Tensip Zaptı Nedir? Tensip Zaptı Hazırlandı Ne Demek?
Tensip zaptı nedir? (tensip tutanağı), dava açıldıktan sonra hâkimin dosyayı ilk kez inceleyip yargılamanın nasıl yürüyeceğini belirlediği ilk ara karardır. Hukuk davalarında dava dilekçesinin mahkemeye kaydından sonra, ceza davalarında iddianamenin kabulünden sonra düzenlenir. Davayı kimin kazanacağı hakkında bir şey söylemez; kimin, neyi, ne zamana kadar yapacağını belirler.
UYAP’ta veya e-Devlet’te görülen “tensip zaptı hazırlandı” ibaresi de bu kararın verildiğini gösterir. Önemi, davanın ilk haftalarındaki takvimi belirlemesinden gelir: cevap dilekçesi, delillerin sunulması, gider avansı ve eksik belgeler için verilen kesin süreler bu belgenin tebliğiyle başlar ve kaçırılırsa hak kaybı doğabilir.
Kısaca:
- “Tensip zaptı hazırlandı” ibaresi, hâkimin dosyayı incelediğini ve ilk ara kararlarını verdiğini gösterir; olumlu ya da olumsuz bir sonuç değildir.
- Zapt taraflara tebliğ edildiğinde içindeki süreler işlemeye başlar; davalının cevap süresi kural olarak 2 haftadır.
- Yazılı usule tabi davalarda duruşma günü tensipte yazmaz; basit usulde ve ceza davalarında genellikle yazar.
- Tensip zaptı bir ara karardır; ona karşı kural olarak ayrı bir kanun yolu yoktur.
Bu yazıda bir dosyanın mahkemeye girdiği andan ilk duruşmaya kadar olan yolunu izliyoruz: tensip zaptının ne olduğunu ve dayanağını, UYAP’ta görünen ibarelerin ne anlattığını, zaptın içinde ne yazdığını, geldikten sonra hangi sürelerin işlediğini ve boşanma davasından icra dosyasına kadar dava türüne göre nasıl değiştiğini örneklerle anlatıyoruz.
Tensip ne demek, tensip zaptı (tensip tutanağı) nedir?
Tensip, TDK sözlüğünde Arapça kökenli, eskimiş bir kelime olarak “yaraştırma” anlamında yer alır; mahkeme dilinde ise bir işlemin uygun görülüp kararlaştırılmasını anlatır. Tensip zaptı (tensip tutanağı) hâkimin dava dosyasını ilk incelemesinden sonra yargılamanın usulünü, tarafların sürelerini ve yapılacak işlemleri belirlediği tutanaktır. Dava dilekçesi tevzi bürosundan mahkemeye geldiğinde önce kaydedilir ve dava hukuken bu kayıt tarihinde açılmış sayılır (HMK m.118). Ardından hâkim dilekçeyi, ekleri ve harcı inceler; davanın hangi usulle görüleceğine, karşı tarafa neyin gönderileceğine ve hangi belgelerin isteneceğine karar verir.
Tensiplerinize arz ederim ne demek? Tensiben, tensip buyurmak ve zapt
“Tensiplerinize arz ederim”, dilekçelerde talebin mahkemenin takdirine sunulduğunu anlatan bir kalıptır; “tensiplerine” de aynı kökten gelir. Bu ifadeler, TDK’nın “yaraştırmak” olarak tanımladığı “tensip etmek” fiilinden türer. “Tensip buyurmak” aynı fiilin saygı bildiren söylenişidir.
Mahkeme dilinde en sık görülen türevler şunlardır:
- Tensiben karar verildi: Hâkimin duruşma açmadan, dosya üzerinden ve uygun görerek karar verdiğini anlatır. Tensip zaptındaki ara kararlar genellikle bu kalıpla biter.
- Tensip kararı: Tensip zaptıyla verilen ara kararların genel adıdır.
- Zapt (zabıt): TDK’ya göre “tutanak” demektir; “duruşma zaptı”, “tensip zaptı” gibi kullanılır.
Aramalarda sık görülen “tenzip” yazımı yerine doğru yazım, TDK sözlüğünde yer aldığı şekliyle “tensip”tir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda “tensip” başlıklı bir madde yoktur. Tensip tutanağı, 6 Ağustos 2015 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik’in 200. maddesinde “tensip tutanağı” başlığıyla düzenlenir. Zapta yazılan süreler ve ihtarlar ise doğrudan HMK maddelerine dayanır. Ceza davalarında CMK duruşma hazırlığı işlemlerini düzenler (m.175–176); uygulamada bu işlemler tek bir tensip zaptına yazılır (Taş, 2020).
Hukuki niteliği bakımından tensip zaptı bir ara karardır. Davayı sona erdirmez, taraflardan birini haklı bulmaz ve mahkeme gerekirse bu kararlarından dönebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu da tensip kararının, hâkimin sanığın suçlu olup olmadığı hakkında görüş oluşturduğunu gösteren bir karar olmadığını kabul etmiştir (YCGK, 2010/11-246 E., 2010/266 K.; aktaran Taş, 2020).
“Tensip zaptı hazırlandı” ne demek? UYAP ve e-Devlet’te görünen ibareler
“Tensip zaptı hazırlandı”, hâkimin dosyayı incelediği ve ilk ara kararlarını verdiği anlamına gelir. Bu ibare UYAP Vatandaş Portalı’nda ve e-Devlet’in dava dosyası sorgulama ekranında görülür; olumlu ya da olumsuz bir haber değildir, davanın usulen yürümeye başladığını gösterir. Zaptın kendisi UYAP’ta dosya evrakı arasında okunabilir; avukatlar aynı belgeye UYAP Avukat Portalı’ndan ulaşır.
Tensip zaptı ne kadar sürede hazırlanır?
Kanunda tensip zaptının hazırlanması için bağlayıcı bir süre yoktur; süre mahkemenin iş yüküne göre değişir. Ceza davalarında mahkemenin iddianameyi değerlendirmek için 15 günü vardır ve tensip zaptı iddianamenin kabulünden sonra düzenlenir (CMK m.174).
“Tensip zaptı hazırlandı, duruşma günü verilmedi” ne demek?
“Duruşma günü verilmedi” ibaresi, davanın yazılı yargılama usulüne tabi olduğunu ve duruşma gününün dilekçeler tamamlandıktan sonra belirleneceğini gösterir; endişe edilecek bir durum değildir. Asliye hukuk, asliye ticaret ve çekişmeli boşanma davaları bu usule tabidir: ilk duruşma, taraflar dilekçelerini karşılıklı verdikten sonra ön inceleme için belirlenir (HMK m.137–139). Sulh hukuk, iş ve tüketici mahkemeleri gibi basit yargılama usulünün uygulandığı davalarda ve ceza davalarında ise ilk duruşma günü genellikle tensip zaptında yazar (HMK m.316–320; CMK m.175/2).
“Duruşma evrakı hazırlandı” ne demek? UYAP’taki diğer ibareler
“Duruşma evrakı hazırlandı”, mahkeme kaleminin yaklaşan duruşma için davetiye, çağrı kâğıdı veya duruşma tutanağı hazırladığını gösterir. Bu bir hâkim kararı değil, kalemin uygulama işlemidir; ama arkasından kesin süreler ve “gelmezseniz yokluğunuzda devam edilir” ihtarı taşıyan bir davetiye gelebilir (HMK m.139, 147). Bu yüzden ibareyi gördüğünüzde e-Tebligat hesabınızı ve UYAP evrakını kontrol etmek gerekir.
Tensip zaptından sonra UYAP’ta görülen ibareler, dosyanın hangi aşamada olduğunu gösterir:
| Ekranda görülen ibare | Anlamı |
|---|---|
| Tensip zaptı hazırlandı, duruşma günü verildi | Basit usul veya ceza davası; ilk duruşma tarihi belli |
| Duruşma evrakı hazırlandı | Kalem, yaklaşan duruşma için davetiye, çağrı kâğıdı veya tutanak hazırlamış |
| Bozma sonrası tensip | İstinaf veya Yargıtay bozmasından sonra ilk derece mahkemesi yeni bir tensip zaptı düzenlemiş |
| Tensip zaptı bilgi girişi | İcra dosyasında icra müdürünün bir talep hakkındaki kararı sisteme işlenmiş |
Tensip zaptı hazırlandıktan sonra ne olur?
Tensip zaptı hazırlandıktan sonra dava dilekçesiyle birlikte davalıya tebliğ edilir ve dilekçeler aşaması başlar. Süreler bu tebliğ tarihinden itibaren işler (HMK m.91). Elektronik tebligatta tebliğ, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Tebligat bilinen adresten iade dönerse adres kayıt sistemindeki adrese gönderilir (Tebligat Kanunu m.21/2); adres bulunamazsa dava dilekçesi ve tensip zaptı ilanen tebliğ edilir ve tebliğ, ilanın yayımından 7 gün sonra yapılmış sayılır (Hendek 1. Asliye Hukuk Mahkemesi ilanı).
Yazılı usulde dava bundan sonra belli bir sırayla ilerler. Davalı 2 hafta içinde cevap verir; gerekirse bu süre içinde başvurarak bir defaya mahsus ve en fazla 1 ay ek süre isteyebilir (HMK m.127). Ardından davacı cevaba cevap, davalı da ikinci cevap dilekçesini 2’şer hafta içinde verir (HMK m.136). Dilekçeler tamamlanınca mahkeme ön inceleme duruşmasına gün verir. Burada dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, uyuşmazlık konuları belirlenir ve taraflar sulhe ya da arabuluculuğa teşvik edilir. Sonrasında tanıkların dinlendiği, bilirkişi incelemesinin yapıldığı tahkikat aşaması ve en sonunda sözlü yargılama ile hüküm gelir.
Bu yüzden “ilk duruşma ne zaman?” sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Dilekçe süreleri tek başına 6 haftayı bulur; buna tebligat süreleri ve mahkemenin iş yükü eklenir. Davanın toplam süresi için ise bir gösterge vardır: dava açılırken verilen tevzi formunda Adalet Bakanlığı’nın belirlediği hedef süre yazar (Hedef Süreler Yönetmeliği). 2019’da ilk ilan edilen hedef sürelerde boşanma davaları için 10 ay, nafaka davaları için 8 ay, ceza davaları için 10–13 ay öngörülmüştü (Hürriyet, 2020); süreler düzenli olarak güncellendiği için en doğru bilgi dosyanın kendi tevzi formundadır.
Tensip zaptıyla birlikte işlemeye başlayan başlıca süreler şunlardır:
| Durum | Süre | Kaçırılırsa | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Dava dilekçesindeki eksikliğin giderilmesi | 1 hafta (kesin) | Dava açılmamış sayılır | HMK m.119/2 |
| Eksik gider avansının tamamlanması | 2 hafta (kesin) | Dava şartı yokluğundan usulden ret | HMK m.114/1-g, 120/2 |
| Cevap dilekçesi | 2 hafta | Vakıalar inkâr edilmiş sayılır | HMK m.127–128 |
| Ek cevap süresi | En çok 1 ay, bir defa | Yeni ek süre verilemez | HMK m.127 |
| Cevaba cevap / ikinci cevap | 2’şer hafta | Bu dilekçe hakkı düşer | HMK m.136 |
| Delil avansı | Mahkemenin verdiği kesin süre | O delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır | HMK m.324 |
| Ön inceleme davetiyesinden sonra eksik belgeler | 2 hafta (kesin) | O delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır | HMK m.139/1-ç |
| Ceza: iddianamenin tebliği ile duruşma arası | En az 1 hafta | Sanık duruşmanın ertelenmesini isteyebilir | CMK m.176/4 |
Tensip zaptında neler yer alır? Örnek tensip zaptı
Tensip zaptında üstte dosyanın künyesi, altta ise “gereği düşünüldü” başlığıyla sıralanmış ara kararlar yer alır. Künyede mahkeme, esas numarası, hâkim ve kâtip, taraflar, vekiller, dava türü ve dava tarihi bulunur. Ara kararlarda ise dava dilekçesinin HMK m.119’daki unsurları taşıyıp taşımadığı, davanın türü ve yargılama usulü, dilekçelerin tebliği, delillerin sunulması ve gider avansı ile ön incelemenin nasıl yapılacağı yer alabilir (Yönetmelik m.200).
Aşağıda, yazılı yargılama usulüne tabi genel bir hukuk davası için hazırlanmış kapsamlı bir tensip zaptı örneği var:
T.C.
[İL/İLÇE]
[...] [MAHKEME TÜRÜ] MAHKEMESİ
TENSİP ZAPTI
ESAS NO : [Esas Numarası]
HÂKİM : [Ad Soyad – Sicil]
KÂTİP : [Ad Soyad – Sicil]
DAVACI : [Ad Soyad / Unvan] – [T.C. Kimlik / VKN]
VEKİLİ : [Vekil]
DAVALI : [Ad Soyad / Unvan] – [T.C. Kimlik / VKN]
DAVA : [Davanın türü / konusu]
DAVA TARİHİ: [../../....]
Mahkememize tevzi edilen dava dilekçesi ve ekleri incelendi. HMK'nın 114. maddesi
kapsamında yapılan ilk incelemede, davanın mahkememizin görev ve yetki alanına girdiği,
davacının dava ehliyetine sahip olduğu ve hukuki yararının bulunduğu, harç ve gider
avansının yatırıldığı anlaşıldığından aşağıdaki hususlar tensip kılındı:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
1- Dava dilekçesi ve ekleri ile işbu tensip tutanağının davalıya HMK m.122 uyarınca
meşruhatlı davetiye ile TEBLİĞİNE; davetiye zarfına, dava dilekçesinin tebliğinden
itibaren iki (2) hafta içinde davaya cevap verebileceği, bu süre içinde cevap
dilekçesi vermediği takdirde HMK m.128 uyarınca davacının ileri sürdüğü vakıaların
tamamını inkâr etmiş sayılacağı ihtaratının YAZILMASINA,
2- Cevap dilekçesi sunulması hâlinde HMK m.136 uyarınca davacıya tebliğine; davacının
tebliğden itibaren iki (2) hafta içinde cevaba cevap, davalının da bunun tebliğinden
itibaren iki (2) hafta içinde ikinci cevap dilekçesi sunabileceğine,
3- Tarafların dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri
dilekçelerine eklemeleri veya başka yerden getirtilecek belgelere ilişkin gerekli
bilgileri (kurum adı, dosya no, tarih vb.) açıkça belirtmeleri gerektiğinin İHTARINA,
4- Yatırılan gider avansının yargılama sırasında yetersiz kalması hâlinde, HMK m.120/2
gereğince eksik kısmın tamamlanması için davacıya iki (2) haftalık kesin süre
verilmesine,
5- Dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması tamamlandıktan sonra HMK m.137 uyarınca
ön inceleme aşamasına geçilmesine; ön inceleme duruşma gün ve saatinin bu aşamadan
sonra tayin edilerek taraflara meşruhatlı davetiye ile BİLDİRİLMESİNE,
6- Ön inceleme davetiyesine, davetiyenin tebliğinden itibaren iki (2) haftalık kesin
süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterip henüz sunmadıkları belgeleri
sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgeler için gereken açıklamayı yapmaları,
aksi hâlde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacakları ihtaratının (HMK m.139/1-ç)
YAZILMASINA,
7- Ön inceleme davetiyesine ayrıca, geçerli mazereti olmadan duruşmaya gelmeyen tarafın
yokluğunda gelen tarafın iddia ve savunmasını genişletebileceği veya
değiştirebileceği, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ihtaratının
EKLENMESİNE,
8- Tarafların tanık bildirmiş olmaları hâlinde, tanıkların ad, soyad ve açık tebligat
adreslerinin sunulması hususunda ön inceleme duruşmasında karar verilmesine,
9- (Dava şartı arabuluculuğa tabi ise) Arabuluculuk son tutanağının aslının veya
arabulucu tarafından onaylanmış suretinin dosyaya sunulduğunun TESPİTİNE; sunulmamışsa
6325 sayılı Kanun m.18/A uyarınca işlem yapılmasına,
10- UYAP üzerinden MERNİS, TAKBİS, SGK ve diğer ilgili kurum sorgulamalarının kalem
tarafından re'sen YAPILMASINA,
11- İşbu tensip zaptının taraflara tebliğine,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda karar verildi. [../../....]
Kâtip Hâkim
e-imzalıdır e-imzalıdır
Bu metni okurken en kritik satırlar süre içerenlerdir. Birinci madde, davalının 2 haftalık cevap süresini ve cevap verilmezse vakıaların inkâr edilmiş sayılacağını bildirir. Üçüncü ve altıncı maddeler, delillerin zamanında sunulmazsa sonradan kullanılamayabileceğini hatırlatır. Dokuzuncu madde, arabuluculuğun dava şartı olduğu davalarda son tutanağın dosyada olup olmadığının kontrolünü düzenler; arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A). Geri kalan maddeler (müzekkereler, UYAP sorguları, tanık bilgileri) mahkemenin kendisinin yürüteceği işlemleri düzenler.
Tensip zaptı gelen taraf ne yapmalı? Davalı ve davacı için yol haritası
Tensip zaptı gelen taraf tebliğ tarihini not etmeli, zaptın içindeki süreleri takvime işlemeli ve ihtarları süresinde yerine getirmelidir; zapta ayrıca “cevap” verilmez. Bu sürelerin çoğu kesin süredir ve kaçırıldığında o işlemi yapma hakkı düşer.
Davalı taraf için en kritik konu cevap dilekçesidir. Süresinde cevap vermeyen davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Bu, davanın kaybedildiği anlamına gelmez; ancak kendi savunma vakıalarınızı, karşı taleplerinizi ve delillerinizi ileri sürme imkânı büyük ölçüde kaybolur. Yetki itirazı gibi ilk itirazlar da cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; cevap dilekçesi verildikten sonra, süre dolmamış olsa bile ileri sürülemez (HMK m.131). Ek süre gerekiyorsa talep 2 haftalık süre dolmadan yapılmalıdır (HMK m.127).
Davacı taraf için tensip zaptında dilekçeyle ilgili bir eksiklik bildirilmiş olabilir. Bu eksiklik 1 haftalık kesin sürede giderilmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2). Gider avansının tamamlanması için verilen 2 haftalık kesin süre ve delil avansı için mahkemenin belirlediği kesin süre de aynı ciddiyetle takip edilmelidir (HMK m.120/2, 324).
Süre hastalık veya doğal afet gibi elde olmayan bir sebeple kaçırıldıysa eski hâle getirme istenebilir. Talep, engelin kalktığı tarihten itibaren 2 hafta içinde dilekçeyle yapılmalı ve kaçırılan işlem de bu süre içinde yerine getirilmelidir (HMK m.95–97).
Peki tensip zaptına itiraz edilebilir mi? Ara karar olduğu için kural olarak ona karşı bağımsız bir kanun yolu yoktur; itirazlar yargılama içinde ileri sürülür ve nihai hükümle birlikte denetlenir. Zaptta yanlış usul ya da hatalı taraf bilgisi gibi bir hata varsa mahkemeye dilekçeyle bildirilir. Tensiple birlikte verilen ihtiyati tedbir kararlarına karşı ise ayrıca itiraz yolu vardır (HMK m.394).
Dava türüne göre tensip zaptı: boşanma, miras, iş ve ticari davalar
Tensip zaptının içeriği ve duruşma gününü içerip içermediği, davanın türüne ve yargılama usulüne göre değişir. Aynı “tensip zaptı hazırlandı” satırı boşanma davasında, işe iade davasında ya da ortaklığın giderilmesi davasında farklı şeyler anlatır.
| Dava | Usul ve mahkeme | Duruşma günü tensipte | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Çekişmeli boşanma | Aile mahkemesi, yazılı usul | Kural olarak yok | Geçici önlem talepleri dilekçede açıkça yazılmalı |
| Anlaşmalı boşanma | Aile mahkemesi | Genellikle var | Eşlerin duruşmaya bizzat katılması gerekir (TMK m.166/3) |
| Tenkis, muris muvazaası | Asliye hukuk, yazılı usul | Kural olarak yok | Duruşma günü dilekçeler tamamlanınca belirlenir |
| Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) | Sulh hukuk, basit usul (HMK m.4, 316) | Genellikle var | Cevap süresi tebliğden itibaren 2 haftadır (HMK m.317) |
| İşçilik alacağı, işe iade | İş mahkemesi, basit usul | Genellikle var | Arabuluculuk dava şartıdır; işe iade davası ivedilikle sonuçlandırılır (İş K. m.20) |
| Tüketici davası | Tüketici mahkemesi, basit usul (6502 s. Kanun m.73) | Genellikle var | Cevap süresi tebliğden itibaren 2 haftadır (HMK m.317) |
| Ticari alacak, itirazın iptali | Asliye ticaret veya asliye hukuk, yazılı usul | Kural olarak yok | Konusu para olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A) |
| Kira tespiti, tahliye | Sulh hukuk, basit usul | Genellikle var | Kira ilişkisinden doğan davalar değerine bakılmaksızın sulh hukukta görülür (HMK m.4/1-a) |
Boşanma davasında tensip zaptı
Boşanma davasında tensip zaptı hazırlandıysa, aile mahkemesi dosyayı incelemiş ve ilk ara kararlarını vermiştir; çekişmeli boşanmada duruşma günü kural olarak yazmaz, anlaşmalı boşanmada ise genellikle yazar. Bu aşamanın asıl önemi geçici önlemlerden gelir: hâkim dava açılınca eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için geçici önlemleri re’sen alabilir (TMK m.169). Bu önlemler duruşma beklenmeden tensip aşamasında verilebildiğinden, tedbir nafakası ve geçici velayet talepleri dava dilekçesinde gerekçesiyle yer almalıdır.
Miras davasında tensip zaptı
Miras davasında tensip zaptı hazırlandıysa, duruşma gününün zaptta yazıp yazmaması davanın türüne bağlıdır. Tenkis veya muris muvazaası gibi çekişmeli davalar asliye hukuk mahkemesinde yazılı usulle görüldüğünden tensipte kural olarak duruşma günü yer almaz; gün, dilekçeler tamamlandıktan sonra belirlenir. Mirasçılar arasındaki ortaklığın giderilmesi davaları ise sulh hukuk mahkemesinin görevindedir ve basit usulle görülür (HMK m.4, 316); bu dosyalarda duruşma günü genellikle tensiple verilir.
İş mahkemesinde tensip zaptı
İş mahkemesinde tensip zaptı hazırlandıysa, duruşma günü çoğu zaman zaptta yazar; çünkü iş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.7). İşçilik alacağı ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bu nedenle tensipte arabuluculuk son tutanağının dosyada olup olmadığı kontrol edilir. İşe iade davaları ise kanun gereği ivedilikle sonuçlandırılır (4857 sayılı İş Kanunu m.20).
Tensip zaptıyla ihtiyati tedbir verilebilir mi?
Evet, ihtiyati tedbir tensip zaptıyla, karşı taraf dinlenmeden verilebilir. Dava dilekçesiyle birlikte tedbir istenmişse mahkeme bu talebi tensiple karara bağlayabilir. Bu durumda kararın verildiği tarihten itibaren 1 hafta içinde uygulanmasının istenmesi gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1). Bu kısa süre uygulamada tartışılmış ve Anayasa Mahkemesi önüne de taşınmıştır (AYM, E.2014/112).
Ceza davalarında tensip zaptı ve tensiple tahliye
Ceza yargılamasında tensip zaptı, iddianamenin kabulüyle başlayan duruşma hazırlığı aşamasının ara kararıdır. Mahkeme iddianameyi 15 gün içinde iade etmezse iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK m.174); uygulamada kabul kararı ile tensip işlemleri aynı tutanağa yazılır (Taş, 2020). Hukuk davalarından farklı olarak mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma gününü belirler; bu nedenle ilk duruşma günü tensip zaptında yer alır (CMK m.175/2).
Asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinde tensip zaptında sanığa iddianamenin çağrı kâğıdıyla tebliği, tanık ve bilirkişilerin çağrılması, adli sicil kaydının alınması ve gerekiyorsa zorunlu müdafi atanması kararlaştırılır (CMK m.150, 175–176). Tutuklu sanığın durumu da bu aşamada değerlendirilir; tutukluluğun devamına, adli kontrole ya da serbest bırakılmaya karar verilebilir. Bu son ihtimale uygulamada tensiple tahliye denir. Uzlaştırmaya tabi suçlarda dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (CMK m.253–254); basit yargılama usulü uygulanacaksa sanığa iddianamenin tebliğinden itibaren 2 hafta içinde yazılı savunma vermesi bildirilir (CMK m.251). Tensip tutanağının kendisine karşı itiraz yolu öngörülmemiştir (CMK m.267); ancak tensiple verilen tutukluluğun devamı kararına tebliğden itibaren 2 hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268; 1 Haziran 2024’ten önce verilen kararlarda bu süre 7 gündü).
İcra dosyalarında “tensip zaptı bilgi girişi” ne demek?
“Tensip zaptı bilgi girişi”, icra müdürünün alacaklı veya borçlunun bir talebi hakkında verdiği kararın UYAP’a işlendiğini gösterir. Bu ibare mahkemenin değil, icra dairesinin işlemidir. Yanındaki “kabul” veya “red” sonucu, parantez içindeki ifade ise talebin türünü belirtir (Yargıtay HGK, 2023/934 E., 2024/317 K.).
| Parantez içinde görülen talep | Anlamı |
|---|---|
| Genel haciz talebi | Genel haciz yoluyla takipte alacaklının haciz veya takip işlemine ilişkin talebi |
| Maaş haczi talebi | Borçlunun maaşına haciz konulması; haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83) |
| Haricen tahsil bildirimi talebi | Borcun icra dairesi dışında ödendiğinin bildirimi; dosyanın kapanmasına yönelik adım |
| Borca itiraz talebi | Borçlunun ödeme emrine itirazı; ilamsız takipte süresinde itiraz takibi durdurur (İİK m.62, 66) |
| 21/2 maddeye göre tebliğ talebi | Tebligatın borçlunun adres kayıt sistemindeki adresine yapılması (Tebligat K. m.21/2) |
Talep reddedildiyse önce gerekçeye bakılmalıdır. Masraf veya eksik bilgi gibi giderilebilir bir sebep varsa talep yenilenir. Kararın hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir (İİK m.16).
Şirket hukuk ekipleri çok sayıda dosyada tensip zaptını nasıl takip eder?
Şirket hukuk ekipleri için zorluk tek bir tensip zaptını okumak değil, aynı anda yürüyen onlarca dosyada her zaptın getirdiği farklı süreleri kaçırmamaktır. Bir dosyada cevap süresi işlerken bir diğerinde gider avansı için kesin süre, bir başkasında ön inceleme davetiyesiyle başlayan delil süresi işliyor olabilir. UYAP’ı dosya dosya kontrol etmek, yeni bir evrakın düştüğünü geç fark etme riskini artırır.
Safahat, UYAP’a avukat veya kurum portalı üzerinden bağlanarak dosyaları ve dosyalardaki bütün evrakları tek bir yerde toplar. Bir dosyaya girildiğinde son iki saat içinde kontrol edilmemişse UYAP’ta yeni evrak olup olmadığına bakar ve varsa indirir; tensip zaptı gibi yeni bir belge de dosyaya böylece gelir. Her dosya için hazırlanan özet, süreci ve önemli tarihleri, yapılması gereken işleri ve önerilen aksiyonları birlikte gösterir; dosya özeti ekranında zaman çizelgesi, güncel durum ve gider avansı durumu yer alır.
Dosyalar bulundukları aşamaya göre de otomatik sınıflandırılır: kaç dosyanın cevap dilekçesi, kaçının duruşma tarihi beklediği tek ekranda görülür ve bu sınıflandırmadan yapılacak işler çıkarılır. Bu işlerden biri seçildiğinde ilgili dilekçe taslağı hazırlanıp UYAP üzerinden gönderilebilir. Gelen e-tebligatlar sistem tarafından özetlenir; duruşmalar, e-duruşma talepleri ve mazeret dilekçeleri de aynı yerden yönetilir.
Sonuç: Tensip zaptı bir karar değil, bir yol haritası
Tensip zaptı davanın sonucunu değil, gidişatını belirler. Hâkimin dosyayı ilk kez ele aldığı bu belge, kimin neyi ne zamana kadar yapacağını ve yapılmazsa ne olacağını yazar. Bu yüzden “tensip zaptı hazırlandı” ibaresini gördüğünüzde yapılacak üç şey vardır: zaptı UYAP’tan açıp okumak, tebliğ tarihini kaydetmek ve içindeki kesin süreleri takvime işlemek. Davanın ilk haftalarında kaçırılan bir süre, sonraki aylarda telafi edilemeyebilir.
Sık sorulan sorular
Duruşma zaptı nedir, tensip zaptından farkı ne? Duruşma zaptı (duruşma tutanağı), her duruşmada hâkimin zabıt kâtibi aracılığıyla tutturduğu ve duruşmada hazır bulunanları, tarafların ve tanıkların beyanlarını, sunulan belgeleri ve verilen ara kararları gösteren tutanaktır (HMK m.154). Tensip zaptı ise duruşmadan önce, dosya üzerinden düzenlenir ve yargılamanın usulünü belirler.
Tensip zaptı bozma nedir? Tensip zaptı bozma, istinaf mahkemesi veya Yargıtay’ın bozma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde düzenlenen tensip zaptıdır. Mahkeme bu tensiple bozma kararının taraflara tebliğine ve yargılamanın nasıl devam edeceğine karar verir.
Tensip zaptı hazırlandıktan sonra duruşma ne zaman olur? Kanunda sabit bir süre yoktur. Yazılı usulde ilk duruşma, dilekçeler aşaması bittikten sonra yapılan ön inceleme duruşmasıdır (HMK m.137–139). Basit usulde ve ceza davalarında ilk duruşma tarihi genellikle tensip zaptında yazar.
Tensip zaptı bir ara karar mıdır? Evet. Tensip zaptı esas hakkında hüküm değil, yargılamayı yönlendiren bir ara karardır; davayı sona erdirmez ve mahkeme gerektiğinde bu kararlarından dönebilir.
Tensip zaptına cevap verilmezse ne olur? Süresinde cevap vermeyen davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Bu davanın kaybedildiği anlamına gelmez; ancak davalı kendi savunma vakıalarını ve karşı taleplerini ileri sürme imkânını büyük ölçüde kaybeder.
Tensip zaptına itiraz edilir mi? Tensip zaptının kendisine karşı kural olarak ayrı bir kanun yolu yoktur; zaptta bir hata varsa mahkemeye dilekçeyle bildirilir. Tensiple verilen ihtiyati tedbir kararlarının ve ceza davalarında tutukluluğun devamı kararının ise kendi itiraz yolu vardır (HMK m.394; CMK m.268).
Tensip zaptı ile kesin süre verilebilir mi? Evet. Kanunun belirlediği süreler zaten kesindir; hâkim de verdiği bir süreyi kesin olarak belirleyebilir. Bunun için yapılacak işlemin açıkça yazılması ve süreye uyulmamasının sonuçlarının ihtar edilmesi gerekir. Kesin süre içinde işlemi yapmayan taraf, o işlemi yapma hakkını kaybeder (HMK m.94).
Tensip zaptı tebliğ edilmedi, ne yapmalıyım? Tensip zaptındaki süreler kural olarak tebliğle işlemeye başlar; tebliğ yapılmadıysa süre de başlamamıştır (HMK m.91). Bu durumda dosya UYAP’tan takip edilmeli ve adres bilgisinin güncel olduğu kontrol edilmelidir. Tebligat bilinen adresten iade dönerse mahkeme adres kayıt sistemindeki adrese tebligat çıkarır (Tebligat Kanunu m.21/2).
Tensip zaptına nasıl ulaşılır? Tensip zaptı, davanın tarafı olan kişi tarafından UYAP Vatandaş Portalı’nda dosya evrakı arasında görüntülenebilir; avukatlar aynı belgeye UYAP Avukat Portalı’ndan ulaşır. Dosyanın aşaması e-Devlet’teki dava dosyası sorgulama hizmetinde de görülür.
Tensip zaptı hazırlandıysa dava açılmış sayılır mı? Evet; ama dava tensip zaptıyla değil, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118). Tensip zaptı bu kayıttan sonraki adımdır.
Tensip zaptı ile gerekçeli karar arasındaki fark nedir? Tensip zaptı yargılamanın başında verilen ve yalnızca usulü düzenleyen bir ara karardır. Gerekçeli karar ise yargılamanın sonunda davanın esası hakkında verilen nihai hükümdür; kanun yoluna bu karara karşı gidilir.
Kaynakça
Mevzuat
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
- 7201 sayılı Tebligat Kanunu
- Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik, m.200 (RG 06.08.2015, S. 29437)
- Soruşturma, Kovuşturma veya Yargılama Hedef Sürelerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023/934 E., 2024/317 K.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2010/11-246 E., 2010/266 K. (Taş, 2020’den aktarılmıştır)
- Anayasa Mahkemesi norm denetimi başvurusu, E.2014/112 (HMK m.393/1)
Akademik çalışma
- Taş, Burak. “Ceza Muhakemesi Hukukunda İddianamenin Kabulü, Tensip Zaptı ve İlk Duruşma”, İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Yıl 6, Sayı 2, Aralık 2020, s. 287–314.
Diğer
- “Yargıda ‘hedef süre’ başarısı: Yüzde 74”, Hürriyet, 6 Şubat 2020
- Hendek 1. Asliye Hukuk Mahkemesi ilanen tebligat ilanı, Resmî İlanlar, 14.04.2025
Sözlük
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, “tensip” ve “zabıt” maddeleri
