Derdest Ne Demek?
Derdest, hukukta açılmış ama henüz kesin bir sonuca bağlanmamış, yani görülmekte olan dava ya da dosya demektir (TDK). Bir dava, dilekçenin kaydedildiği günden hükmün şeklî anlamda kesinleştiği güne kadar derdest sayılır (HMK m. 118/1, Yargıtay HGK, K. 2022/146). Aynı dava hâlen görülürken ikinci kez açılamaz. Bu yasak bir dava şartıdır ve ikinci dava usulden reddedilir (HMK m. 114/1-ı, 115/2). Günlük dilde ise kelime yakalamak anlamına gelir.
Derdest ne demek?
Kelimenin biri hukuk dilinde, diğeri günlük dilde kullanılan iki anlamı vardır. Türk Dil Kurumu sözlüğü hukuk terimi olarak “görülmekte olan” karşılığını verir ve örnek olarak “derdest dava” ifadesini gösterir (TDK, Güncel Türkçe Sözlük).
İkinci anlam bir isimdir. Aranan birini ya da kaçma ihtimali bulunan kişiyi yakalamayı, ele geçirmeyi anlatır (TDK). Bu yüzden derdest ne demek sorusunun cevabı, kelimenin hangi metinde geçtiğine göre değişir.
Mahkeme yazısında, icra dosyasında ya da e-Devlet ekranında geçiyorsa söz konusu iş henüz bitmemiştir. Haber metninde bir şüpheliyle birlikte geçiyorsa kastedilen yakalamadır. Derdest olmak ne demek diye arayanların büyük kısmı ilk anlamı arar.
- Hukuk anlamı: görülmekte olan dava, dosya, icra takibi ya da soruşturma (TDK, HMK m. 114/1-ı).
- Günlük dil anlamı: aranan ya da kaçma ihtimali olan birini yakalamak, ele geçirmek (TDK).
- Deyim olarak: “derdest etmek” kalıbı doğrudan yakalamak demektir (TDK).
Derdest kelimesinin kökeni nedir, Osmanlıcada ne demek?
Kelime Farsçadan dilimize geçmiştir (TDK). Derdest ne demek TDK kaydına göre isim olarak yakalama, sıfat olarak ise görülmekte olan anlamı taşır. Sözlük, sıfat anlamını hukuk terimi olarak işaretler (TDK, Güncel Türkçe Sözlük).
Eski kanun dilinde de anlam aynıdır. İcra ve İflas Kanunu metnindeki eski geçiş hükümlerinde “takip ve muamelesi derdest olupta henüz intaç olunmıyanlar” ifadesi bugün de durur (2004 s. İİK, geçiş hükümleri). Derdest ne demek Osmanlıca diye bakan kişi, kelimeyi çoğunlukla böyle sonuçlanmamış işler için kullanılmış hâliyle görür.
Hukukta derdest ne demek, derdest nedir?
Hukuk dilinde kelime, açılmış ve henüz şeklî anlamda kesinleşmemiş bir yargılamayı anlatır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu dönemi davanın açılmasından şeklî kesinleşmeye kadar geçen süre olarak tarif eder (Yargıtay HGK, E. 2018/1015, K. 2022/146, 17.02.2022).
Derdest nedir sorusu yalnız hukuk davalarıyla sınırlı değildir. Ceza davası, soruşturma ve icra takibi için de aynı kelime kullanılır. Kanunlar terimi ayrıca tanımlamaz, içeriğini kanun maddeleri ve Yargıtay kararları birlikte belirler (HMK m. 114/1-ı, CMK m. 223/7).
Derdest ne demek hukuk açısından sorulduğunda iki sonuç öne çıkar. Dosya sürdükçe aynı uyuşmazlık için yeni bir dava açılamaz. Karar kesinleşmediği için de hüküm henüz kesin hüküm gücü kazanmamıştır (HMK m. 114/1-ı, 303/1).
Hukukta derdest ne demek ya da mahkemede derdest ne demek diye soran kişiye verilecek kısa cevap, dosyanın kapanmadığıdır. Karar verilmemiş olabilir ya da verilen karar kanun yolunda incelenmeyi bekliyor olabilir (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
| Dosya türü | Derdestlik ne zaman başlar? | Ne zaman biter? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hukuk davası | Dava dilekçesinin kaydedildiği gün | Hükmün şeklî anlamda kesinleşmesi | HMK m. 118/1, HGK K. 2022/146 |
| Açılmamış sayılan dava | Dava dilekçesinin kaydı | Açılmamış sayılma kararının kesinleşmesi | HMK m. 150/5, HGK K. 2022/146 |
| Soruşturma | Soruşturma evresi | İddianame ya da kovuşturmaya yer olmadığına dair karar | CMK m. 170/2, 172/1 |
| Kamu davası | İddianamenin kabulü | Hüküm verilmesi | CMK m. 175/1, 223/1 |
| İcra takibi | Takip talebi | Takibin sona ermesi | İİK m. 58, 12. HD K. 2024/436 |
Derdest dava nedir?
Mahkemede açılmış, hükmü henüz şeklî anlamda kesinleşmemiş her dava bu adı taşır. Bu tanım için tarafların aynı olması ya da ikinci bir davanın bulunması gibi şartlar aranmaz (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
Derdest dava nedir ya da ne demek sorusu genellikle bir mahkeme yazısında ya da karşı tarafın dilekçesinde bu ifadeyle karşılaşınca sorulur. Böyle bir metinde kastedilen, adı geçen davanın sonuçlanmadığı ve hâlen sürdüğüdür.
Bazı internet kaynaklarında derdest dava, aynı taraflar arasında aynı konuda açılmış ikinci dava gibi anlatılır. Bu tarif derdestlik itirazını anlatır, derdest davanın kendisini değil. Taraf, konu ve sebep aynılığı yalnız ikinci dava açıldığında önem kazanır (HMK m. 114/1-ı).
Dava derdest ne demek ya da derdest olan dava ne demek gibi aramaların cevabı da aynıdır. İlk derece mahkemesi karar vermiş olsa bile hüküm kesinleşmediyse dava derdest kalmaya devam eder (Yargıtay HGK, E. 2022/103, K. 2022/522).
Dava ne zaman derdest olur?
Dava dilekçesinin mahkeme kaydına girdiği gün derdestlik başlar. Kanun davanın açılma anını bu tarihe bağlar (HMK m. 118/1). Dilekçenin karşı tarafa tebliğ edileceği gün açılma tarihini değiştirmez.
Dava ne zaman derdest olur sorusunun cevabı, iki davadan hangisinin önce açıldığını da belirler. Sıralama kayıt tarihine göre yapılır. Önce kaydedilen dava derdest dava sayılır, sonra açılan dava ise derdestlik incelemesine konu olur (HMK m. 114/1-ı, 118/1).
Derdestlik ne zaman sona erer?
Hükmün şeklî anlamda kesinleşmesiyle biter. Bu noktadan sonra aynı davanın yeniden açılmasını engelleyen kural derdestlik değil, kesin hükümdür (HMK m. 114/1-i, 303/1).
Dava açılmamış sayılırsa derdestlik, bu kararın kesinleştiği gün sona erer. Derdestlik ne zaman sona erer sorusunda belirleyici olan, kararın kesinleşme tarihidir. Hukuk Genel Kurulu, ilk dava açılmamış sayılıp karar kesinleşince ikinci davanın derdestlik gerekçesiyle reddedilemeyeceğine hükmetmiştir (Yargıtay HGK, E. 2018/1015, K. 2022/146).

Davanın derdest olması ne demek?
Taraflar arasındaki uyuşmazlığın henüz tam olarak çözülmediğini anlatır. Yargıtay davanın derdest olması kavramını bu şekilde açıklar ve süreci yargılamanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar uzatır (Yargıtay HGK, E. 2022/103, K. 2022/522).
Yargılamanın derdest olması ifadesi de aynı anlamı taşır. Dosya bu dönemde ilk derece mahkemesinde, bölge adliye mahkemesi önünde ya da Yargıtayda bulunabilir. Hüküm kesinleşmedikçe derdestlik sürer (HGK K. 2022/146).
Derdest dosya ne demek?
Hâlen işlem gören, kapanmamış mahkeme ya da icra dosyasını anlatır. Dosya kelimesi davanın yerine kullanıldığı için derdest dosya ile derdest dava çoğu zaman aynı şeyi ifade eder (TDK, HMK m. 114/1-ı).
Dosya derdest ne demek diye aranan durumda, ilgili dosyada ya karar verilmemiştir ya da verilen karar kesinleşmemiştir. Bu dönemde dilekçe verilebilir, duruşmalar sürer ve mahkeme ara karar kurmaya devam eder.
Derdest dosya ne demek ya da mahkeme dosyası derdest ne demek sorularının cevabı da budur. Yargıtay, icra dairesindeki takip dosyaları için de aynı ifadeyi kullanır ve devam eden takibi derdest olarak niteler (Yargıtay 12. HD, E. 2023/3119, K. 2024/436).
Dosyanın derdest olması ne demek?
Dosyanın hâlen açık olduğunu ve üzerinde işlem yapılabildiğini gösterir. İşlemden kaldırılmış bir dava bile üç aylık yenileme süresi dolmadan açılmamış sayılmaz (HMK m. 150/4-5).
Dosyanın derdest olması bu yüzden işlemden kaldırılmış davalarda da önem taşır. Böyle bir dava varken aynı konuda yeni dava açmak derdestlik sorunu doğurabilir. Derdestlik, açılmamış sayılma kararı kesinleşene kadar sürer (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
- Karar yok: yargılama sürüyorsa dosya derdesttir (HMK m. 114/1-ı).
- Karar var ama kesinleşmemiş: istinaf ya da temyiz süreci devam ediyorsa dosya derdest kalır (HGK K. 2022/146).
- İşlemden kaldırılmış: kaldırma tarihinden itibaren üç ay içinde yenilenebilir (HMK m. 150/4).
- Açılmamış sayılmış: bu karar kesinleşince derdestlik sona erer (HMK m. 150/5, HGK K. 2022/146).
Derdest olduğu ne demek, mahkeme kararlarında nasıl geçer?
Bir davanın ya da takibin hâlen sürdüğünün resmî bir metinde tespit edildiğini gösterir. İfade çoğunlukla ikinci davanın neden reddedildiği anlatılırken karar gerekçesinde kullanılır (Yargıtay 2. HD, E. 2017/2601, K. 2018/12696).
Yargıtay kararlarında görülen kalıplardan biri, önceki dava dosyasının derdest olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmesidir. Bir başka kalıp, aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olduğunun belirtilmesidir (Yargıtay 2. HD, E. 2015/15419, K. 2016/5340).
- “Derdest olduğundan bahisle”: mahkemenin önceki davanın sürdüğünü kabul ettiğini gösterir (2. HD K. 2018/12696).
- “Hâlen görülmekte olduğu”: doğrudan kanunun diline dayanır (HMK m. 114/1-ı).
- “Derdest iken”: icra kararlarında ilk takip sürerken ikinci takibin başlatıldığını anlatır (12. HD K. 2024/436).
- “Derdest olmaktan çıktığı”: ilk davanın sona erdiğini ve engelin kalktığını bildirir (HGK K. 2022/146).
Derdest olduğu ne demek ya da halen derdest ne demek sorularının cevabı da aynı yöndedir. “Hâlen derdest” ifadesi, yazının düzenlendiği tarihte dosyanın kapanmadığını bildirir. Derdest olduğu anlaşılan bir dava, sonuçlanana kadar aynı uyuşmazlık için ikinci bir yargılamaya engel olur (HMK m. 114/1-ı).
E-Devlet ve UYAP’ta derdest dosya nasıl anlaşılır?
Sorgulanan dosyada karar bilgisi yoksa ya da karar kesinleşmemişse dosya hukuken derdesttir. Ekranda ayrıca derdest kelimesinin yazması gerekmez, kavram dosyanın durumunu anlatır (HMK m. 114/1-ı, HGK K. 2022/146).
Dosya derdest oldu ne demek ya da dava durumu derdest ne demek diye arayan kişi, genellikle kendi dosyasını UYAP Vatandaş Portalı’nda ya da e-Devlet’te görmüştür. Dosyanın geçtiği aşamalar dosya safahatı kayıtlarından izlenebilir.
Derdest dosya kaydedildi ya da derdest dosya mevcut gibi ifadeler, sistemde açık bir dosya bulunduğunu anlatır. Hangi işlemden sonra göründükleri dosyanın türüne göre değişebilir. Emin olunamayan durumda mahkeme kalemine ya da icra dairesine esas numarasıyla sorulmalıdır.
- Son işlem tarihi: son duruşma ya da son ara karar, yargılamanın sürüp sürmediğine dair ilk ipucudur.
- Kanun yolu bilgisi: dosya bölge adliye mahkemesine ya da Yargıtaya gönderildiyse hüküm kesinleşmemiştir (HGK K. 2022/146).
- İşlemden kaldırma kaydı: üç aylık yenileme süresi dolana kadar dava açılmamış sayılmaz (HMK m. 150/4-5).
- İcra dosyası: haciz talebi süresinde yapılmazsa dosya muameleden kaldırılır (İİK m. 78/4).
Çok sayıda dosyanın aynı anda izlendiği büro ve kurumlarda bu kontrol, dosya aşama tespiti ile toplu olarak yapılabilir.
Derdestlik itirazı nedir?
Aynı dava hâlen görülürken ikinci kez açıldığında bu durumun mahkemeye bildirilmesidir. Kanun aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmamasını dava şartı sayar (HMK m. 114/1-ı).
Derdestlik itirazı adı eski kanundan kalmıştır. 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu döneminde derdestlik bir ilk itirazdı ve süresinde ileri sürülmesi gerekiyordu (Yargıtay HGK, E. 2005/1-675, K. 2005/743). 6100 sayılı HMK ile dava şartına dönüştürüldü (HGK K. 2022/146).
Bugün HMK derdestlik itirazı teknik olarak bir ilk itiraz değildir. İlk itirazlar kanunda sayılıdır ve kesin olmayan yetki itirazı ile tahkim itirazından ibarettir (HMK m. 116/1).
Kanun gerekçesine göre derdestlik, hukuki yarar eksikliğinin somut bir görünümüdür. Aynı davayı ikinci kez açan kişinin bunda korunmaya değer bir yararı bulunmaz (HGK K. 2022/146, HMK m. 114/1-h).
HMK’da derdestlik hangi maddede düzenlenir?
Kural 114. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendindedir. HMK’da derdestlik incelemesinin nasıl yapılacağı ve sonucu ise 115. maddede yer alır (HMK m. 114/1-ı, 115).
- HMK m. 114/1-ı: aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması.
- HMK m. 114/1-i: aynı davanın daha önce kesin hükme bağlanmamış olması.
- HMK m. 115/1: dava şartlarının her aşamada kendiliğinden araştırılması.
- HMK m. 115/2: noksanlık hâlinde usulden ret.
- HMK m. 118/1: davanın açıldığı anın dilekçenin kayıt tarihi olması.
- HMK m. 166: bağlantılı davaların birleştirilmesi.
Derdestlik itirazı ne zaman ileri sürülür?
Yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir. Kanun tarafların dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebileceğini açıkça söyler, mahkeme de bu konuyu kendiliğinden araştırır (HMK m. 115/1).
Derdestlik itirazı ne zaman ileri sürülür diye bakıldığında en sağlıklı yol cevap dilekçesidir. Mahkeme dava şartlarını ön incelemede öncelikle karara bağlar (HMK m. 138/1). Bu aşamayı kaçırmak ise hak kaybı doğurmaz.
Kanun yolunda da konu gündeme gelebilir. Yargıtay dava şartlarına aykırılığı bozma sebebi sayar, bölge adliye mahkemesi ise kamu düzenine aykırılığı kendiliğinden gözetir (HMK m. 371/1-b, 355).
Derdestlik dava şartı ne demek?
Davanın esasına girilebilmesi için bulunmaması gereken bir durumu anlatır. Yargıtay derdestliği olumsuz dava şartları arasında sayar. Başka bir derdest dava varsa mahkeme uyuşmazlığın esasını inceleyemez (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
Olumlu dava şartları, davanın açıldığı sırada var olması gereken şartlardır. Mahkemenin görevli olması, tarafların ehliyeti ve gider avansı bunlara örnektir (HMK m. 114/1-c, d, g). Derdestlik ve kesin hüküm ise bulunmaması gereken olumsuz şartlardır (HGK K. 2022/146).
Derdestlik dava şartı olduğu için hâkim, taraf ileri sürmese de konuyu kendiliğinden inceler. Yargıtay bu ilkeyi bir boşanma davasında açıkça tekrarlamıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2017/2601, K. 2018/12696).
Hukuk Genel Kurulu da kanunda bir istisna bulunmadığını belirtmiştir. Bu nedenle derdestlik itirazının incelenip olumlu ya da olumsuz bir karara bağlanması gerekir (Yargıtay HGK, E. 2015/3374, K. 2017/430, 08.03.2017).
Derdest dava şartları nelerdir?
Önceki davanın hâlen görülmesi ve iki davanın aynı dava olması gerekir. Aynılık ise taraf, konu ve dava sebebi birlikte karşılaştırılarak belirlenir (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
- İki kez açılmış dava: aynı dava ikinci kez mahkemeye getirilmiş olmalıdır.
- Görülmekte olan ilk dava: ilk dava, ikinci davanın açıldığı tarihte derdest olmalıdır (HMK m. 118/1).
- Aynı taraflar: iki davanın tarafları aynı kişiler olmalıdır (2. HD K. 2018/12696).
- Aynı konu: müddeabih yani mahkemeden istenen şey aynı olmalıdır (HGK K. 2022/146).
- Aynı dava sebebi: iki dava aynı hukuki sebebe ve vakıalara dayanmalıdır (HGK K. 2022/522).
Unsurlardan biri farklıysa derdestlik oluşmaz. Yargıtay, boşanma davasında eldeki davanın sebebi önceki davayla aynı olmadığı için derdestlikten söz edilemeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2015/15419, K. 2016/5340).
Derdest dava şartları kesin hükmün şartlarına çok benzer. Kesin hükümde de tarafların, dava sebeplerinin ve talep sonucunun aynı olması aranır (HMK m. 303/1). Aradaki fark ilk davanın kesinleşip kesinleşmediğidir.
| Örnek durum | Derdestlik var mı? | Gerekçe |
|---|---|---|
| Aynı alacak için aynı taraflar arasında ikinci dava açıldı, ilk dava sürüyor | Var | Taraf, konu ve sebep aynı, ilk dava görülüyor (HMK m. 114/1-ı) |
| İlk dava açılmamış sayıldı ve karar kesinleşti | Yok | Derdestlik sona erdi (HGK K. 2022/146) |
| Eşlerden biri bir sebeple, diğeri farklı sebeple boşanma davası açtı | Yok | Dava sebebi farklı, birleştirme gündeme gelir (2. HD K. 2016/5340, HMK m. 166) |
| Aynı fiil için aynı sanık hakkında ikinci kamu davası açıldı | Var | Davanın reddine karar verilir (CMK m. 223/7) |
| İlk icra takibi sürerken aynı alacak için başka yolla ikinci takip başlatıldı | Var | Mükerrer takip, takip türünün aynı olması gerekmez (12. HD K. 2024/436) |
| İlk dava kesinleşti, aynı dava yeniden açıldı | Yok, kesin hüküm var | HMK m. 114/1-i, 303/1 |
Derdestlik durumunda ne olur?
Mahkeme ikinci davayı esasa girmeden usulden reddeder. Kanun dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde usulden ret kararı verileceğini öngörür (HMK m. 115/2). Bu karar uyuşmazlığın esası hakkında bir hüküm içermez.
Derdestlik durumunda önceki dava ise kaldığı yerden görülmeye devam eder. Ret kararı yalnız sonradan açılan dosyayı kapatır, ilk dosyanın işleyişine dokunmaz (HMK m. 114/1-ı, 115/2).
İlk dava ret kararından önce sona ermişse sonuç değişebilir. Hukuk Genel Kurulu, ilk dava açılmamış sayılıp karar kesinleşince dava şartının sonradan tamamlandığını ve ikinci davanın derdestlikten reddedilemeyeceğini kabul etmiştir (HGK K. 2022/146). Kanunun 115/3 hükmü de hüküm anında giderilmiş noksanlık yüzünden usulden reddi belirli şartlarla yasaklar.
Ceza yargılamasında sonuç davanın reddidir. Ceza Genel Kurulu, bu durumda dava zamanaşımı dolmuş olsa bile düşme değil ret kararı verilmesini istemiştir (Yargıtay CGK, E. 2012/2-1518, K. 2013/354).
Derdestlik ile kesin hüküm arasındaki fark nedir?
İlk dava sürüyorsa derdestlik, kesinleşmişse kesin hüküm söz konusudur. Kanun ikisini ayrı bentlerde dava şartı olarak düzenler (HMK m. 114/1-ı, 114/1-i).
| Konu | Derdestlik | Kesin hüküm |
|---|---|---|
| Kanun maddesi | HMK m. 114/1-ı | HMK m. 114/1-i, 303 |
| İlk davanın durumu | Hâlen görülüyor | Şeklî anlamda kesinleşmiş |
| Aranan aynılık | Taraf, konu, dava sebebi (HGK K. 2022/146) | Taraf, dava sebebi, ilk hüküm fıkrası ile ikinci talep sonucu (HMK m. 303/1) |
| İnceleme | Kendiliğinden, her aşamada (HMK m. 115/1) | Kendiliğinden, her aşamada (HMK m. 115/1) |
| Sonuç | Usulden ret (HMK m. 115/2) | Usulden ret (HMK m. 115/2) |
Derdestlik, davaların birleştirilmesi ve bekletici sorundan nasıl ayrılır?
İki dava aynıysa sonradan açılan reddedilir ve bu durum derdestlik adını alır. Davaların birleştirilmesinde ise davalar farklıdır ama aralarında bağlantı bulunduğu için ilk davanın açıldığı mahkemede birlikte görülür (HMK m. 166/1).
Bağlantı, davaların aynı ya da benzer sebeplerden doğması ya da birinin hükmünün diğerini etkilemesi hâlinde var sayılır (HMK m. 166/4). Yargıtay boşanma davalarında derdestlikten ret yerine birleştirmenin değerlendirilmesini istemiştir (2. HD K. 2018/12696).
Bekletici sorunda ise davanın sonucu başka bir davaya bağlıdır. Mahkeme davayı reddetmez, öteki davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir (HMK m. 165/1). Ayrıntılar bekletici sorun (HMK 165) sayfasında anlatılıyor.
Derdest icra dosyası ne demek?
Başlatılmış ve hâlen açık olan icra takibini anlatır. Yargıtay, borçlu hakkında devam eden takibi bu kelimeyle niteler (Yargıtay 12. HD, E. 2023/3119, K. 2024/436, 17.01.2024).
İcra ve İflas Kanunu derdestlik için ayrı bir kural koymaz. Yargıtay bu boşlukta HMK hükümlerinin niteliğine uygun düştüğü ölçüde kıyasen uygulanacağını kabul eder. Ona göre derdestlik, icra takibi bakımından bir takip şartıdır (12. HD K. 2024/436).
Aynı alacaklının aynı borçluya aynı alacak için ikinci takip başlatmasına uygulamada mükerrer takip denir. Yargıtaya göre bunun usul hukukundaki karşılığı derdestliktir. Takip türlerinin aynı olması da gerekmez (12. HD K. 2024/436).
- Başvuru yolu: mükerrer takibin iptali icra mahkemesine şikâyet yoluyla istenir (12. HD K. 2024/436).
- Süre: bu şikâyet süresiz olarak ileri sürülebilir (12. HD K. 2024/436).
- Haciz isteme süresi: ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçince haciz istemek hakkı düşer (İİK m. 78/2).
- Muameleden kaldırma: haciz talebi süresinde yapılmazsa dosya muameleden kaldırılır (İİK m. 78/4).
- Yenileme: yeniden haciz istemek, yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır (İİK m. 78/5).
Derdest icra dosyası ne demek ya da icrada derdest ne demek diye bakan borçlu için kısa cevap, takibin kapanmadığı ve sürdüğüdür. Derdest ne demek icra bağlamında sorulduğunda, takibin nasıl işlediği icra takibi adımlarıyla birlikte okunmalıdır.
Soruşturma derdest ne demek?
Cumhuriyet savcılığının yürüttüğü soruşturmanın henüz bir sonuca bağlanmadığını anlatır. Soruşturma, savcının iddianame düzenlemesi ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesiyle sona erer (CMK m. 170/2, 172/1).
Soruşturma derdest ne demek ya da soruşturma dosyası derdest ne demek diye soran kişi çoğu zaman şikâyetinin ya da hakkındaki ihbarın akıbetini merak eder. Bu dönemde henüz kamu davası açılmamıştır (CMK m. 175/1).
Soruşturmanın derdest olması, kişi hakkında dava açıldığı anlamına gelmez. Kamu davası ancak iddianamenin mahkemece kabulüyle açılmış olur ve kovuşturma evresi o an başlar (CMK m. 175/1).
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilirse yeni delil elde edilmedikçe ve sulh ceza hâkimliği karar vermedikçe aynı fiilden dava açılamaz (CMK m. 172/2). Bu karar için kullanılan “takipsizlik” kelimesi kanundaki adı değildir.
Ceza davasında derdestlik var mı?
Vardır ve kanunda açıkça yazılıdır. Aynı fiil nedeniyle aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm ya da açılmış bir dava varsa ikinci davanın reddine karar verilir (CMK m. 223/7).
Ceza davasında derdestlik bu yüzden ret sebebidir. Ceza Genel Kurulu bu kuralı, kişinin aynı fiilden iki kez yargılanmayacağı güvencesine bağlar. Kurula göre böyle bir durumda dava zamanaşımı dolmuş olsa bile mükerrer yargılamayı önlemek için ret kararı verilmelidir (Yargıtay CGK, E. 2012/2-1518, K. 2013/354, 09.07.2013).
Derdest boşanma davası ne demek?
Aile mahkemesinde açılmış ve hâlen sürmekte olan boşanma davasını anlatır. Derdest boşanma davası sürerken yeni bir boşanma davası açıldığında derdestlik sorusu gündeme gelir (Yargıtay 2. HD, E. 2017/2601, K. 2018/12696).
Yargıtay, derdestlik için iki davanın taraflarının, konusunun ve dava sebebinin aynı olmasını arar. Davalı eşin daha önce açtığı dava sürerken diğer eşin evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açtığı davada derdestlikten verilen ret kararını bozmuştur (2. HD K. 2018/12696, TMK m. 166/1).
Dava sebepleri farklı olduğunda derdestlik yoktur, bağlantı varsa davaların birleştirilmesi düşünülür (Yargıtay 2. HD, E. 2015/15419, K. 2016/5340, HMK m. 166). Aynı eş aynı sebeple ikinci kez dava açarsa üç unsur birleşir ve derdestlik doğar (HMK m. 114/1-ı).
Derdest etmek ne demek?
Aranan ya da kaçma ihtimali bulunan birini yakalamak demektir. Türk Dil Kurumu derdest etmek deyimini tek kelimeyle “yakalamak” olarak açıklar (TDK, Güncel Türkçe Sözlük).
Haber dilinde kolluğun bir şüpheliyi ele geçirmesi anlatılırken sık kullanılır. “Jandarma, firari hükümlüyü kırsaldaki bir evde derdest etti” cümlesinde fiil yakalama anlamı taşır.
Derdest etmek ne demek hukuk açısından sorulduğunda kanundaki karşılık yakalamadır. Suçüstü hâlinde herkes geçici olarak yakalama yapabilir, kolluk ise belirli şartlarda yakalama yetkisine sahiptir (CMK m. 90/1-2).
Askeriyede ya da kollukta kullanıldığında da anlam değişmez, kişiyi ele geçirmek kastedilir (TDK). Bu anlamın görülmekte olan dava anlamıyla bir bağı yoktur, iki kullanım yalnız aynı kelimeyi paylaşır.
Derdest edilmek ne demek?
Yakalanmak anlamına gelir, fiilin edilgen hâlidir. “Şüpheli derdest edildi” cümlesi, kişinin kolluk tarafından ele geçirildiğini bildirir (TDK). Derdest edilmek ve derdest edilmesi ne demek sorularının cevabı aynıdır.
Yakalanan kişiye kanuni hakları derhâl bildirilir. Olay hakkında Cumhuriyet savcısına da hemen bilgi verilir ve onun emri doğrultusunda işlem yapılır (CMK m. 90/4-5).
Derdestlik itirazı dilekçesi nasıl yazılır?
Dilekçede önceki davanın mahkemesi, esas numarası ve açılış tarihi gösterilmeli, iki davanın aynılığı tek tek ortaya konmalıdır. Dava şartı olduğu için ayrı bir süre aranmaz, ancak cevap dilekçesinde bildirmek en hızlı yoldur (HMK m. 115/1, 138/1).
- Önceki dava: mahkeme adı, esas numarası ve dava dilekçesinin kayıt tarihi (HMK m. 118/1).
- Taraflar: iki davada davacı ve davalının kim olduğu karşılaştırılır.
- Konu: iki davadaki talep sonuçlarının aynı olup olmadığı gösterilir.
- Dava sebebi: dayanılan vakıa ve hukuki sebeplerin aynılığı açıklanır (HGK K. 2022/146).
- Güncel durum: önceki davanın hâlen görülüp görülmediği, karar varsa kesinleşip kesinleşmediği belirtilir.
- Delil: önceki dosyanın getirtilmesi istenir. Mahkeme bunun için müzekkere yazabilir.
Aşağıdaki derdestlik itirazı dilekçesi genel bir taslaktır. Somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
[Mahkeme adı] HÂKİMLİĞİNE
Dosya No: [doldurulacak]
Davalı: [ad soyad, T.C. kimlik no, adres]
Davacı: [ad soyad, adres]
Konu: Derdestlik dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddi talebidir.
Açıklamalar:
1. Davacı, aynı taraflar arasında aynı talep ve aynı sebeple [mahkeme adı] [esas no] sayılı davayı [tarih] tarihinde açmıştır.
2. Bu dava hâlen görülmektedir. Dosyanın UYAP kaydı ekte sunulmuştur.
3. Eldeki dava ile önceki dava arasında taraflar, konu ve dava sebebi aynıdır.
4. Aynı davanın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması dava şartıdır (HMK m. 114/1-ı). Mahkeme bunu davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (HMK m. 115/1).
Hukuki sebepler: HMK m. 114, 115, 118 ve ilgili mevzuat.
Deliller: [mahkeme adı] [esas no] sayılı dosya, UYAP kayıtları ve her türlü yasal delil.
Sonuç ve istem: Davanın derdestlik dava şartı yokluğu nedeniyle HMK m. 115/2 uyarınca usulden reddine, yargılama giderlerinin davacıya yüklenmesine karar verilmesini saygıyla talep ederim.
[Tarih]
[Ad soyad, imza]
Derdest hakkında sıkça sorulan sorular
Derdest ne demektir, kısaca? Görülmekte olan demektir. Hukukta açılmış ve henüz kesinleşmemiş dava ya da dosya için kullanılır (TDK, HMK m. 114/1-ı).
Hukukta derdest ne demektir? Davanın açılmasından hükmün şeklî anlamda kesinleşmesine kadar geçen dönemi anlatır (Yargıtay HGK, K. 2022/146).
Karar verilmiş bir dava hâlâ derdest midir? Evet, karar kesinleşene kadar derdest kalır. İstinaf ya da temyiz incelemesi sürüyorsa dava görülmekte sayılır (HGK K. 2022/146).
Derdest dava düşer mi? Derdest olması tek başına bir düşme sebebi değildir. Dosya işlemden kaldırılır ve üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 150/5).
Derdestlik itirazının bir süresi var mı? Yoktur. Dava şartı noksanlığı her zaman ileri sürülebilir, mahkeme de bunu kendiliğinden araştırır (HMK m. 115/1).
Hâkim derdestliği kendiliğinden dikkate alır mı? Alır. Derdestlik dava şartıdır ve hâkim tarafından resen gözetilir (Yargıtay 2. HD, E. 2017/2601, K. 2018/12696).
Derdestlik istinafta ya da temyizde ileri sürülebilir mi? Kanun dava şartlarının davanın her aşamasında incelenebileceğini söyler (HMK m. 115/1). Yargıtay da dava şartlarına aykırılığı bozma sebebi sayar (HMK m. 371/1-b).
Aynı dava iki ayrı mahkemede açılırsa hangisi görülür? Önce açılan dava görülür, sonra açılan derdestlikten reddedilir. Hangisinin önce açıldığı dilekçenin kayıt tarihine göre belirlenir (HMK m. 114/1-ı, 118/1).
Derdestlik nedeniyle verilen ret kararı uyuşmazlığı bitirir mi? Bitirmez. Bu bir usulden ret kararıdır, uyuşmazlık önceki davada çözülür (HMK m. 115/2).
İlk dava sona erince ikinci dava ne olur? İlk dava açılmamış sayılıp karar kesinleşirse derdestlik kalkar ve ikinci dava görülebilir (Yargıtay HGK, E. 2018/1015, K. 2022/146).
Derdest ile kesinleşmiş arasındaki fark nedir? Derdest dosya hâlen görülmektedir. Kesinleşmiş dosyada ise hüküm şeklî anlamda kesinleşmiştir ve artık kesin hüküm kuralı uygulanır (HMK m. 114/1-i, 303/1).
Mükerrer takip ile derdestlik aynı şey midir? Yargıtaya göre mükerrer takip, icra hukukunda derdestliğin karşılığıdır. Bu durum bir takip şartı olarak icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülür (Yargıtay 12. HD, E. 2023/3119, K. 2024/436).
Soruşturma derdest ise hakkımda dava açılmış mıdır? Açılmamıştır. Kamu davası iddianamenin kabulüyle açılır (CMK m. 175/1).
“Derdest edilmek” ne anlama gelir? Yakalanmak anlamına gelir. Kelimenin bu kullanımı yargılamayla değil, kişinin ele geçirilmesiyle ilgilidir (TDK, CMK m. 90).
Kaynakça
Mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m. 114, 115, 116, 118, 138, 150, 165, 166, 303, 355, 371)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 90, 170, 172, 175, 223)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m. 58, 78)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 166)
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/1015, K. 2022/146, 17.02.2022
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/103, K. 2022/522, 12.04.2022
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/3374, K. 2017/430, 08.03.2017
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2005/1-675, K. 2005/743, 21.12.2005
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2012/2-1518, K. 2013/354, 09.07.2013
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/2601, K. 2018/12696, 07.11.2018
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/15419, K. 2016/5340, 17.03.2016
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/3119, K. 2024/436, 17.01.2024
Resmî kaynaklar
Son kontrol tarihi: 15.10.2026.
