvurulmazsa taraf iddiasından vazgeçmiş sayılır ve esas dava karara bağlanır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/2).
UYAP’ta Ara Karar Talebi ve Tam Kabul Ne Demek?
Ara karar talebi, tarafın UYAP üzerinden mahkemeden belirli bir ara karar vermesini istediği dilekçedir, tam kabul ise mahkemenin bu talebi aynen kabul ettiğini gösteren sonuç kaydıdır.
UYAP Vatandaş ve Avukat Portalında dosya sorgulandığında talep ve mahkemenin verdiği sonuç dosya safahatında görünür.
- Tam kabul: Talep edilen ara karar olduğu gibi verildi, örneğin süre uzatımı ya da müzekkere yazılması kabul edildi.
- Kısmi kabul: Talebin bir bölümü kabul, bir bölümü reddedildi.
- Red: Mahkeme ara karar vermeyi gerekli görmedi, ret kararı nihai kararla birlikte istinafa konu olur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1-a).
- Ayırma: Talep ayrı bir karara bağlandı ya da dosya başka bir dosyadan ayrıldı.
Bu kayıtlar mahkemenin verdiği ara kararın UYAP’taki özetidir, kararın tam metni duruşma tutanağında ya da ara karar evrakında yer alır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
İdare Mahkemesinde Ara Karar Nedir?
İdare ve vergi mahkemelerinin davayı dosya üzerinden yürütürken taraflardan ve ilgili yerlerden belirlenen süre içinde evrak ve bilgi istediği karardır, bu kararların süresi içinde yerine getirilmesi zorunludur (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/1). Süre haklı sebeple bir defaya mahsus uzatılabilir.
Taraflardan biri ara kararın icaplarını yerine getirmezse bunun karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararda ayrıca belirtilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
Bu yüzden idare mahkemesi ara kararına cevap dilekçesi süresinde verilmezse mahkeme dosyadaki bilgiyle karar verir.
Yürütmenin durdurulması kararı da idari yargıda bir ara karardır, davalı idarenin savunması alındıktan sonra telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarıyla verilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27/2).
Bu karara karşı bölge idare mahkemesine, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27).
İdare mahkemesi ara kararına cevap dilekçesi nasıl verilir?
Ara kararda istenen belge ve bilgiler, kararda yazan süre içinde mahkemeye dilekçeyle sunulur, süre haklı sebeple yalnız bir defa uzatılabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/1). Dilekçede dosya numarası, ara kararın tarihi ve istenen her belge madde madde yazılır.
İdare tarafı ara karara işlem dosyasının tamamıyla cevap verir, davacı ise kendisinden istenen sağlık raporu, sözleşme ya da ödeme belgesi gibi evrakı sunar. Cevap verilmezse mahkeme ara kararda önceden belirttiği sonucu uygular (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
Ceza Davasında Ara Karar Nedir?
Ceza mahkemesinin hüküm dışında verdiği her karardır, çünkü hüküm yalnız beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşmesi kararlarıdır (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223/1). Tutukluluğun devamı, tahliye, tanık dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi birer ara karardır.
Hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına itiraz yolu açıktır (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 267). İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268/1).
Ara Kararın Yasal Dayanağı
Ara kararı tek maddede tanımlayan bir hüküm yoktur, kavram nihai karar ayrımından doğar ve kanunda ara kararlarının tutanağa yazılması kuralıyla geçer (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ ve m. 294/1).
- HMK m. 294: Nihai karar ve hüküm tanımı, ara kararın karşıtı.
- HMK m. 154/3-ğ: Ara kararları ve hükmün sonucu tutanağa mutlaka yazılır.
- HMK m. 163-165: Ön sorun ve bekletici sorun kararları.
- HMK m. 94: Hâkimin verdiği kesin süre ve sonuçları.
- HMK m. 341, 389-394: İstinafa tabi tedbir ve haciz kararları, ihtiyati tedbir ve itiraz.
- CMK m. 223, 267-268: Hüküm türleri ve hâkim kararlarına itiraz.
- İYUK m. 20 ve 27: İdari yargıda ara karar ve yürütmenin durdurulması.
- TMK m. 169: Boşanma davasında geçici önlemler.
Ara kararın konusu bilirkişi, keşif ya da bekletici sorun ise o konunun kendi maddeleri de uygulanır.
Ara Karar ile Nihai Karar Arasındaki Fark
Ölçüt hâkimin karardan sonra davaya devam edip etmemesidir, devam ediyorsa ara karar, el çekiyorsa nihai karardır (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Nihai karar usule ilişkin olabileceği gibi esasa ilişkin de olabilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/1).
| Kavram | Temel fark | Kanun yolu | Örnek |
|---|---|---|---|
| Ara karar | Yargılama sırasında verilir, davayı sona erdirmez | Nihai kararla birlikte, tedbir ve hacizde ayrı istinaf | Bilirkişi atanması, kesin süre |
| Usule ilişkin nihai karar | Esası çözmeden davayı usulden bitirir | İstinaf, sonra temyiz | Görevsizlik, yetkisizlik, dava şartı yokluğu |
| Hüküm | Uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karar | İstinaf, sonra temyiz | Davanın kabulü ya da reddi |
Görevsizlik ve yetkisizlik kararları usule ilişkin nihai karardır, davanın kabulü ve reddi esasa ilişkin nihai karardır (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar). Hüküm yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/2).
Ara Karar ile Hüküm Aynı Şey midir?
Değildir, hüküm yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karardır, ara karar ise devam eden yargılamadaki bir usul meselesini çözer (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/1).
Bilirkişi incelemesi yapılmasına ilişkin karar ara karardır, alacağın kabulüne ya da reddine ilişkin karar hükümdür.
Hükmün tefhiminde yalnız hüküm sonucu okunmuşsa gerekçeli karar bir ay içinde yazılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/4). Ara kararda böyle bir gerekçeli karar aşaması yoktur, karar tutanakta yazıldığı hâliyle uygulanır.
Ara karar ilam niteliğinde midir?
Değildir, ilam kesinleşmiş ya da icrası mümkün nihai karardır. Tedbir nafakası gibi boşanma davasındaki geçici önlemler ise dava boyunca uygulanır, bu yüzden ödenmeyen tedbir nafakası için karara dayanarak takip yapılabilir (Türk Medeni Kanunu m. 169).
Uygulamada Ara Karar
Alacak davasında taraflar borcun miktarında anlaşamazsa mahkeme teknik inceleme için bilirkişi atanmasına ara kararla karar verir ve bilirkişi raporu geldikten sonra tarafların itirazlarını değerlendirip yargılamaya devam eder.
Uyuşmazlığın sonucu başka mahkemede görülmekte olan bir davanın sonucuna bağlıysa mahkeme diğer davanın sonucunu beklemeye karar verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 165/1). Bu karar esas uyuşmazlığı çözmez, yalnız yargılamanın nasıl ilerleyeceğini belirler.
Örnek Olay
Bir kişi yükleniciye karşı ayıplı inşaat nedeniyle tazminat davası açar ve taraflar kusurların kapsamında anlaşamaz.
Mahkeme inşaat mühendisi bilirkişi atanmasına ve taşınmazda keşif yapılmasına ara kararla karar verir, davacıya bilirkişi ücretini iki hafta içinde yatırması için kesin süre verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2).
Davacı ücreti süresinde yatırır, keşif yapılır ve rapor dosyaya girer. Mahkeme “ara karar gereği düşünüldü” diyerek taraflara rapora karşı beyan için iki hafta süre verir, sonra yargılamaya devam eder.
Davanın kabulü ya da reddine ilişkin karar ise ara karar değil hükümdür ve istinafa konu olur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/1 ve m. 341/1-a). Bilirkişi atanmasındaki bir hata ancak bu istinaf başvurusunda ileri sürülür.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tutanak: Ara kararlar duruşma tutanağının sonunda yazılır, her celse sonrası tutanak okunur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
- Kesin süre: Kesin süre kaçırılırsa işlem hakkı düşer, kesin olmayan sürede bir kez daha süre istenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/2-3).
- İtiraz: Yalnız ihtiyati tedbirde bir hafta ve ceza yargılamasında iki hafta içinde itiraz vardır, diğer ara kararlarda dönme talebi yapılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268).
- İstinaf: Ara karar nihai kararla birlikte istinafa gider, tedbir ve haciz kararları ayrı gider (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341).
- Rücu: Dönme talebinin süresi yoktur, usulî kazanılmış hak doğuran karardan dönülemez.
- İdari yargı: Ara karara cevap verilmezse mahkeme dosyadaki bilgiyle karar verir, sonuç ara kararda önceden yazar (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
- Adli tatil: Son günü tatile rastlayan süre tatile tabi davalarda bir hafta uzar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 104).
Yüzlerce dosyada her celsenin ara kararını ve kesin süresini elle izlemek hata üretir. Tutanaktaki ara kararı dosyaya işleyip süreyi hesaplayan hukuk otomasyonu sistemleri bu riski azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ara karar nedir? Mahkemenin yargılama sırasında davayı sona erdirmeden verdiği karardır, hâkim karardan sonra davaya devam eder (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar).
Ara karar ne demek, neden verilir? Delil toplamak, usul sorunlarını çözmek ve süre vermek için verilir, bilirkişi atanması ve müzekkere yazılması en sık örnekleridir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 154/3-ğ).
Ara karar kesin karar mıdır? Değildir, kesin karar nihai karardır. Ara karar davayı bitirmez ve mahkeme şartları varsa ondan dönebilir.
Ara karara karşı istinaf yoluna gidilebilir mi? Kural olarak gidilemez, nihai kararla birlikte incelenir. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları tek başına istinaf edilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 341/1).
Ara karar temyiz edilebilir mi? Edilemez, ara karar bölge adliye mahkemesinin nihai kararı içinde temyizde denetlenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 361).
Ara karara itiraz süresi kaç gün? İhtiyati tedbirde bir hafta, ceza yargılamasında iki haftadır, diğer ara kararlarda ayrı itiraz yolu yoktur (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 394/2, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268/1).
Mahkeme ara kararından vazgeçebilir mi? Vazgeçebilir, uygulamada sınırlı olarak kabul edilir, usulî kazanılmış hak doğuran karardan dönülemez (TÜBİTAK Sosyal Bilimler Ansiklopedisi, Karar).
Ara karardan rücu süresi var mı? Yoktur, nihai karar verilinceye kadar mahkemeden dönme talep edilebilir.
Ara karar yerine getirilmezse ne olur? Kesin süreli işlemde o işlemi yapma hakkı düşer, idari yargıda sonuç ara kararda önceden yazılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 94/3, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
Bilirkişi atanması ara karar mıdır? Ara karardır, uyuşmazlığın esasını çözmez ve yargılamayı bitirmez, rapor geldikten sonra yargılama devam eder.
Tensip ara karar mıdır? Tensipteki kararlar ara karardır, dava yeni açılmıştır ve mahkeme dosyadan el çekmemiştir.
UYAP’ta ara karar talebi tam kabul ne demek? Tarafın istediği ara kararın mahkemece aynen verildiğini gösteren sonuç kaydıdır, kararın metni duruşma tutanağında yer alır.
İdare mahkemesi ara kararına cevap verilmezse ne olur? Yerine getirmemenin sonucu ara kararda önceden belirtilir ve mahkeme dosyadaki bilgiyle karar verir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 20/2).
Ara karar ile nihai karar arasındaki temel fark nedir? Nihai karar yargılamayı sona erdirir ve mahkeme dosyadan el çeker, ara karar yargılamayı ilerletir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 294/1).
Kaynakça
Mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 91, 94, 103, 104, 154, 163, 164, 165, 294, 341, 361, 389, 391 ve 394 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 223, 267 ve 268 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 20 ve 27 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 169 (Mevzuat Bilgi Sistemi)
Resmî kaynaklar
